Có những người trong nhà mình lặng lẽ tới mức mình quên rằng họ cũng cần được chờ, được mời, được ngồi cùng. Câu chuyện hôm nay được kể bằng giọng một người con trai lớn, nhớ về những bữa cơm mẹ không bao giờ ngồi vào mâm cùng cả nhà. Đây là truyện do Kho Sách Nói viết, gia đình và nhân vật đều là hư cấu.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Khi nghe câu chuyện này, có lẽ bạn sẽ nghĩ tới một người trong nhà mình. Mình mời bạn cứ để người ấy hiện lên, rồi mình cùng kể tiếp.
Những bữa cơm năm ấy
Hồi nhỏ, nhà mình có năm người: bố, mẹ, mình là anh cả, và hai đứa em gái. Nhà không khá giả, bố làm thợ, mẹ bán rau ở chợ, bữa cơm thường chỉ có một đĩa rau luộc, một bát canh, một đĩa cá kho hay vài quả trứng rán.
Mình nhớ bữa cơm nào cũng vậy. Mẹ dọn mâm ra, bố và ba anh em ngồi ăn. Mẹ thì còn lúi húi trong bếp, khi thì rửa nồi, khi thì nấu nốt nồi nước, khi thì đi lấy thêm cơm. Mình gọi mẹ ra ăn, mẹ bảo các con ăn trước đi, mẹ ăn sau.
Lúc cả nhà ăn xong, mẹ mới ngồi xuống. Mẹ ăn phần còn lại: chỗ cơm cháy dưới đáy nồi, mấy miếng cá vụn, nước canh còn trong bát. Có hôm trứng hết, mẹ ăn cơm với nước cá kho.
Bọn mình lớn lên với cảnh ấy, quen tới mức không bao giờ hỏi. Mẹ ăn sau, như thể đó là chuyện tự nhiên giống như mặt trời mọc đằng đông.
Câu hỏi của đứa em út
Năm mình mười lăm tuổi, đứa em út lên bảy. Một tối, nó ăn xong, chạy vào bếp, thấy mẹ ngồi một mình ăn cơm với nước cá. Nó hỏi: sao mẹ không ăn cùng nhà mình. Sao mẹ ăn đồ thừa.
Mẹ cười, bảo mẹ thích ăn cơm cháy, mẹ không thích ăn cá. Đứa em tin ngay, chạy ra chơi. Còn mình đứng ở cửa bếp, lần đầu tiên nhìn kỹ bát cơm của mẹ.
Mình nghĩ lại. Mẹ không thích ăn cá thật sao. Thế mà hồi Tết, có hôm nhà được biếu con cá to, mình thấy mẹ ăn ngon lành. Mẹ thích cơm cháy thật sao. Hay chỉ vì phần cơm trắng đã được xới hết cho bố con mình.
Tối ấy mình không ngủ được. Mình nhớ lại cả mười mấy năm, và nhận ra mình không nhớ nổi lần nào mẹ ngồi vào mâm từ đầu bữa.
Kế hoạch nhỏ của ba anh em
Hôm sau, mình rủ hai đứa em họp kín ở góc sân. Mình kể cho hai đứa nghe điều mình đã nghĩ. Đứa em giữa mười hai tuổi im lặng, mắt đỏ hoe. Đứa út thì chưa hiểu hết, nhưng thấy anh chị nghiêm trọng thì cũng nghiêm trọng theo.
Ba anh em bàn một kế hoạch. Từ hôm ấy, mình sẽ phụ mẹ rửa nồi trước bữa. Đứa em giữa sẽ lấy cơm. Đứa út sẽ bày bát đũa, và phải bày năm cái bát, đặt một cái ở chỗ mẹ hay ngồi.
Rồi quan trọng nhất: không ai được ăn khi mẹ chưa ngồi xuống.
Bọn mình không nói với bố. Không phải vì giận bố, mà vì muốn tự làm điều ấy. Mình nghĩ bố cũng giống bọn mình, cũng quen tới mức không nhìn thấy.
Buổi tối cả nhà chờ mẹ
Tối hôm ấy, mâm cơm dọn ra, ba anh em ngồi im, không ai cầm đũa. Bố ngạc nhiên, hỏi sao không ăn. Đứa út nói to: chờ mẹ. Bố ngớ người, nhìn về phía bếp.
Mẹ ở trong bếp nói vọng ra các con cứ ăn đi. Không ai động đũa. Mẹ đi ra, định bảo gì đó, rồi thấy cái bát thứ năm đặt sẵn ở chỗ mình, và ba đứa con ngồi chờ. Mẹ đứng lặng một lúc lâu.
Bố đứng dậy, kéo mẹ ngồi xuống. Bố gắp miếng cá to nhất vào bát mẹ. Mình nhớ mẹ cúi xuống ăn, vai run run, không nói được câu nào. Bố cũng không nói gì, chỉ gắp thêm cho mẹ, lần đầu tiên mình thấy bố làm vậy.
Từ hôm ấy, nhà mình có một luật không ai viết ra: mẹ chưa ngồi, cả nhà chưa ăn. Mẹ vẫn hay đứng dậy giữa bữa đi lấy thêm thứ này thứ kia. Nhưng giờ đứa út sẽ kéo áo mẹ: mẹ ngồi đi, con lấy cho.
Người lặng lẽ trong nhà mình
Giờ mình đã có gia đình riêng. Mẹ đã già, tóc bạc trắng. Mỗi lần về nhà, mình vẫn thấy đứa em út, giờ đã là một cô gái lớn, bày năm cái bát, đặt một cái ở chỗ mẹ ngồi trước tiên.
Mình kể câu chuyện này không phải để nói rằng mẹ hy sinh là đẹp. Mẹ mình không cần ăn đồ thừa để thương con. Mẹ làm vậy vì nhà nghèo, vì thói quen, và vì không ai trong nhà nhìn thấy để mời mẹ ngồi xuống.
Trong nhà nào cũng có một người lặng lẽ như thế. Có khi là mẹ, có khi là bố, có khi là bà, là chị cả, là người con dâu. Người dọn dẹp sau bữa tiệc, người thức khuya nhất, người nhớ ngày giỗ, người đi chợ, người luôn nói không sao, mọi người cứ làm trước đi. Họ không đòi hỏi gì, nên mình quên mất họ cũng cần.
Tối nay, trước khi cầm đũa, bạn thử nhìn quanh xem có ai còn chưa ngồi xuống. Và chờ người ấy một chút.
Câu hỏi thường gặp
Câu chuyện người mẹ không ngồi vào mâm muốn nói điều gì?
Câu chuyện nhắc mình nhìn thấy những người lặng lẽ trong gia đình, những người luôn lo cho người khác trước mà quên mình. Họ không đòi hỏi, nên càng cần được mời, được chờ.
Truyện có phải chuyện thật không?
Không. Đây là truyện ngắn hư cấu do Kho Sách Nói viết, kể bằng giọng người con trai lớn. Gia đình và nhân vật đều được dựng lên.
Câu chuyện có ca ngợi sự hy sinh của người mẹ không?
Câu chuyện trân trọng tình thương của mẹ, nhưng không coi việc ăn đồ thừa là điều nên giữ. Ý chính là cả nhà nên chia sẻ việc nhà và cùng ngồi ăn với nhau.
Làm sao để cả nhà cùng ăn một bữa cơm trọn vẹn?
Chia việc chuẩn bị và dọn dẹp cho mọi thành viên, đặt quy ước chờ đủ người mới ăn, và cất điện thoại trong bữa. Trẻ nhỏ cũng có thể làm việc vừa sức như bày bát đũa.
Dạy con biết quan tâm đến người khác bằng cách nào?
Cho con việc cụ thể giúp người trong nhà, khen khi con tự để ý tới người khác, và để con thấy bố mẹ quan tâm tới nhau. Trẻ học sự quan tâm qua những gì nhìn thấy mỗi ngày.
