Nhận phê bình ở chỗ làm mà không tự ái là tách lời góp ý về một việc ra khỏi giá trị con người mình. Nghe hết trước khi đáp, hỏi lại cho cụ thể, cảm ơn người góp ý, rồi sau đó tự lọc xem phần nào đúng để sửa, phần nào không hợp với tình huống thì để qua một bên. Cách đó giúp bạn lớn lên nhanh mà không bị tổn thương mỗi lần.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Bị góp ý chưa bao giờ dễ chịu, kể cả khi lời góp ý rất đúng và được nói rất nhẹ nhàng. Tim đập nhanh, mặt nóng lên, đầu óc soạn sẵn ba lý do để cãi. Tập này nói về khoảng vài giây đó, và những gì nên làm sau.
Vì sao bị góp ý lại thấy đau?
Khi bị phê bình, đầu óc ta thường không nghe thấy bản báo cáo này còn thiếu số liệu, mà nghe thấy mình kém cỏi. Lời nói về một việc bị chuyển thành lời nói về con người. Đó là lý do một câu góp ý nhỏ có thể làm ta buồn cả ngày.
Cảm giác bị phán xét kích hoạt phản ứng tự vệ rất cũ trong cơ thể. Ta muốn phản công, giải thích, hoặc rút lui. Không phản ứng nào trong số đó giúp ta học được gì.
Những người lớn lên với nhiều lời chê trách có thể nhạy cảm với phê bình hơn, vì mỗi lời góp ý chạm vào những vết cũ.
Hiểu vì sao mình đau không làm hết đau, nhưng giúp ta tự nhắc: lời góp ý này nói về một việc mình làm, không phải về toàn bộ con người mình.
Trong lúc nghe: im lặng hết câu rồi mới đáp
Việc khó nhất và quan trọng nhất là nghe hết. Đừng ngắt lời để giải thích. Dù bạn có lý do chính đáng, hãy để người kia nói xong. Giải thích giữa chừng làm người góp ý cảm thấy bạn không muốn nghe.
Trong lúc nghe, thở chậm, ghi chép nếu được. Việc ghi chép vừa giúp bạn nhớ, vừa cho tay một việc để làm thay vì siết chặt, và cho người kia thấy bạn tôn trọng điều họ nói.
Khi họ nói xong, hỏi lại để hiểu cụ thể: anh có thể cho em một ví dụ không, chỗ nào trong báo cáo anh thấy thiếu, nếu làm lại anh mong thấy điều gì. Lời góp ý mơ hồ như em cần chủ động hơn chỉ dùng được khi nó trở nên cụ thể.
Kết thúc bằng một lời cảm ơn, dù chưa đồng ý hết. Cảm ơn anh đã nói thẳng, em sẽ xem lại. Câu đó giữ cánh cửa mở cho những lần góp ý sau.
Sau đó: lọc lời phê bình
Không phải lời phê bình nào cũng đúng. Sau khi đã bình tĩnh, có thể là tối hôm đó hay sáng hôm sau, hãy ngồi lọc lại.
Hỏi mình: có phần nào trong lời góp ý là đúng không, dù chỉ một phần. Người góp ý có đủ thông tin về tình huống không. Đây là lần đầu mình nghe điều này, hay đã có nhiều người nói tương tự.
Nếu nhiều người khác nhau cùng góp ý một điều, rất có thể đó là điểm mình thật sự cần sửa, dù khó nghe. Nếu chỉ một người nói và họ thiếu thông tin, có thể giải thích lại với họ một cách bình tĩnh, hoặc để qua một bên.
Một chị trưởng phòng kể rằng chị có thói quen chia lời góp ý làm ba cột: đúng và sẽ sửa, cần hỏi thêm, chưa thấy đúng. Cột thứ nhất chị làm ngay, cột thứ hai chị hẹn hỏi lại, cột thứ ba chị ghi lại và chờ xem có ai khác nói tương tự không.
Khi bị góp ý trước mặt người khác
Bị phê bình trước mặt đồng nghiệp là khó chịu nhất, vì có thêm cảm giác mất mặt. Trong lúc đó, hãy giữ bình tĩnh, ghi nhận ngắn gọn: em hiểu, em sẽ xem lại phần này. Đừng tranh luận công khai.
Sau đó, xin gặp riêng người góp ý. Nói nhẹ nhàng: em rất mong nhận góp ý của anh, và em nghĩ sẽ dễ tiếp thu hơn nếu mình trao đổi riêng. Phần lớn người quản lý có lý trí sẽ tiếp nhận đề nghị này.
Nếu việc bị phê bình công khai lặp đi lặp lại, mang tính xúc phạm chứ không phải góp ý công việc, đó là chuyện khác. Hãy ghi lại và trao đổi với cấp trên cao hơn hoặc bộ phận nhân sự.
Phân biệt góp ý gay gắt với xúc phạm: góp ý nói về việc, xúc phạm nói về con người. Bạn có quyền được tôn trọng ngay cả khi làm sai.
Biến góp ý thành tiến bộ
Lời góp ý chỉ có giá trị khi dẫn tới thay đổi. Sau khi đã lọc, chọn một hai điểm quan trọng nhất và lên kế hoạch sửa cụ thể. Đừng cố sửa mười điều cùng lúc.
Sau một thời gian, quay lại hỏi người đã góp ý: em đã thử điều chỉnh phần này, anh thấy đã khá hơn chưa. Câu hỏi đó cho thấy bạn nghiêm túc, và thường làm người kia thay đổi cách nhìn về bạn.
Hãy chủ động xin góp ý trước khi bị góp ý. Sau mỗi dự án, hỏi: em làm tốt ở đâu, lần sau nên làm khác điều gì. Khi chính mình hỏi, lời góp ý nghe nhẹ hơn rất nhiều.
Người lớn lên nhanh nhất trong nghề thường không phải người giỏi nhất ngay từ đầu, mà là người biết nghe góp ý mà không gục ngã, và dùng nó như một tấm bản đồ.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao kiềm chế khi bị sếp chê?
Hít thở chậm, nghe hết, ghi chép và chỉ trả lời bằng một câu ghi nhận ngắn. Hẹn trao đổi thêm khi đã bình tĩnh thay vì phản bác ngay.
Lời góp ý không đúng thì phản hồi thế nào?
Cảm ơn trước, rồi giải thích bình tĩnh bằng thông tin cụ thể mà người góp ý có thể chưa biết. Nếu vẫn bất đồng, ghi nhận quan điểm của nhau và tập trung vào kết quả công việc.
Vì sao lời chê nhớ lâu hơn lời khen?
Bộ não con người có xu hướng chú ý tới điều tiêu cực nhiều hơn để phòng nguy hiểm. Ghi lại những lời khen và thành tích giúp cân bằng lại cảm nhận.
Có nên xin góp ý từ đồng nghiệp ngang cấp?
Có, đồng nghiệp thường thấy những điều quản lý không thấy. Hỏi cụ thể về một việc và cảm ơn khi họ nói thật.
Khi nào góp ý trở thành bắt nạt nơi làm việc?
Khi nó nhắm vào con người thay vì công việc, lặp lại nhằm hạ nhục, hoặc đi kèm đe doạ. Khi đó hãy ghi lại và báo với cấp trên cao hơn hoặc bộ phận nhân sự.
