Mệt, lo và cô đơn trong những năm đầu nuôi con là điều rất nhiều người mẹ trải qua, chứ không phải dấu hiệu của một người mẹ kém. Chia việc với người trong nhà, ngủ bù bất cứ khi nào có thể, và gặp bác sĩ nếu nỗi buồn kéo dài là những việc nên làm, cho cả mẹ lẫn con.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Người ngoài thường chỉ thấy những bức ảnh em bé bụ bẫm và lời chúc mừng. Ít ai thấy những đêm thức trắng, những bữa cơm nguội, những lúc ngồi khóc trong nhà tắm mà không biết vì sao. Tập này dành cho những người mẹ đang ở giữa quãng đó, và cho những người thân muốn giúp.
Vì sao những năm đầu nặng nề đến vậy?
Cơ thể người mẹ sau sinh trải qua rất nhiều thay đổi, từ nội tiết tới thể lực. Cùng lúc đó, giấc ngủ bị cắt vụn bởi những cữ bú đêm. Thiếu ngủ kéo dài làm mọi thứ trở nên khó khăn hơn: dễ cáu, dễ khóc, khó suy nghĩ rõ ràng.
Cuộc sống cũng thay đổi gần như hoàn toàn. Công việc tạm dừng hoặc bị xáo trộn, bạn bè ít gặp, thời gian cho bản thân gần như không còn. Nhiều người mẹ cảm thấy như mình mất đi con người cũ.
Thêm vào đó là áp lực phải làm đúng. Lời khuyên đến từ khắp nơi: ông bà, họ hàng, hàng xóm, các nhóm trên mạng. Mỗi người nói một kiểu, và người mẹ luôn lo mình đang làm sai điều gì đó.
Khi nhìn đủ những điều này, sẽ thấy cảm giác nặng nề là phản ứng rất dễ hiểu trước một khối lượng thay đổi khổng lồ. Không phải vì người mẹ yếu đuối hay không thương con.
Cô đơn giữa một ngôi nhà đông người
Lạ là nhiều người mẹ kể rằng họ thấy cô đơn nhất trong những năm đầu, dù xung quanh lúc nào cũng có người. Mọi người hỏi han em bé, nhưng ít ai hỏi mẹ có ổn không.
Cô đơn còn đến từ cảm giác không ai hiểu. Người chưa từng nuôi con nhỏ khó hình dung một ngày chỉ toàn ăn, ngủ, thay tã, bú, lặp lại không ngừng. Còn người đã từng thì đôi khi quên mất nó nặng nề thế nào.
Tìm được một vài người mẹ khác đang ở cùng giai đoạn có thể giúp rất nhiều. Một nhóm bạn cùng có con nhỏ, gặp nhau ở công viên, nhắn tin cho nhau lúc ba giờ sáng khi cùng thức cho con bú. Biết có người cũng đang trải qua điều giống mình làm cảm giác cô đơn nhẹ đi.
Với người thân, một câu hỏi đơn giản như con có mệt không, để mẹ bế cháu cho con ngủ một giấc, có ý nghĩa hơn rất nhiều so với những lời khuyên nuôi con.
Chia việc với người trong nhà
Chăm con nhỏ không phải là việc của riêng người mẹ. Người bố, ông bà và những người trong nhà đều có thể chia sẻ. Vấn đề là nhiều khi người mẹ không nói ra, hoặc người khác không biết cụ thể nên giúp gì.
Hãy nói thật cụ thể. Không phải anh giúp em với, mà là tối nay anh trông con từ chín giờ tới mười hai giờ để em ngủ. Hoặc bố mẹ đi chợ nấu cơm tuần này giúp con. Yêu cầu cụ thể dễ được đáp ứng hơn.
Người bố có thể làm gần như mọi việc trừ cho con bú trực tiếp: thay tã, tắm cho con, ru con ngủ, cho bú bình nếu có, đưa con đi dạo. Càng tham gia sớm, người bố càng tự tin và gắn bó với con.
Chấp nhận rằng người khác làm sẽ không giống mình. Tã quấn chưa đẹp, con ngủ muộn hơn mười phút. Nếu cứ sửa lại, người giúp sẽ ngại làm. Điều quan trọng là con an toàn và mẹ được nghỉ.
Ngủ bù và giữ một chút cho bản thân
Lời khuyên ngủ khi con ngủ nghe đơn giản mà khó làm. Con vừa ngủ, mẹ lại tranh thủ giặt đồ, dọn nhà, nấu ăn. Nhưng giấc ngủ là thứ mẹ cần nhất, quan trọng hơn nhà sạch hay cơm ngon.
Hãy chấp nhận những ngày nhà bừa, cơm đơn giản. Chọn ngủ bù ít nhất một giấc trong ngày khi con ngủ. Nếu có người trong nhà giúp, sắp xếp để mẹ có một khoảng ngủ liền mạch vài tiếng mỗi đêm.
Giữ một chút thời gian cho bản thân, dù rất ngắn. Mười lăm phút tắm thư thả, một cốc trà nóng uống khi còn nóng, một cuộc gọi với bạn thân, một đoạn đi bộ quanh nhà. Những khoảnh khắc nhỏ đó giúp người mẹ nhớ rằng mình vẫn là một con người, không chỉ là người chăm con.
Ăn uống đủ bữa cũng quan trọng. Chuẩn bị sẵn những món dễ ăn như trái cây, sữa, bánh mì để mẹ ăn được ngay khi đói, không phải đợi tới lúc rảnh.
Khi nào nỗi buồn cần gặp bác sĩ?
Nhiều người mẹ có những ngày buồn, hay khóc, dễ xúc động trong vài tuần đầu sau sinh. Nhưng nếu nỗi buồn kéo dài hơn vài tuần, ngày càng nặng, hoặc kèm theo những dấu hiệu khác, đó có thể là tình trạng cần được bác sĩ thăm khám.
Những dấu hiệu đáng lưu ý gồm: buồn bã gần như cả ngày nhiều ngày liền, mất hứng thú với mọi thứ, mất ngủ ngay cả khi con đã ngủ, thấy mình vô dụng hoặc tội lỗi, không gắn bó được với con, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân hay con.
Nếu có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc con, hãy nói ngay với người thân và tìm tới bác sĩ hoặc cơ sở y tế gần nhất, không chờ đợi. Đây là tình trạng có thể điều trị, và tìm giúp đỡ là việc làm đúng.
Người thân cũng cần để ý. Nếu thấy người mẹ thay đổi nhiều, thu mình, khóc liên tục, đừng nói cố lên, ai làm mẹ chẳng thế. Hãy lắng nghe, đỡ việc, và đi cùng người mẹ tới gặp bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Buồn sau sinh có phải là trầm cảm không?
Không phải ai buồn sau sinh cũng bị trầm cảm. Nhiều người có những ngày buồn thoáng qua trong vài tuần đầu. Nếu nỗi buồn kéo dài, nặng dần hoặc ảnh hưởng tới sinh hoạt, cần gặp bác sĩ để được đánh giá.
Người bố có thể làm gì để hỗ trợ vợ sau sinh?
Chủ động nhận những việc cụ thể như thay tã, tắm cho con, trông con đêm để vợ ngủ, lo việc nhà, và hỏi han cảm xúc của vợ. Để ý những dấu hiệu buồn kéo dài và đi cùng vợ tới bác sĩ khi cần.
Có nên nhờ ông bà chăm cháu để mẹ đi làm lại?
Đây là lựa chọn của nhiều gia đình và có thể giúp mẹ cân bằng. Nên thống nhất trước với ông bà về cách chăm cháu và giữ sự tôn trọng hai chiều để tránh mâu thuẫn.
Làm sao bớt cảm giác tội lỗi khi muốn có thời gian riêng?
Nhớ rằng người mẹ được nghỉ ngơi sẽ chăm con tốt hơn. Thời gian cho bản thân không phải là bỏ bê con mà là giữ sức để đi đường dài.
Đọc quá nhiều lời khuyên nuôi con trên mạng có hại không?
Đọc quá nhiều lời khuyên trái ngược dễ làm mẹ lo lắng và nghi ngờ bản thân. Nên chọn một vài nguồn đáng tin như bác sĩ nhi, nhân viên y tế, và tin vào sự quan sát của chính mình với con.
