Khi bị công kích trên mạng, việc giữ mình quan trọng hơn việc thắng cuộc tranh cãi: ngừng đọc bình luận, lưu lại bằng chứng, nhờ một người tin cậy theo dõi và xử lý giùm, không vội đáp trả trong lúc nóng, và nhớ rằng đám đông giận dữ hôm nay thường quên rất nhanh. Nếu bị đe doạ, lộ thông tin cá nhân hay bị quấy rối, hãy báo cơ quan chức năng.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Có thể chỉ là một bài đăng than phiền về một quán ăn, một bình luận vụng, một tấm ảnh bị cắt ghép, rồi sau một đêm bạn thức dậy với hàng nghìn lời chửi. Điện thoại rung liên tục, người lạ nhắn tin, và bạn thấy như cả thế giới đang nhìn mình. Tập này dành cho buổi sáng như thế.
Vì sao lời công kích trên mạng đau đến vậy?
Con người được sinh ra để rất nhạy cảm với việc bị cộng đồng xa lánh. Ngày xưa, bị cả làng quay lưng là chuyện sống còn. Khi hàng nghìn người cùng chê bai, cơ thể phản ứng như thể mình đang gặp nguy hiểm thật.
Trên mạng, lời nói không có nét mặt, không có giọng điệu, nên thường gay gắt hơn ngoài đời. Người ta nói những điều họ sẽ không bao giờ nói khi đứng trước mặt mình.
Lời công kích cũng đến bất cứ lúc nào, cả lúc nửa đêm, lúc đang ăn cơm với gia đình. Không có chỗ nào để trốn, vì chiếc điện thoại luôn ở trong túi.
Hiểu điều này để bạn thấy rằng hoảng loạn, mất ngủ, run tay, buồn nôn khi bị công kích là phản ứng bình thường của cơ thể, không phải vì bạn yếu đuối.
Những việc nên làm ngay
Việc đầu tiên là ngừng đọc. Mỗi bình luận độc hại đọc thêm là một nhát cứa thêm. Tắt thông báo, đặt điện thoại xa một lúc, hoặc tạm khoá bình luận nếu nền tảng cho phép.
Việc thứ hai là nhờ một người tin cậy, có thể là bạn thân hay người nhà, theo dõi thay bạn. Họ có thể chụp lại những bình luận đe doạ, xúc phạm nghiêm trọng làm bằng chứng, để bạn không phải tự đọc.
Việc thứ ba là kiểm tra an toàn thông tin cá nhân: đổi mật khẩu, bật xác thực hai bước, ẩn số điện thoại, địa chỉ khỏi trang cá nhân, nhắc người nhà cẩn thận với tin nhắn lạ.
Việc thứ tư là chăm cơ thể: uống nước, ăn một bữa, ra ngoài một lúc, ở bên người mình tin. Những việc rất bình thường ấy giúp cơ thể bớt chế độ báo động.
Có nên đáp trả không?
Cảm giác muốn giải thích, phản bác ngay là rất mạnh. Nhưng đáp trả trong lúc đang nóng thường đổ thêm dầu vào lửa, và một câu nói vụng lúc ấy có thể bị cắt ra lan truyền tiếp.
Hãy đợi ít nhất vài ngày, khi đã bình tĩnh, rồi mới quyết định có nên nói gì không. Có những trường hợp im lặng là cách tốt nhất, vì sự chú ý sẽ trôi đi.
Nếu bạn thật sự có lỗi, một lời xin lỗi ngắn gọn, thật lòng, không biện minh, thường được đón nhận tốt hơn một bài giải thích dài. Nếu bạn bị hiểu lầm, một lời đính chính rõ ràng kèm bằng chứng, nói một lần là đủ.
Không cần trả lời từng người. Bạn không nợ ai một cuộc tranh luận.
Nếu không chắc nên nói gì, hãy nhờ một người bình tĩnh, hiểu chuyện, đọc giúp bản nháp trước khi đăng. Một người đứng ngoài cơn bão thường nhìn ra những câu dễ bị hiểu sai mà mình không thấy.
Khi bị đe doạ hay lộ thông tin
Nếu có người đe doạ an toàn của bạn hoặc gia đình, đăng địa chỉ nhà, nơi làm việc, số điện thoại, hay ảnh riêng tư của bạn, đó không còn là chuyện tranh cãi mà là chuyện an toàn.
Hãy lưu bằng chứng đầy đủ: chụp màn hình có tên người đăng, đường dẫn, thời gian. Báo cáo với nền tảng mạng xã hội để yêu cầu gỡ bỏ, và trình báo với cơ quan công an.
Có thể hỏi luật sư hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý về quyền của mình khi bị xúc phạm danh dự, bị phát tán hình ảnh riêng tư.
Nói với chỗ làm, trường học nếu cần, để họ biết và hỗ trợ, tránh trường hợp có người gọi tới quấy rối mà họ không biết chuyện gì.
Đám đông quên nhanh, mình thì cần thời gian
Một điều an ủi là sự chú ý của đám đông trên mạng thường rất ngắn. Vài ngày, cùng lắm vài tuần, họ sẽ chuyển sang câu chuyện khác. Nhưng với người bị công kích, vết thương có thể ở lại lâu hơn.
Hãy cho mình thời gian. Có thể tạm nghỉ mạng xã hội một thời gian, tập trung vào những người thật quanh mình. Những người thân yêu biết bạn là ai, dù đám đông nói gì.
Nếu sau một thời gian bạn vẫn sợ hãi, mất ngủ, không dám ra ngoài, liên tục kiểm tra xem người ta còn nói gì, hoặc thấy tuyệt vọng, hãy gặp chuyên gia tâm lý.
Nếu có lúc bạn nghĩ tới chuyện làm hại bản thân, hãy nói ngay với người tin cậy và tới cơ sở y tế gần nhất. Không có lời bình luận nào đáng giá bằng cuộc sống của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Bị chửi trên mạng có nên đọc hết bình luận?
Không nên. Đọc thêm chỉ làm tổn thương thêm. Hãy nhờ người tin cậy lọc và lưu lại những bình luận nghiêm trọng làm bằng chứng.
Có nên xoá bài đăng khi bị công kích?
Tuỳ trường hợp. Xoá có thể giúp giảm lan truyền, nhưng hãy chụp lại toàn bộ bài và bình luận trước khi xoá để làm bằng chứng nếu cần.
Bị lộ địa chỉ nhà trên mạng thì làm gì?
Lưu bằng chứng, báo nền tảng yêu cầu gỡ bỏ, trình báo công an và báo cho người nhà cẩn thận. Đây là vấn đề an toàn cần xử lý nghiêm túc.
Làm sao giúp người thân đang bị bắt nạt trên mạng?
Ở bên họ, giúp họ ngừng đọc bình luận, lưu bằng chứng giùm và hỗ trợ báo cáo. Tránh trách họ vì đã đăng bài, điều họ cần lúc này là sự an toàn.
Bao lâu thì cơn bão trên mạng qua đi?
Thường chỉ vài ngày tới vài tuần, sự chú ý của đám đông sẽ chuyển đi. Nhưng người trong cuộc có thể cần lâu hơn để hồi phục, hãy cho mình thời gian.
