Hiếu hôm nay không đo bằng số tiền gửi về hay mâm cỗ to ngày giỗ. Hiếu là có mặt trong đời cha mẹ, là hỏi han cho thật, và là sống tử tế để cha mẹ yên lòng. Tiền có thì tốt, nhưng tiền không thay được một cuộc gọi đúng lúc.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Có một bạn nghe nhắn cho mình: con đi làm xa, tháng nào cũng gửi tiền về, mà sao mẹ vẫn buồn, vẫn trách con ít về. Câu hỏi ấy làm mình nghĩ rất lâu về chữ hiếu, một chữ người Việt nhắc nhiều tới mức đôi khi quên hỏi nó thật ra nghĩa là gì.
Tiền gửi về và cuộc gọi bị quên
Mình thử hình dung bạn nghe ấy. Anh làm ở thành phố, công việc bận, cuối tháng chuyển khoản cho mẹ đều đặn. Anh nghĩ vậy là lo cho mẹ đầy đủ. Còn mẹ anh ở quê, tiền thì đủ tiêu, nhưng cả tuần không nghe giọng con, có chuyện gì trong làng cũng không biết kể với ai.
Hai người cùng thương nhau, chỉ là hiểu chữ hiếu theo hai cách. Với anh, hiếu là lo vật chất. Với mẹ, hiếu là được ở gần con, dù chỉ qua điện thoại. Không ai sai, nhưng hai cách hiểu không gặp nhau thì cả hai cùng thấy tủi.
Sách Luận Ngữ có một ý mình rất thích: Khổng Tử nói rằng người đời nay cho rằng nuôi được cha mẹ là hiếu, nhưng chó ngựa người ta cũng nuôi, nếu không kính thì khác gì nhau. Nghe hơi gắt, nhưng điều ông muốn nói là hiếu nằm ở thái độ, không chỉ ở việc cung cấp.
Nên nếu bạn đang gửi tiền về mà cha mẹ vẫn buồn, có thể điều họ thiếu không phải là tiền.
Hiếu là có mặt, dù chỉ mười phút
Có mặt không nhất thiết là về nhà mỗi tuần. Với người ở xa, một cuộc gọi mười phút vào giờ cố định mỗi tối có khi quý hơn một chuyến về vội vã mỗi năm. Cha mẹ già thường sống theo nếp, họ sẽ chờ cái giờ ấy như chờ một điều quen.
Trong cuộc gọi, hãy hỏi những câu cụ thể. Không chỉ là mẹ khoẻ không, mà là hôm nay mẹ ăn gì, cây bưởi sau nhà có quả chưa, bác hàng xóm đỡ đau lưng chưa. Câu hỏi cụ thể cho cha mẹ biết mình thật sự quan tâm tới đời sống của họ.
Và hãy kể chuyện của mình. Nhiều người con chỉ hỏi mà không kể, sợ cha mẹ lo. Nhưng cha mẹ muốn được bước vào đời con, muốn biết con làm gì, gặp ai, ăn ở thế nào. Kể chuyện cho cha mẹ nghe cũng là một cách mời họ ở gần.
Khi về được thì về cho trọn. Đừng về mà dán mắt vào điện thoại. Cùng đi chợ, cùng nấu một bữa, cùng ngồi xem lại album ảnh cũ. Những việc ấy nhỏ, nhưng là thứ cha mẹ sẽ kể lại với hàng xóm cả tháng sau.
Hiếu có phải là vâng lời tất cả
Đây là chỗ nhiều người trẻ thấy khó. Ngày xưa, hiếu gắn rất chặt với vâng lời. Bây giờ, có những điều cha mẹ muốn mà con không thể làm theo, như chọn nghề, chọn người để cưới, chọn nơi sống.
Mình nghĩ hiếu và vâng lời không phải một. Có thể không làm theo mà vẫn giữ lễ, vẫn giải thích, vẫn kiên nhẫn lắng nghe nỗi lo đằng sau mong muốn của cha mẹ. Phần lớn sự cấm đoán của cha mẹ xuất phát từ sợ con khổ.
Khi phải chọn khác ý cha mẹ, hãy nói bằng sự tôn trọng. Thay vì con lớn rồi, con tự quyết, thử nói con hiểu bố mẹ lo cho con, con cũng đã nghĩ kỹ về những điều ấy, và con xin bố mẹ cho con thử. Cùng một quyết định, nhưng cách nói làm nên khác biệt.
Và có những điều không ai nên vâng theo, kể cả lời cha mẹ, như làm việc sai trái hay chịu đựng sự đối xử tệ. Hiếu không bao giờ đòi một người phải đánh mất mình.
Sống tử tế cũng là một cách báo hiếu
Người Việt hay nói con cái nên người là cha mẹ mát lòng. Có khi điều làm cha mẹ yên tâm nhất không phải là con giàu, mà là con sống tử tế, có công việc đàng hoàng, đối xử tốt với người xung quanh.
Mình từng nghe một bà cụ kể về đứa con trai. Bà không nhắc con kiếm bao nhiêu, mà nhắc việc con hay về giúp hàng xóm sửa điện, ai trong xóm cũng quý. Mỗi lần kể, mắt bà sáng lên. Cái tên của con được người ta nhắc tới bằng sự quý mến, đó là niềm vui của bà.
Nhìn như vậy, hiếu không chỉ là việc mình làm cho cha mẹ, mà còn là cách mình sống ở ngoài kia. Cách mình đối xử với vợ chồng, con cái, đồng nghiệp, đều phản chiếu lại những gì cha mẹ đã dạy.
Và đừng quên hiếu với cả cha mẹ bên kia, bên nội bên ngoại, bên chồng bên vợ. Một người con biết quý bố mẹ của người mình thương là người cha mẹ mình thấy yên tâm nhất.
Hiếu mà không đánh mất mình
Có những người con, nhất là con cả hay con gái, gánh hết việc chăm cha mẹ già, gánh tới kiệt sức. Họ nghĩ đó là bổn phận, không dám than. Hiếu kiểu ấy rất đáng quý, nhưng cũng rất dễ gãy.
Chăm cha mẹ là việc dài, nên cần chia sẻ với anh chị em, nhờ người giúp khi cần, và giữ cho mình một chút thời gian nghỉ. Nếu bạn ngã quỵ, cha mẹ cũng mất người chăm. Lo cho mình đủ khoẻ cũng là lo cho cha mẹ.
Nếu việc chăm sóc làm bạn mệt mỏi kéo dài, buồn bã, mất ngủ, hãy nói với người thân và tìm gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Điều đó không có nghĩa là bạn bất hiếu.
Cuối cùng, mình nghĩ chữ hiếu hôm nay đơn giản thế này: để cha mẹ biết rằng họ không bị quên, và để chính mình sống một đời cha mẹ nhìn vào thấy an lòng. Tối nay, nếu được, bạn thử gọi về nhà, hỏi một câu thật cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Con ở xa thì báo hiếu cha mẹ thế nào?
Một cuộc gọi đều đặn vào giờ cố định, hỏi những chuyện cụ thể và kể chuyện của mình là cách gần gũi nhất. Khi về thì về trọn, cùng cha mẹ làm những việc nhỏ trong nhà.
Không làm theo ý cha mẹ có phải là bất hiếu không?
Không nhất thiết. Bạn có thể chọn khác mà vẫn giữ sự tôn trọng, lắng nghe nỗi lo của cha mẹ và giải thích bằng lời mềm mỏng. Hiếu là thái độ, không phải sự phục tùng tuyệt đối.
Gửi tiền về cho cha mẹ có đủ không?
Tiền giúp cha mẹ đỡ lo về vật chất, nhưng nhiều cha mẹ cần sự quan tâm và trò chuyện hơn. Hãy hỏi thẳng cha mẹ cần gì nhất, câu trả lời có thể khiến bạn bất ngờ.
Chăm cha mẹ già mệt quá thì có sao không?
Mệt là bình thường khi gánh việc dài ngày. Hãy chia việc với anh chị em, nhờ người hỗ trợ và giữ thời gian nghỉ cho mình. Nếu buồn bã hay kiệt sức kéo dài, nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Dạy con chữ hiếu bắt đầu từ đâu?
Trẻ học hiếu chủ yếu bằng cách nhìn cha mẹ đối xử với ông bà. Gọi điện cho ông bà cùng con, rủ con chuẩn bị quà nhỏ, kể chuyện về ông bà cho con nghe là những bài học tự nhiên nhất.
