Ghen tị thường chỉ nhìn thấy tấm giấy khen của người khác, mà không thấy những đêm thức đằng sau nó. Câu chuyện hôm nay được kể bằng giọng một cô em gái, người từng rất ghét mỗi lần chị mình mang giấy khen về nhà, cho tới một đêm mất ngủ. Đây là truyện do Kho Sách Nói viết, hai chị em và gia đình đều là hư cấu.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Hôm nay mình kể ở ngôi thứ nhất. Mình là cô em, kém chị hai tuổi, và năm mình mười bốn tuổi là năm mình ghen tị với chị nhiều nhất.
Bức tường dán giấy khen
Ở phòng khách nhà mình có một bức tường dán giấy khen. Gần như toàn bộ là của chị. Giấy khen học sinh giỏi, giấy khen thi văn, giấy khen thi tiếng Anh, năm nào cũng có, xếp thẳng hàng, mép giấy đã ngả vàng.
Của mình thì có hai tấm, một tấm học sinh tiên tiến năm lớp ba, một tấm giải khuyến khích kể chuyện. Hai tấm nằm lọt thỏm ở góc dưới, gần ổ điện.
Mỗi lần có khách tới nhà, ai cũng nhìn lên bức tường rồi khen chị. Rồi họ quay sang mình, hỏi: còn em thì sao, có giỏi như chị không. Mình cười gượng, bố mẹ cười gượng theo.
Mình không ghét chị. Chị thương mình, hay mua bánh cho mình, cho mình mượn áo. Nhưng mình ghét bức tường. Mình ghét cái cảm giác mình chỉ là cô em của chị.
Mình nghĩ chị sinh ra đã giỏi
Năm ấy chị học lớp mười một, ôn thi học sinh giỏi cấp tỉnh môn văn. Còn mình học lớp chín, học cũng tàm tạm, đủ để không bị nhắc nhở, không đủ để được khen.
Mình có một niềm tin rất chắc: chị sinh ra đã giỏi. Chị đọc nhanh, nhớ lâu, viết hay. Mình thì không. Mình tin vậy, nên mình không cần cố. Cố cũng không bằng được chị, cố làm gì.
Có lần mẹ bảo mình học theo chị một chút, mình cãi lại: chị thông minh, con không thông minh, mẹ so sánh làm gì. Rồi mình vào phòng đóng cửa, khóc, giận cả nhà một buổi tối.
Mình với chị ngủ chung phòng. Chị bật đèn bàn học, mình bật nhạc trong tai nghe, quay mặt vào tường. Mình thường ngủ trước chị, mà không bao giờ để ý chị ngủ lúc mấy giờ.
Đêm mình thức dậy
Một đêm, mình thức giấc vì khát nước. Đồng hồ chỉ gần hai giờ sáng. Đèn bàn học vẫn sáng. Chị ngồi đó, tóc buộc vội, mặt mệt mỏi, trước mặt là một chồng giấy viết kín chữ.
Mình nằm im, nhìn chị. Chị viết một đoạn, đọc lại, lắc đầu, gạch đi. Viết lại. Lại gạch. Có lúc chị úp mặt xuống bàn một lúc rồi ngẩng lên, uống ngụm nước đã nguội, viết tiếp.
Mình nhìn xuống thùng rác cạnh bàn, thấy đầy những tờ giấy vo tròn. Bên cạnh là mấy quyển vở dày cộp, gáy đã sờn, chị chép tay từng đoạn văn hay, từng ý mình chưa bao giờ nghe tới.
Mình không biết mình nằm nhìn chị bao lâu. Chỉ nhớ cái cảm giác lạ lùng trong ngực, như vừa nhìn thấy mặt sau của bức tường giấy khen ở phòng khách.
Câu hỏi sáng hôm sau
Sáng hôm sau, ăn sáng xong, mình hỏi chị: đêm qua chị thức tới mấy giờ. Chị cười, bảo dạo này ngày nào cũng vậy, sắp thi mà. Mình hỏi tiếp: thế những năm trước chị cũng thức như thế à.
Chị nghĩ một lúc, rồi kể. Hồi lớp sáu chị cũng học kém văn, bị cô phê bài viết lủng củng. Chị buồn lắm, rồi bắt đầu chép văn mẫu, rồi tập viết lại theo ý mình, mỗi tối một đoạn. Tới lớp tám mới được giải đầu tiên.
Chị nói một câu làm mình nhớ mãi: em chỉ thấy giấy khen thôi, chứ đâu thấy chị bị gạch bài bao nhiêu lần.
Mình ngồi im. Hoá ra cái thứ mình tưởng là chị sinh ra đã có, chị phải đổi bằng rất nhiều đêm không ngủ. Và niềm tin chị sinh ra đã giỏi của mình, thật ra chỉ là một cái cớ để mình khỏi phải cố.
Tấm gương mờ
Mình không trở thành học sinh giỏi văn như chị. Nhưng năm ấy mình bắt đầu học vẽ, thứ mình thích từ lâu mà chưa bao giờ dám nghiêm túc. Mình tập mỗi tối, có hôm bên cạnh chị, hai chị em cùng thức dưới một cái đèn. Hai năm sau, bức tường nhà mình có thêm một tấm giấy khen thi vẽ.
Mình nghĩ ghen tị giống như nhìn một người qua một tấm gương mờ. Mình chỉ thấy được cái bóng sáng nhất của họ: giấy khen, căn nhà mới, công việc tốt, gia đình đẹp. Còn những đêm thức, những lần bị gạch bài, những thứ họ phải đánh đổi, gương mờ không cho thấy.
Ghen tị không làm mình xấu, ai cũng có lúc ghen tị. Nhưng nếu để nó nói với mình rằng người ta may mắn còn mình thì không, nó sẽ lấy mất của mình lý do để cố gắng. Còn nếu dùng nó như một câu hỏi, người ta đã làm gì để được như vậy, nó có thể chỉ đường cho mình.
Lần tới khi nhìn bức tường giấy khen của ai đó, bạn thử nghĩ xem đằng sau bức tường ấy có bao nhiêu tờ giấy vo tròn. Và bạn muốn bắt đầu cái thùng rác của riêng mình bằng điều gì.
Câu hỏi thường gặp
Câu chuyện hai chị em và giấy khen dạy điều gì?
Câu chuyện dạy rằng ghen tị thường chỉ thấy kết quả của người khác mà không thấy nỗ lực phía sau. Hiểu được điều đó có thể biến ghen tị thành động lực tìm con đường riêng của mình.
Truyện có phải chuyện thật không?
Không. Đây là truyện ngắn hư cấu do Kho Sách Nói viết, kể bằng giọng cô em gái. Hai chị em và gia đình đều là nhân vật được dựng lên.
Cha mẹ có nên so sánh các con với nhau không?
Nên tránh, vì so sánh dễ làm đứa trẻ nghĩ mình kém cỏi và sinh ra cái cớ để bỏ cuộc. Thay vào đó, hãy khen nỗ lực cụ thể của từng con và giúp mỗi con tìm điều mình thích.
Ghen tị có phải lúc nào cũng xấu không?
Không hẳn. Ghen tị là cảm xúc bình thường, nó chỉ có hại khi khiến mình buông xuôi hoặc làm tổn thương người khác. Có thể dùng nó như câu hỏi người ta đã làm gì để được như vậy.
Làm sao bớt so sánh mình với người khác?
Thử so mình hôm nay với mình của tháng trước thay vì với người khác, và nhớ rằng mình chỉ thấy phần sáng nhất của họ. Nếu việc so sánh làm mình buồn kéo dài, nên chia sẻ với người tin cậy hoặc chuyên gia tâm lý.
