Câu chuyện hôm nay kể về một người đàn ông ngoài năm mươi tuổi tìm lại cây đàn ghi ta bỏ dở từ thời sinh viên trên gác xép, tập lại từ những hợp âm đầu tiên với những ngón tay đã cứng, và hiểu ra rằng không bao giờ là quá muộn để quay về với điều mình từng yêu. Đây là truyện do Kho Sách Nói viết, nhân vật và gia đình trong truyện đều là hư cấu.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Ai trong chúng ta cũng có một điều từng yêu rồi bỏ dở: một nhạc cụ, một cuốn sổ vẽ, một môn thể thao. Câu chuyện hôm nay dành cho điều ấy của bạn.
Buổi dọn gác xép
Cuối năm ấy, gia đình ông dọn nhà chuẩn bị đón Tết. Ông được giao dọn gác xép, nơi chất đầy những thứ không ai nỡ vứt: quần áo cũ của bọn trẻ, chồng báo, vài thùng giấy không còn nhớ đựng gì.
Trong góc khuất nhất, dưới một tấm vải phủ bụi, ông tìm thấy một chiếc bao đàn đã sờn. Bên trong là cây ghi ta gỗ ông mua bằng tiền dành dụm hồi còn là sinh viên. Dây đàn đã gỉ, một dây đứt cong lên.
Ông ngồi bệt xuống sàn gác, đặt cây đàn lên đùi. Một tia nắng lọt qua cửa sổ nhỏ, bụi bay lơ lửng. Ông lần tay lên phím đàn, cố nhớ một hợp âm. Ngón tay không còn nhớ chỗ đặt.
Ông nhớ những tối ở ký túc xá, cả phòng ngồi quây quần, ông đệm đàn cho mọi người hát. Rồi ra trường, đi làm, lấy vợ, có con, cây đàn lên gác lúc nào ông cũng không nhớ nữa.
Những ngón tay đã cứng
Hôm sau, ông mang cây đàn ra tiệm thay dây. Người thợ trẻ lau chùi, chỉnh cần, bảo gỗ đàn vẫn tốt, chỉ cần chơi lại là đàn sẽ ấm tiếng. Ông nghe mà như được ai động viên.
Về nhà, ông lén lên gác tập. Chỉ ba hợp âm cơ bản nhất mà ông từng chơi trôi chảy, giờ ngón tay vụng về, bấm không đủ lực, tiếng đàn rè rè. Chỉ mười phút, đầu ngón tay đã đau rát.
Cô con gái út đi ngang qua, nghe tiếng đàn rè, bật cười: bố tập đàn hả, nghe như mèo kêu. Ông cười theo, nhưng đêm ấy nằm nghĩ: năm mươi mấy tuổi rồi, tập làm gì nữa, ai mà nghe.
Sáng hôm sau, ông định cất đàn lên gác lại. Nhưng khi cầm đàn lên, ông lại ngồi xuống, bấm thử hợp âm thứ nhất thêm một lần. Lần này tiếng đàn trong hơn một chút.
Mười lăm phút mỗi tối
Ông tự đặt cho mình một luật đơn giản: mỗi tối mười lăm phút, sau bữa cơm, trước giờ xem thời sự. Không hơn, để ngón tay không đau quá. Không kém, để không bỏ.
Tuần đầu, ông chỉ tập chuyển giữa hai hợp âm. Tuần thứ hai, ba hợp âm. Ông xem những bài hướng dẫn trên mạng, và nhờ cô con gái út chỉ cách tua chậm lại. Cô bé, ban đầu cười, giờ thành người dạy công nghệ cho bố.
Đầu ngón tay ông chai dần, không còn đau. Có tối ông tập quá giờ mà không để ý. Vợ ông, đang gấp quần áo ở phòng bên, thỉnh thoảng ngừng tay nghe.
Có những tối ông chán, thấy mình tiến chậm quá, nghĩ tới những người trẻ học nhanh gấp mấy lần. Những tối ấy, ông chỉ chơi đúng một bài ông thuộc nhất, rồi cất đàn. Mười lăm phút vẫn là mười lăm phút.
Bài hát trong ngày mừng thọ
Mùa xuân năm sau, cả nhà làm lễ mừng thọ cho bà nội, mẹ của ông. Con cháu về đông đủ. Sau bữa cơm, ông lặng lẽ lên gác, mang cây đàn xuống.
Ông ngồi trước mặt mẹ, đệm đàn hát một bài dân ca bà từng ru ông ngủ hồi nhỏ. Ngón tay ông vẫn còn vấp vài chỗ, giọng hát không hay, nhưng không ai để ý.
Bà nội ngồi nghe, mắt rưng rưng. Hát xong, bà cầm tay ông, bảo: hồi mày còn đi học, tối nào mẹ cũng nghe mày đàn qua điện thoại công cộng gọi về. Mấy chục năm rồi mẹ mới được nghe lại.
Ông không nhớ mình từng đàn cho mẹ nghe qua điện thoại. Nhưng bà thì nhớ. Ông ngồi lặng một lúc lâu, cây đàn vẫn trên đùi.
Không bao giờ là quá muộn
Từ đó, cây đàn không còn nằm trên gác xép nữa. Nó dựng ở góc phòng khách. Tối nào ông cũng chơi một chút, có khi cô con gái út hát theo, có khi cả nhà ngồi nghe.
Ông không thành nghệ sĩ, cũng không định thành. Ông chơi để vui, để những buổi tối có thêm một thứ không phải màn hình. Ông bảo với bạn bè cùng tuổi: cứ tưởng mình hết thời rồi, hoá ra chưa. Mấy người bạn cũng bắt đầu nhắc tới cái gì đó mình bỏ dở.
Câu chuyện này không hứa rằng ai bắt đầu lại cũng sẽ giỏi. Ngón tay năm mươi tuổi học chậm hơn ngón tay hai mươi tuổi, đó là sự thật. Nhưng niềm vui khi chơi được một bài hát thì không phân biệt tuổi.
Có lẽ trên gác xép nhà bạn, hay trong một góc nào đó của trí nhớ, cũng đang có một chiếc đàn cũ. Mười lăm phút mỗi tối, bắt đầu từ tối nay, liệu có quá nhiều không.
Câu hỏi thường gặp
Câu chuyện chiếc đàn cũ trên gác xép muốn nói gì?
Câu chuyện nói rằng không bao giờ là quá muộn để quay lại với điều mình từng yêu, và giá trị của việc ấy nằm ở niềm vui chứ không phải ở việc trở nên giỏi.
Đây có phải câu chuyện có thật không?
Không. Đây là truyện ngắn hư cấu do Kho Sách Nói viết. Nhân vật người cha, gia đình và cây đàn đều được dựng lên để kể một bài học.
Ngoài năm mươi tuổi học đàn có được không?
Được, dù có thể chậm hơn người trẻ. Tập ngắn mà đều mỗi ngày, chọn bài dễ trước và đừng so sánh với người khác sẽ giúp bạn giữ được niềm vui.
Làm sao giữ được thói quen tập một sở thích mới?
Đặt một thời lượng nhỏ và cố định mỗi ngày, gắn với một thời điểm quen như sau bữa tối, và cho phép mình có những ngày tập rất ít nhưng không bỏ hẳn.
Vì sao người trung niên hay bỏ dở sở thích thời trẻ?
Thường vì công việc, gia đình chiếm hết thời gian và sở thích bị xếp sau. Quay lại với nó có thể đem tới niềm vui và cảm giác là chính mình.
