Nỗi đau mất người thân không đi theo một con đường thẳng, từ đau tới hết đau, mà đến thành từng đợt, có khi vài năm sau vẫn trào lên vì một mùi hương, một bài hát. Điều giúp ta đi qua được là cho phép mình đau, giữ những nhịp sinh hoạt cơ bản, tiếp tục nói về người đã mất, và nhận sự giúp đỡ khi nó được đưa tới.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này dành cho những ai vừa tiễn một người thân, hoặc đã tiễn từ lâu mà đôi khi vẫn thấy tim thắt lại. Mình không có câu trả lời nào làm hết đau. Mình chỉ muốn kể những điều mà nhiều người ước gì có ai dặn trước.
Nỗi đau đến thành từng đợt
Nhiều người nghĩ đau buồn sẽ giảm dần đều đặn, mỗi tuần nhẹ hơn một chút. Thực tế thường không như vậy. Có những ngày tưởng đã ổn, rồi một tin nhắn cũ, một món ăn người ấy hay nấu, làm mọi thứ ùa về như ngày đầu.
Điều đó không có nghĩa là bạn đang thụt lùi. Nó chỉ là cách nỗi đau vận hành. Theo thời gian, các đợt sóng thường thưa hơn, nhưng chúng vẫn tới, và có thể tới vào những lúc bất ngờ nhất.
Có người khóc nhiều, có người không khóc được. Có người muốn nói chuyện liên tục, có người muốn im lặng. Không có cách đau buồn nào là đúng hay sai.
Đôi khi đi kèm nỗi đau là những cảm xúc khó gọi tên: giận người đã mất vì bỏ mình lại, áy náy vì những điều chưa kịp làm, thậm chí nhẹ nhõm nếu người thân đã đau ốm lâu. Tất cả đều là một phần của mất mát.
Giữ những nhịp sống cơ bản
Trong những tuần đầu, ăn uống và ngủ nghỉ thường đảo lộn. Đầu óc bận rộn với tang lễ, giấy tờ, khách viếng, và cơ thể bị bỏ quên.
Hãy cố giữ vài nhịp cơ bản: ăn đủ bữa dù không thấy ngon, uống nước, ra ngoài một chút mỗi ngày, đi ngủ vào giờ tương đối cố định. Không phải để quên nỗi đau, mà để cơ thể đủ sức mang nó.
Nhận lời giúp đỡ. Khi hàng xóm mang cơm sang, khi bạn bè hỏi có cần gì không, hãy nói thật một việc cụ thể: đón con giúp em chiều nay, đi chợ giúp em mấy hôm. Người xung quanh thường muốn giúp mà không biết giúp gì.
Tránh đưa ra những quyết định lớn trong những tháng đầu nếu có thể, như bán nhà, chuyển chỗ ở, nghỉ việc. Đầu óc đang đau thường chưa nhìn rõ được.
Ngày giỗ, ngày Tết và những dịp lễ
Những dịp đầu tiên không có người ấy thường rất nặng nề: Tết đầu tiên, sinh nhật đầu tiên, ngày giỗ đầu. Biết trước điều này giúp bạn chuẩn bị.
Có thể bàn với gia đình cách đón những ngày đó. Giữ nguyên nếp cũ, hay làm khác đi một chút. Nấu món người ấy thích, kể lại những kỷ niệm vui trong bữa cơm, xem lại ảnh cũ cùng nhau.
Phong tục cúng giỗ, thắp nhang của người Việt có một ý nghĩa đẹp: nó cho ta một chỗ, một thời điểm để nhớ thương có hình hài. Với nhiều người, đứng trước bàn thờ kể chuyện với người đã mất là một cách nói những điều chưa kịp nói.
Cũng không sao nếu có một dịp bạn chỉ muốn ở một mình. Hãy cho người nhà biết, để họ không lo.
Nói về người đã mất
Nhiều người xung quanh tránh nhắc tới người đã mất vì sợ làm bạn buồn. Nhưng với người có tang, việc không ai nhắc tới có khi còn đau hơn, như thể người ấy đã bị quên.
Nếu bạn muốn nói về người ấy, hãy nói. Kể cho con cháu nghe về ông bà, viết lại những câu chuyện, giữ lại một món đồ, một công thức nấu ăn. Mối liên kết với người đã mất không cần cắt đứt, nó chỉ đổi hình thức.
Với những điều chưa kịp nói, một số người thấy có ích khi viết một lá thư cho người đã mất. Không gửi đi đâu, chỉ để những lời đó có chỗ ra.
Nếu bạn là người đang an ủi người có tang, đừng ngại nhắc tên người đã mất, kể một kỷ niệm đẹp về họ. Câu như mình vẫn nhớ hồi bác hay nấu chè cho cả xóm có thể là món quà lớn.
Khi nào cần tìm thêm sự giúp đỡ?
Đau buồn là chuyện bình thường và không cần chữa. Nhưng có những trường hợp nỗi đau trở nên quá sức, kéo dài rất lâu mà không nhẹ đi, khiến người ta không thể quay lại sinh hoạt bình thường.
Nếu sau nhiều tháng bạn vẫn không ăn ngủ được, không đi làm được, mất hứng thú với mọi thứ, hoặc có những ý nghĩ muốn đi theo người đã mất, hãy tìm tới bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Đó không phải là phản bội người đã mất, mà là chăm sóc người còn ở lại.
Trẻ em mất người thân cũng cần được chú ý. Hãy nói với con bằng lời đơn giản, trung thực, cho con được hỏi và được buồn, và để ý những thay đổi kéo dài trong hành vi của con.
Thời gian không chữa lành mọi thứ, nhưng nó giúp ta lớn lên quanh nỗi đau. Một ngày nào đó, nghĩ về người ấy, bạn sẽ thấy nụ cười đi cùng nước mắt.
Câu hỏi thường gặp
Đau buồn khi mất người thân kéo dài bao lâu?
Không có thời hạn chung. Với nhiều người, nỗi đau nhẹ dần sau nhiều tháng nhưng vẫn trở lại vào các dịp đặc biệt suốt nhiều năm. Điều đó là bình thường.
Nên nói gì với người vừa mất người thân?
Những câu đơn giản như mình rất tiếc, mình ở đây nếu bạn cần, kèm một sự giúp đỡ cụ thể, thường tốt hơn lời khuyên. Tránh những câu như đừng buồn nữa hay người ấy đi là nhẹ nhàng rồi.
Có nên cho trẻ nhỏ đi đám tang?
Tuỳ tuổi và mong muốn của trẻ. Giải thích trước cho con biết sẽ thấy gì, cho con lựa chọn và có người lớn ở bên con suốt buổi.
Không khóc được khi người thân mất có bất thường?
Không. Mỗi người đau buồn một kiểu. Có người không khóc nhưng vẫn đau rất sâu, nỗi đau có thể đến muộn hơn hoặc biểu hiện theo cách khác.
Khi nào nỗi đau mất mát cần gặp chuyên gia?
Khi sau nhiều tháng vẫn không thể sinh hoạt bình thường, mất ngủ, bỏ ăn kéo dài hoặc có ý nghĩ muốn đi theo người đã mất, hãy tìm tới bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
