Tâm an ít khi đến từ việc mọi thứ xung quanh yên ổn, mà đến từ cách mình đáp lại những gì đang xảy ra. Tập dừng lại một nhịp, thở chậm, và chọn xem điều gì thật sự đáng bận tâm là ba việc nhỏ giúp lòng yên hơn ngay giữa những ngày ồn ào nhất.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Nhiều người nghĩ phải lên chùa, phải về quê, phải nghỉ việc một thời gian mới tìm được bình yên. Những chuyến đi ấy đẹp, nhưng rồi ta vẫn phải trở về với kẹt xe, tin nhắn, hoá đơn. Tập này nói về sự bình yên mang theo được.
Bình yên ít khi đến từ hoàn cảnh
Hãy hình dung hai người cùng kẹt xe trên một con đường lúc sáu giờ chiều. Một người bấm còi liên tục, chửi thề, đến nhà thì quát con. Người kia mở một bài nhạc, gọi điện hỏi thăm mẹ, về nhà vẫn còn sức nấu cơm. Cùng một hoàn cảnh, hai trạng thái rất khác.
Điều đó không có nghĩa là hoàn cảnh không quan trọng. Một người đang nợ nần, đang có người thân ốm nặng, đang mất việc, thì khó mà yên lòng chỉ bằng thay đổi cách nghĩ. Những lúc ấy cần cả sự giúp đỡ thật.
Nhưng trong phần lớn những ồn ào thường ngày, như lời chê của đồng nghiệp, tin nhắn khó chịu, đứa con không chịu ăn, ta có nhiều quyền lựa chọn cách phản ứng hơn ta nghĩ.
Nhà Phật hay nói tâm an thì cảnh an. Câu ấy không bảo ta chối bỏ hoàn cảnh, mà nhắc rằng một phần bình yên nằm trong tay mình, và phần ấy luôn có thể tập được.
Tập dừng lại một nhịp
Giữa một chuyện xảy ra và cách ta phản ứng, có một khoảng trống rất nhỏ. Với người đang vội, đang giận, khoảng trống ấy gần như biến mất: nghe một câu là đáp ngay, đọc một tin là trả lời ngay.
Tập dừng là tập kéo dài khoảng trống ấy thêm vài giây. Trước khi trả lời một tin nhắn làm mình bực, hãy đặt điện thoại xuống. Trước khi đáp lại lời nói khó nghe, hãy uống một ngụm nước.
Vài giây ấy đủ để ta hỏi mình một câu: điều mình sắp làm có giúp gì không. Rất nhiều lần, câu trả lời là không, và ta chọn cách khác.
Thoạt đầu việc dừng lại rất khó, vì phản ứng tức thì đã thành thói quen nhiều năm. Nhưng cứ mỗi lần dừng được là một lần thói quen mới mạnh thêm. Sau vài tháng, bạn sẽ ngạc nhiên vì mình bình tĩnh hơn trước.
Thở, và đặt mình về lại hiện tại
Hơi thở là thứ duy nhất luôn đi theo ta mọi nơi. Khi lo lắng, hơi thở thường ngắn và nông. Thở chậm lại một cách có chủ ý, đặc biệt là thở ra dài hơn hít vào, giúp nhiều người thấy dịu đi.
Một cách đơn giản: hít vào chậm trong khi đếm thầm tới bốn, thở ra chậm trong khi đếm tới sáu, làm như thế vài lần. Không cần ngồi thiền, có thể làm ngay ở bàn làm việc, trên xe buýt, trong lúc chờ thang máy.
Song song với hơi thở là đặt mình về hiện tại. Phần lớn lo âu nằm ở tương lai, phần lớn day dứt nằm ở quá khứ. Hãy để ý những gì đang có ngay đây: tiếng quạt, cái ghế mình đang ngồi, vị trà trong miệng.
Những bài tập này không chữa được bệnh. Nếu bạn thường xuyên lo âu tới mức khó thở, tim đập nhanh, mất ngủ kéo dài, hãy đi khám để được bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý giúp đúng cách.
Chọn điều đáng bận tâm
Một ngày của chúng ta bị kéo đi bởi rất nhiều thứ: tin tức, bình luận trên mạng, chuyện của người khác, những việc không ai giao cho mình. Nếu cái gì cũng để tâm, lòng không bao giờ yên.
Hãy thử chia mọi lo lắng ra hai nhóm: những thứ mình làm được gì đó, và những thứ mình không làm được gì. Thời tiết ngày mai, ý nghĩ của người khác, giá cả thị trường, phần lớn nằm ở nhóm thứ hai.
Với nhóm thứ nhất, hãy làm một việc nhỏ, rồi thôi nghĩ. Với nhóm thứ hai, hãy nhẹ nhàng thả ra. Thả không có nghĩa là không quan tâm, mà là không để nó chiếm chỗ của những việc mình làm được.
Chọn điều đáng bận tâm cũng có nghĩa là bớt đi những nguồn ồn ào không cần thiết: tắt bớt thông báo, rời những nhóm trò chuyện chỉ toàn cãi vã, không đọc tin tức ngay trước khi ngủ.
Những thói quen nhỏ cho lòng yên
Tâm an không phải thứ đạt được một lần là xong. Nó giống như một khu vườn, cần chăm mỗi ngày một chút. Vài thói quen nhỏ có thể giúp: buổi sáng chưa mở điện thoại ngay khi vừa thức dậy, dành vài phút ngồi yên với ly nước ấm.
Làm một việc thật chậm và trọn vẹn mỗi ngày: rửa bát mà chỉ rửa bát, đi bộ mà chỉ đi bộ, ăn mà không xem gì. Những phút ấy là chỗ nghỉ cho đầu óc giữa một ngày toàn làm nhiều việc một lúc.
Cuối ngày, nghĩ tới một điều nhỏ mình biết ơn. Không phải để ép mình vui, mà để cân lại với những điều làm mình bực trong ngày.
Và cuối cùng, tâm an không phải là vô cảm. Một người tâm an vẫn buồn khi có chuyện buồn, vẫn xót khi thấy người khác khổ. Chỉ là nỗi buồn ấy không cuốn họ đi mất, và họ vẫn còn sức để làm điều nên làm.
Câu hỏi thường gặp
Tâm an là gì?
Tâm an là trạng thái lòng tương đối yên ổn, không bị cuốn theo mọi biến động bên ngoài. Nó không có nghĩa là không có cảm xúc, mà là không để cảm xúc điều khiển hoàn toàn.
Tâm an thì cảnh an nghĩa là gì?
Câu nói nhắc rằng khi lòng yên, ta nhìn và ứng xử với hoàn cảnh bình tĩnh hơn, nên mọi chuyện cũng dễ êm hơn. Nó không bảo ta làm ngơ trước khó khăn thật.
Có cần thiền mới giữ được tâm an không?
Thiền là một cách hữu ích với nhiều người, nhưng không phải cách duy nhất. Thở chậm, đi bộ, làm việc chậm và trọn vẹn cũng giúp lòng yên hơn.
Làm sao bớt bị cuốn vào tin tức tiêu cực?
Giới hạn giờ đọc tin, tắt bớt thông báo, chọn vài nguồn tin đáng tin cậy và tránh đọc tin ngay trước khi ngủ.
Lo âu nhiều thì có tự tập tâm an được không?
Các thói quen thở chậm và sống chậm có thể hỗ trợ, nhưng nếu lo âu kéo dài và ảnh hưởng tới ăn ngủ, công việc, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
