Buồn sau một mất mát, một thất bại hay một giai đoạn khó là chuyện rất bình thường và thường nhẹ dần theo thời gian. Nên tìm tới bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi nỗi buồn kéo dài liên tục nhiều tuần, lan sang gần như mọi mặt đời sống như ăn, ngủ, làm việc, gặp người, hoặc khi có ý nghĩ làm hại bản thân. Lúc đó, việc tìm giúp đỡ là cần thiết, không phải yếu đuối.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này nhẹ nhàng hơn mọi tập khác, vì có thể có người đang nghe trong một ngày rất nặng nề. Nếu đó là bạn, mình mong bạn nghe tới cuối, và nhớ rằng bạn không phải đi qua chuyện này một mình.
Nỗi buồn bình thường trông thế nào?
Buồn là một cảm xúc tự nhiên, có chức năng của nó. Nó báo cho ta biết mình vừa mất điều gì quan trọng, và cho ta thời gian để chậm lại, nhìn lại.
Nỗi buồn bình thường thường gắn với một sự việc cụ thể: chia tay, mất việc, người thân ốm, thi trượt. Nó đến thành từng đợt, có lúc nặng, có lúc nhẹ. Giữa những đợt buồn, ta vẫn có thể cười khi gặp bạn, vẫn thấy ngon miệng, vẫn làm được việc dù kém hơn.
Theo thời gian, những đợt buồn thưa dần. Không biến mất hoàn toàn, nhưng không còn chiếm hết ngày.
Với nỗi buồn này, điều cần nhất thường là thời gian, sự có mặt của người thân, và cho phép mình được buồn mà không bị bảo phải vui lên ngay.
Những dấu hiệu nên đi khám
Có những lúc nỗi buồn không còn là nỗi buồn bình thường. Hãy để ý nếu cảm giác buồn, trống rỗng hay chán nản kéo dài gần như cả ngày, gần như mỗi ngày, liên tục nhiều tuần.
Kèm theo đó có thể là mất hứng thú với hầu hết mọi thứ, kể cả những gì từng rất thích. Ăn uống thay đổi rõ, ngủ quá ít hoặc quá nhiều, mệt mỏi dù không làm gì, khó tập trung, cảm thấy mình vô giá trị hoặc có lỗi quá mức.
Nếu những dấu hiệu này ảnh hưởng tới việc đi làm, đi học, chăm sóc bản thân và gia đình, đó là lúc nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Chỉ người có chuyên môn mới đánh giá được bạn đang trải qua điều gì.
Mình không chẩn đoán được qua một tập podcast, và bạn cũng đừng tự chẩn đoán qua mạng. Những dấu hiệu trên chỉ là lời nhắc rằng bạn xứng đáng được ai đó lắng nghe kỹ hơn.
Khi có ý nghĩ làm hại bản thân
Nếu bạn có những ý nghĩ muốn biến mất, muốn làm hại mình, hay thấy mọi người sẽ tốt hơn nếu không có mình, hãy coi đó là tình huống cần giúp đỡ ngay, không chờ.
Hãy nói với một người bạn tin tưởng hoặc người nhà ngay hôm nay. Nói đơn giản: mình đang không ổn, mình cần người ở bên. Nếu cảm thấy không an toàn, hãy tới cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu.
Những ý nghĩ đó là triệu chứng của một tình trạng có thể điều trị được, không phải sự thật về giá trị của bạn. Nhiều người từng có những ý nghĩ như vậy đã được giúp và có lại những ngày bình yên.
Nếu bạn là người thân của ai đó đang nói ra những điều này, đừng gạt đi, đừng bảo họ nghĩ linh tinh. Hãy ở bên họ, lắng nghe, và cùng họ tìm tới người có chuyên môn.
Bắt đầu tìm sự giúp đỡ từ đâu?
Nhiều người không biết bắt đầu từ đâu, và chính sự lúng túng đó làm họ trì hoãn. Một điểm bắt đầu đơn giản là bác sĩ đa khoa hoặc bác sĩ quen của gia đình. Họ có thể khám, loại trừ những nguyên nhân thể chất và giới thiệu tới chuyên khoa phù hợp.
Các bệnh viện lớn thường có khoa tâm thần hoặc phòng khám tâm lý. Một số trường đại học có phòng tư vấn cho sinh viên. Nhiều công ty có chương trình hỗ trợ nhân viên mà ít người biết tới.
Khi gặp chuyên gia, cứ nói thật những gì mình đang trải qua, kể cả những điều thấy ngại. Họ đã nghe rất nhiều câu chuyện, và họ ở đó để giúp chứ không phán xét.
Nếu lần đầu gặp mà không thấy hợp, đừng bỏ cuộc. Tìm được người phù hợp đôi khi cần vài lần thử, giống như tìm một bác sĩ quen.
Ở bên người thân đang buồn
Nếu người bạn thương đang buồn kéo dài, điều quý nhất bạn có thể cho là sự có mặt. Không cần nói câu hay. Ngồi cạnh, hỏi han, mang cho họ bữa ăn, rủ đi bộ một vòng.
Tránh những câu như cố lên, nghĩ tích cực vào, có gì đâu mà buồn. Chúng nghe như lời khuyên, nhưng người đang buồn thường hiểu thành mình đang làm phiền người khác.
Thay vào đó có thể nói: mình thấy dạo này bạn mệt, mình ở đây nếu bạn muốn nói chuyện. Và kiên nhẫn, vì họ có thể chưa sẵn sàng nói ngay.
Nếu thấy cần, nhẹ nhàng gợi ý đi khám, và đề nghị đi cùng. Đồng thời nhớ chăm sóc chính mình, vì ở bên người đang buồn lâu ngày cũng làm bạn mỏi.
Câu hỏi thường gặp
Buồn bao lâu thì nên đi khám?
Nếu cảm giác buồn hoặc trống rỗng kéo dài gần như mỗi ngày trong nhiều tuần và ảnh hưởng tới ăn ngủ, công việc, quan hệ, nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Gặp chuyên gia tâm lý có nghĩa là mình bị bệnh?
Không nhất thiết. Nhiều người gặp chuyên gia để được lắng nghe, hiểu mình hơn và học cách đối diện khó khăn. Việc chẩn đoán, nếu có, là của người có chuyên môn.
Nên nói gì với người đang buồn?
Những câu đơn giản như mình ở đây, bạn muốn kể không, mình đi cùng bạn được không, thường giúp hơn lời khuyên. Lắng nghe quan trọng hơn tìm cách sửa.
Tập thể dục có giúp bớt buồn không?
Vận động nhẹ đều đặn như đi bộ giúp nhiều người thấy dễ chịu hơn, nhưng không thay được việc gặp bác sĩ khi buồn kéo dài và nặng.
Khi người thân nói muốn chết thì làm gì?
Coi đó là nghiêm túc, ở bên họ, không để họ một mình nếu thấy nguy hiểm, và đưa họ tới cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu. Đừng gạt đi hay hứa giữ bí mật.
