Uống nước nhớ nguồn trong đời sống hôm nay không chỉ là thắp nhang ngày giỗ hay tặng hoa ngày lễ, mà là nhớ và đáp lại những người đã giúp mình có được hôm nay, từ cha mẹ, ông bà, thầy cô, cho tới người đầu tiên dạy mình nghề hay người từng cho mình cơ hội. Và trọn vẹn hơn nữa, là chính mình trở thành nguồn cho những người đi sau.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Câu uống nước nhớ nguồn quen tới mức ta đọc trơn tru mà ít khi dừng lại nghĩ. Tập này thử dừng lại, nhìn câu ấy như một lời nhắc cho đời sống bận rộn hôm nay.
Nguồn của mình là những ai?
Ông bà ta có nhiều câu cùng một ý: uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ kẻ trồng cây, ăn khoai nhớ kẻ cho dây mà trồng. Tất cả nhắc rằng không ai tự mình mà có được mọi thứ.
Nguồn đầu tiên là cha mẹ, ông bà, những người nuôi mình lớn, dạy mình những điều đầu tiên. Rồi tới thầy cô, những người kiên nhẫn với mình suốt những năm đi học.
Nhưng nguồn còn rộng hơn thế. Đó là người chị đồng nghiệp chỉ cho mình cách làm việc khi mới ra trường. Người sếp đầu tiên dám giao cho mình một việc lớn. Bác hàng xóm cho mình mượn sách hồi nhỏ. Người lạ đã giúp mình một lần lúc khó khăn.
Thử dành một buổi tối viết ra tên những người đã góp phần làm nên mình hôm nay. Danh sách thường dài hơn ta nghĩ, và có những cái tên ta đã quên từ lâu.
Biết ơn bằng hành động cụ thể
Lòng biết ơn chỉ trọn vẹn khi được nói ra và làm ra. Một tin nhắn cho thầy cũ: em vẫn nhớ hồi thầy dạy em, giờ em đang làm nghề này, cảm ơn thầy. Với người thầy, một tin nhắn như vậy có khi quý hơn món quà lớn.
Với cha mẹ, biết ơn không phải chỉ là gửi tiền về. Đó còn là gọi điện hỏi han, về thăm, ngồi nghe bố mẹ kể chuyện, đưa bố mẹ đi khám, hỏi ý kiến bố mẹ trong những chuyện quan trọng.
Với người đi trước trong nghề, có thể là giới thiệu khách cho họ, nhắc tên họ khi được khen, mời họ ly cà phê để kể lại mình đã làm được gì từ những điều họ dạy.
Biết ơn không cần đợi dịp lễ. Những lời cảm ơn bất ngờ giữa một ngày thường thường làm người nhận nhớ lâu nhất. Đừng chờ tới khi đủ thành công mới quay lại cảm ơn, vì người thầy, người chị năm xưa có thể không còn ở đó để nghe.
Nhớ nguồn trong phong tục người Việt
Người Việt có nhiều phong tục gắn với việc nhớ nguồn: thờ cúng tổ tiên, giỗ chạp, tảo mộ, về quê ăn Tết, ghi gia phả. Những phong tục ấy giữ cho con cháu một sợi dây với những người đi trước.
Ngày nay nhiều gia đình sống xa quê, không còn giữ đủ mọi nghi lễ. Nhưng tinh thần của chúng vẫn có thể giữ: kể cho con cháu nghe về ông bà, cụ kỵ, về quê cũ, về những khó khăn mà ông bà đã vượt qua.
Có gia đình làm một cuốn sổ nhỏ ghi lại những câu chuyện của ông bà, kèm ảnh cũ. Có gia đình mỗi năm đưa con về quê một lần, dắt con đi thăm từ mộ cụ tới ngôi đình làng.
Những việc này giúp trẻ hiểu mình từ đâu tới, và một đứa trẻ biết mình từ đâu tới thường vững vàng hơn khi bước ra thế giới.
Trở thành nguồn cho người sau
Nhớ nguồn trọn vẹn không chỉ là nhìn về phía sau, mà còn là nhìn về phía trước. Những gì ta nhận được từ người đi trước, ta có thể trao lại cho người đi sau.
Đó có thể là kèm một bạn mới vào nghề, như người chị năm xưa đã kèm mình. Là kiên nhẫn trả lời câu hỏi của một sinh viên thực tập. Là dạy con cháu những điều ông bà đã dạy mình.
Nhiều người thành đạt kể rằng niềm vui lớn nhất của họ không phải là thành công của chính mình, mà là thấy những người mình từng giúp đỡ bước lên.
Dòng sông chảy được là nhờ có nguồn ở đầu và có nơi để chảy tới. Mỗi người là một khúc sông nhận nước từ người trước và chảy tới người sau.
Khi nguồn của mình không hoàn hảo
Không phải ai cũng có cha mẹ tử tế, thầy cô tốt, hoàn cảnh thuận lợi. Có người lớn lên trong tổn thương, và câu uống nước nhớ nguồn có thể làm họ khó xử.
Nhớ nguồn không có nghĩa là phải tô hồng quá khứ hay bỏ qua những điều sai. Có thể biết ơn những gì tốt mà mình nhận được, đồng thời thừa nhận những điều làm mình đau.
Và nguồn của mỗi người không chỉ là gia đình. Đó có thể là một người thầy, một người bạn, một người lạ đã cho ta niềm tin đúng lúc ta cần nhất.
Nhớ nguồn, theo nghĩa sâu nhất, là nhớ rằng mình được nâng đỡ bởi rất nhiều bàn tay, và từ đó sống tử tế hơn với những người xung quanh.
Câu hỏi thường gặp
Uống nước nhớ nguồn có nghĩa là gì?
Là câu tục ngữ nhắc con người nhớ ơn những người, những điều đã tạo nên mình, như cha mẹ, ông bà, thầy cô và người đi trước.
Dạy trẻ biết ơn thế nào?
Cho trẻ thấy bố mẹ cảm ơn người khác thường xuyên, cùng con viết thiệp cảm ơn thầy cô, kể cho con nghe về ông bà và cùng con làm những việc nhỏ giúp đỡ người khác.
Biết ơn người đi trước trong nghề thế nào?
Giữ liên lạc, kể cho họ nghe những gì mình đã làm được, nhắc tên họ khi được ghi nhận, giới thiệu cơ hội cho họ và kèm cặp người mới như họ đã từng làm với mình.
Sống xa quê thì giữ nếp nhớ nguồn ra sao?
Kể chuyện ông bà, quê hương cho con cháu, giữ ảnh và những câu chuyện gia đình, về quê vào dịp quan trọng và giữ những nghi lễ đơn giản phù hợp với hoàn cảnh.
Ăn quả nhớ kẻ trồng cây khác gì uống nước nhớ nguồn?
Hai câu cùng ý nhắc lòng biết ơn. Ăn quả nhớ kẻ trồng cây nhấn vào người đã bỏ công tạo ra thành quả mà mình đang hưởng.
