Cơn hoảng loạn là một đợt sợ hãi dữ dội ập tới rất nhanh, thường kèm tim đập dồn, khó thở, chóng mặt, run tay và cảm giác như sắp có chuyện khủng khiếp xảy ra. Thở chậm và bám vào những gì đang có xung quanh giúp mình đi qua cơn, nhưng điều quan trọng không kém là đi khám, để bác sĩ loại trừ các bệnh khác có triệu chứng giống vậy và hướng dẫn điều trị phù hợp.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này mình nói nhẹ nhàng, và mình nói trước: đây không phải lời khuyên y khoa, cũng không thay được bác sĩ. Mình chỉ muốn những ai từng trải qua cảm giác đó, hoặc có người thân trải qua, hiểu hơn một chút và bớt cô đơn.
Cơn hoảng loạn thường trông như thế nào?
Nhiều người kể lại rằng cơn đến bất chợt, có khi đang ngồi trên xe buýt, đang xếp hàng ở siêu thị, thậm chí đang nằm nghỉ. Tim bỗng đập rất nhanh, ngực thắt lại, hơi thở hụt, tay chân tê hoặc run, người vã mồ hôi.
Đi kèm là một nỗi sợ rất lớn. Sợ mình sắp ngất, sắp mất kiểm soát, sắp lên cơn đau tim. Có người cảm thấy như mọi thứ xung quanh trở nên không thật, như đang đứng ngoài nhìn vào chính mình.
Theo những gì nhiều người mô tả, cơn thường lên tới đỉnh trong vài phút rồi dịu dần. Nhưng trong mấy phút đó, cảm giác như kéo dài vô tận. Sau cơn, người ta thường thấy kiệt sức, và lo lắng không biết bao giờ cơn sẽ quay lại.
Chính nỗi lo cơn quay lại có khi trở thành gánh nặng lớn hơn cả cơn. Người ta bắt đầu tránh những nơi từng lên cơn, ngại đi xa, ngại chỗ đông người. Đời sống dần thu hẹp lại.
Đừng tự kết luận, hãy đi khám
Nhiều triệu chứng của cơn hoảng loạn giống với những vấn đề sức khoẻ khác, như bệnh tim, bệnh tuyến giáp, hạ đường huyết, hoặc tác dụng phụ của một số chất. Vì vậy, không nên tự kết luận mình chỉ bị hoảng loạn rồi bỏ qua.
Nếu đây là lần đầu bạn có cảm giác như vậy, hoặc có đau ngực, khó thở nặng, hãy đi cấp cứu hoặc gọi người hỗ trợ ngay. Việc bác sĩ kiểm tra là cần thiết để biết chắc chuyện gì đang xảy ra với cơ thể.
Nếu các cơn lặp lại, hãy gặp bác sĩ để được thăm khám kỹ, và có thể được giới thiệu tới chuyên khoa tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý. Cơn hoảng loạn là điều có thể được điều trị và nhiều người đã cải thiện rõ rệt khi được hỗ trợ đúng cách.
Đừng tự mua thuốc hay dùng thuốc của người khác để đỡ cơn. Chỉ dùng thuốc khi có chỉ định và theo dõi của bác sĩ.
Thở chậm khi cơn đang tới
Trong cơn hoảng loạn, hơi thở thường trở nên nhanh và nông, và chính việc thở nhanh có thể làm cảm giác chóng mặt, tê tay nặng thêm. Một cách nhiều người thấy có ích là cố ý thở chậm lại.
Hít vào nhẹ bằng mũi trong khi đếm thầm tới bốn, ngừng một chút, rồi thở ra từ từ bằng miệng trong khi đếm tới sáu. Hơi thở ra dài hơn hơi hít vào. Lặp lại vài lần, không cần cố hít thật sâu.
Có thể đặt một tay lên bụng để cảm nhận bụng phồng lên khi hít vào. Việc tập trung vào nhịp đếm và cảm giác ở tay cho đầu óc một việc cụ thể để bám vào, thay vì xoáy theo nỗi sợ.
Kỹ thuật này dễ làm hơn nếu đã tập lúc bình thường. Mỗi ngày dành vài phút thở chậm khi đang thư thái, để khi cơn tới, cơ thể đã quen.
Bám vào hiện tại
Một cách khác giúp đi qua cơn là kéo sự chú ý về những gì đang có thật xung quanh. Nhìn quanh và gọi tên năm thứ mình thấy, bốn thứ mình chạm được, ba âm thanh mình nghe, hai mùi mình ngửi, một vị trong miệng.
Có người thấy dễ chịu khi cầm một vật cụ thể, như chùm chìa khoá, viên đá nhỏ, cốc nước mát, và tập trung cảm nhận nó. Có người ngồi xuống, đặt hai bàn chân phẳng xuống đất, cảm nhận mặt đất dưới chân.
Có thể tự nhắc mình bằng những câu nhẹ nhàng: đây là cảm giác rất khó chịu, nhưng nó sẽ qua, mình đã đi qua nó trước đây. Không cần cố đẩy nỗi sợ đi, chỉ cần để nó ở đó và chờ nó dịu xuống.
Những cách này không thay được điều trị, nhưng có thể giúp mình bớt thấy bất lực trong lúc cơn đang diễn ra.
Khi người bên cạnh lên cơn
Nếu thấy người thân hay bạn bè có vẻ đang hoảng loạn, điều đầu tiên là giữ bình tĩnh. Sự bình tĩnh của mình có sức lan sang người kia.
Hỏi họ có cần gì không, có cần gọi cấp cứu không, đặc biệt nếu họ đau ngực hay khó thở nặng, hoặc mình không chắc chuyện gì đang xảy ra. Khi nghi ngờ, gọi cấp cứu luôn an toàn hơn.
Nếu họ đã từng có cơn và biết đây là cơn hoảng loạn, ngồi bên họ, nói chậm và nhẹ: mình ở đây, mình thở cùng nhau nhé. Thở chậm cùng họ, đếm thành tiếng. Tránh những câu như bình tĩnh đi, có gì đâu mà sợ, vì người đang hoảng không thể bình tĩnh theo lệnh.
Sau cơn, đừng làm như chưa có gì xảy ra, nhưng cũng đừng làm quá lên. Hỏi họ cần gì, và nhẹ nhàng gợi ý đi khám nếu họ chưa đi. Có thể đề nghị đi cùng, vì bước đầu tới bác sĩ thường là bước khó nhất.
Câu hỏi thường gặp
Cơn hoảng loạn có nguy hiểm tới tính mạng không?
Cảm giác rất đáng sợ nhưng chỉ bác sĩ mới khẳng định được đó là cơn hoảng loạn hay một bệnh khác như bệnh tim. Vì vậy nếu có đau ngực, khó thở nặng hoặc lần đầu bị, hãy đi cấp cứu để được kiểm tra.
Cơn hoảng loạn có chữa được không?
Nhiều người cải thiện rõ khi được bác sĩ và chuyên gia tâm lý hỗ trợ, bằng trị liệu tâm lý, có khi kết hợp thuốc theo chỉ định. Hãy đi khám để được tư vấn phương pháp phù hợp với mình.
Cà phê có làm cơn hoảng loạn dễ xảy ra hơn không?
Với một số người, chất kích thích như cà phê có thể làm tim đập nhanh và cảm giác bồn chồn tăng lên. Nếu để ý thấy liên quan, hãy trao đổi với bác sĩ về việc điều chỉnh.
Nên nói gì với người đang lên cơn hoảng loạn?
Nói chậm, nhẹ và ngắn, như mình ở đây với bạn, mình thở cùng nhau nhé. Tránh bảo họ bình tĩnh hay nói có gì đâu, và gọi cấp cứu nếu không chắc chuyện gì đang xảy ra.
Có nên tránh những nơi từng lên cơn hoảng loạn?
Tránh né có thể làm mình thấy an toàn trước mắt, nhưng lâu dài dễ làm cuộc sống thu hẹp và nỗi sợ lớn hơn. Chuyên gia tâm lý có thể hướng dẫn cách từng bước quay lại những nơi đó một cách an toàn.
