Kiệt sức vì công việc thường lộ ra qua ba dấu hiệu: mệt mỏi không hồi phục dù đã ngủ và nghỉ cuối tuần, cảm giác xa cách hoặc hoài nghi với công việc mình từng quan tâm, và thấy làm gì cũng không hiệu quả. Nhận ra sớm những dấu hiệu này cho bạn cơ hội điều chỉnh trước khi cơ thể và tinh thần buộc bạn phải dừng.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Nhiều người kể rằng họ không nhận ra mình kiệt sức cho tới một buổi sáng ngồi trong xe ở bãi gửi, không thể bước vào văn phòng. Tập này mong bạn nhận ra sớm hơn buổi sáng đó.
Kiệt sức khác mệt bình thường thế nào?
Mệt bình thường là sau một tuần nhiều việc, bạn ngủ bù cuối tuần, đi chơi một chút, thứ hai lại thấy ổn. Kiệt sức thì nghỉ bao nhiêu cũng không đủ. Sáng chủ nhật đã bắt đầu thấy nặng nề vì nghĩ tới thứ hai.
Mệt bình thường vẫn còn quan tâm tới công việc, chỉ là cần nghỉ. Kiệt sức đi kèm sự lạnh lùng: những việc trước đây thấy có ý nghĩa giờ thấy vô nghĩa, khách hàng trước đây muốn giúp giờ thấy phiền.
Một dấu hiệu nữa là cảm giác mình kém đi. Việc trước đây làm nhanh giờ mất gấp đôi thời gian, hay quên, hay sai lỗi nhỏ, và tự trách vì điều đó.
Kiệt sức thường tới từ từ, qua nhiều tháng. Vì vậy người trong cuộc hay coi nó là bình thường mới, cho tới khi quá muộn. Người xung quanh đôi khi nhận ra trước, qua một câu như dạo này sao trông mệt thế, và câu đó đáng được nghe nghiêm túc.
Những dấu hiệu sớm trong đời sống hằng ngày
Cơ thể thường lên tiếng trước. Đau đầu thường xuyên, đau vai gáy, rối loạn tiêu hoá, ốm vặt liên tục, mất ngủ hoặc ngủ nhiều mà vẫn mệt.
Cảm xúc thay đổi: dễ cáu với người nhà vì chuyện nhỏ, dễ khóc, hoặc ngược lại, thấy trống rỗng, không còn hứng thú với những thứ từng thích như nấu ăn, gặp bạn, xem phim.
Thói quen thay đổi: ăn uống thất thường, uống rượu bia nhiều hơn để thư giãn, lướt điện thoại hàng giờ mà không nhớ đã xem gì.
Một chị làm điều dưỡng kể rằng dấu hiệu đầu tiên chị để ý là mình không còn nhớ tên bệnh nhân, điều trước đây chị rất tự hào. Chị coi đó là lời cảnh báo và xin đổi ca trước khi tình hình tệ hơn.
Nguyên nhân không chỉ là làm nhiều
Khối lượng việc lớn là một nguyên nhân, nhưng không phải duy nhất. Nhiều người làm rất nhiều mà vẫn ổn, trong khi có người làm vừa phải lại kiệt sức.
Những yếu tố hay gặp khác là cảm giác không kiểm soát được công việc của mình, làm mà không được ghi nhận, bất công trong cách đối xử, giá trị của mình trái ngược với điều công việc đòi hỏi, và thiếu sự hỗ trợ từ đồng nghiệp hay quản lý.
Hiểu nguyên nhân giúp tìm cách sửa đúng chỗ. Nếu vấn đề là không được ghi nhận, nghỉ một tuần sẽ không giải quyết được gốc rễ. Nếu vấn đề là không kiểm soát được lịch làm việc, thì cần nói chuyện để có thêm tiếng nói.
Hãy thử viết ra: trong công việc hiện tại, điều gì rút cạn mình nhất, điều gì còn nuôi mình. Danh sách đó là bản đồ cho bước tiếp theo.
Những điều chỉnh nhỏ có thể làm ngay
Đặt ranh giới về thời gian: một giờ cố định kết thúc ngày làm việc, không trả lời tin nhắn công việc sau giờ đó trừ việc thật sự khẩn. Báo trước với quản lý và đồng nghiệp.
Bảo vệ những thứ hồi phục bạn: giấc ngủ, bữa ăn đúng giờ, vận động nhẹ, thời gian với người thân. Khi kiệt sức, đây là những thứ bị cắt đầu tiên, trong khi chúng là thứ cần giữ nhất.
Nói chuyện với quản lý về khối lượng và ưu tiên. Không phải than phiền, mà là đặt vấn đề cụ thể: em đang giữ những việc này, em không làm tốt hết được, anh chị muốn em ưu tiên việc nào.
Tìm một người để nói: bạn thân, người nhà, đồng nghiệp tin cậy. Kiệt sức hay đi kèm cảm giác cô lập, và chỉ việc nói ra đã giảm bớt sức nặng.
Khi nào cần nghỉ hẳn hoặc đi khám?
Nếu đã điều chỉnh mà tình hình không khá hơn sau vài tuần, có thể bạn cần một quãng nghỉ dài hơn: dùng ngày phép tích luỹ, xin nghỉ không lương, hoặc cân nhắc thay đổi vị trí, thay đổi nơi làm.
Nếu kèm theo buồn bã kéo dài, mất hứng thú với gần như mọi thứ, rối loạn giấc ngủ nặng, hoặc có những ý nghĩ tiêu cực về bản thân, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Kiệt sức có thể đi cùng hoặc dẫn tới trầm cảm và lo âu, những tình trạng cần được chăm sóc đúng cách.
Đi khám không có nghĩa là bạn yếu đuối. Nó giống như đi khám khi đau lưng: cơ thể và tinh thần đều có lúc cần người chuyên môn.
Công việc quan trọng, nhưng nó không đáng để bạn đổi lấy sức khoẻ. Một công ty có thể tìm người thay bạn, còn gia đình bạn thì không.
Câu hỏi thường gặp
Kiệt sức có phải là trầm cảm?
Không hoàn toàn giống nhau. Kiệt sức gắn chủ yếu với công việc, còn trầm cảm ảnh hưởng tới mọi mặt cuộc sống. Tuy vậy hai tình trạng có thể chồng lên nhau, nên nếu buồn kéo dài hãy gặp bác sĩ.
Nghỉ phép có chữa được kiệt sức không?
Nghỉ phép giúp hồi sức tạm thời, nhưng nếu nguyên nhân trong công việc không thay đổi, kiệt sức thường quay lại. Cần kết hợp nghỉ với điều chỉnh cách làm việc.
Làm sao nói với sếp mình đang quá tải?
Nói cụ thể về những việc đang giữ, ảnh hưởng tới chất lượng và đề xuất thứ tự ưu tiên. Tránh nói chung chung kiểu em mệt quá, mà đưa ra thông tin để cùng quyết định.
Người làm tự do có bị kiệt sức không?
Có, thậm chí dễ hơn vì không có giờ kết thúc rõ ràng và hay nhận quá nhiều việc. Đặt giờ làm, ngày nghỉ cố định và giới hạn số khách giúp phòng tránh.
Kiệt sức bao lâu thì hồi phục?
Tuỳ mức độ và việc nguyên nhân có được thay đổi không. Có người cần vài tuần, có người cần nhiều tháng. Hồi phục thường dần dần, không phải ngay sau một kỳ nghỉ.
