Đôi khi chính cái mình đang thiếu lại đẩy mình tìm ra một cách mà người đầy đủ không bao giờ nghĩ tới. Câu chuyện hôm nay kể về hai chị em ở một thị trấn nhỏ, một hộp bút màu cũ thiếu đúng màu xanh lá, và một bài vẽ cánh đồng phải nộp sáng mai. Đây là truyện do Kho Sách Nói viết, hai chị em và thị trấn đều là hư cấu.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Câu chuyện này hợp để kể cho con nghe trước giờ ngủ, nhưng mình mong người lớn nghe cũng thấy nhớ một buổi chiều nào đó của tuổi thơ mình.
Hộp bút màu đi qua hai đứa trẻ
Nhà hai chị em ở một thị trấn nhỏ, phía sau là cánh đồng lúa. Chị lớn mười tuổi, em gái bảy tuổi. Hộp bút màu của em là hộp chị dùng từ hồi lớp một, mười hai cây, giờ cây nào cũng ngắn ngủn, có cây gãy đôi, có cây đã mất.
Mất nhiều nhất là cây xanh lá. Hồi chị học lớp ba, chị vẽ cây cối nhiều quá, cây xanh lá mòn hết, còn mỗi một mẩu bé bằng hạt lạc, rồi rơi đâu mất. Từ đó hộp màu không còn màu xanh lá nữa.
Chiều thứ năm, em gái đi học về, mặt buồn thiu. Cô giáo giao bài vẽ: vẽ cánh đồng quê em, sáng mai nộp. Em mở hộp bút ra, lục tung, không thấy cây xanh lá. Em ngồi phịch xuống sàn, bảo không vẽ được nữa.
Mẹ đi làm tối mới về. Tiệm văn phòng phẩm đầu thị trấn hôm ấy đóng cửa. Em gái ôm hộp bút, nước mắt lưng tròng.
Chị nghĩ ra một trò
Chị lớn ngồi xuống cạnh em, nhìn hộp màu một lúc. Trong hộp còn cây vàng, cây xanh dương, cây đỏ, cây nâu, cây cam, cây đen, cây tím, và mẩu trắng. Chị nhớ hôm trước ở lớp, thầy dạy mỹ thuật có nói về pha màu nước: vàng với xanh dương thành xanh lá.
Chị bảo em: mình thử xem bút chì màu có pha được không. Hai chị em lấy một tờ giấy nháp. Chị tô một lớp vàng thật đậm, rồi tô chồng lên một lớp xanh dương mỏng. Hai đứa chụm đầu nhìn. Ra một màu xanh. Không giống hệt cây xanh lá, nhưng là màu xanh.
Em gái reo lên. Hai chị em bắt đầu thử tiếp. Vàng nhiều hơn thì ra xanh non như mạ mới cấy. Xanh dương nhiều hơn thì ra xanh thẫm như hàng tre cuối làng. Thêm chút nâu thì ra màu lá già. Thêm chút trắng thì nhạt như lá lúa dưới nắng trưa.
Tờ giấy nháp chẳng mấy chốc kín những ô màu xanh, mỗi ô một kiểu. Em gái đếm, được những mười một kiểu xanh khác nhau.
Cánh đồng có mười một màu xanh
Em gái bắt đầu vẽ. Lần này em không vẽ cánh đồng một màu xanh lá đều đều như mọi lần. Em nhìn ra cửa sau, thấy cánh đồng thật đang chuyển màu trong nắng chiều, chỗ lúa non thì xanh nhạt, chỗ bờ cỏ thì xanh đậm, hàng cây ở xa thì xanh ngả lam.
Em pha từng chỗ một. Chị ngồi cạnh, thỉnh thoảng góp ý: chỗ này thêm tí vàng đi, có nắng chiếu vào. Em vẽ thêm con trâu màu nâu, cánh diều đỏ, và bầu trời xanh dương nhạt.
Mẹ về, thấy hai chị em nằm sấp giữa sàn nhà, tay lem nhem màu, cười khúc khích. Mẹ cúi xem bức tranh, đứng im lâu lắm. Mẹ bảo mẹ chưa thấy bức tranh cánh đồng nào nhiều màu xanh thế.
Tối ấy, em gái đi ngủ mà vẫn ôm bức tranh trong lòng.
Ở lớp hôm sau
Sáng hôm sau, cô giáo treo các bức tranh lên bảng. Phần lớn cánh đồng được tô một màu xanh lá đều tăm tắp, đúng màu của cây bút xanh lá. Bức tranh của em gái nằm giữa, trông khác hẳn, như có gió thổi qua.
Cô giáo hỏi em vẽ thế nào. Em kể chuyện hộp bút thiếu màu xanh lá, chuyện chị dạy pha màu. Cả lớp xôn xao. Mấy bạn có hộp bút ba mươi sáu màu đòi về thử ngay.
Cô không cho điểm thật cao vì chỗ này tô chưa đều, chỗ kia lem ra ngoài. Nhưng cô dán bức tranh lên góc lớp cả tháng, và cô dành một buổi học mỹ thuật cho cả lớp thử pha màu bằng bút chì.
Tối về, em gái kể với chị mà mắt sáng long lanh. Rồi em bảo: may mà mình mất cây xanh lá chị nhỉ.
Khi cái thiếu trở thành cánh cửa
Mấy tuần sau, mẹ mua cho em một hộp bút màu mới. Em vui, nhưng em vẫn giữ hộp cũ, và vẫn hay pha màu dù hộp mới có sẵn cây xanh lá. Em bảo pha thì ra đúng cái màu em nhìn thấy.
Mình thích câu chuyện nhỏ này vì nó nói một điều người lớn hay quên. Khi thiếu một thứ, phản xạ đầu tiên là đi mua, đi xin, hoặc bỏ cuộc. Ít khi mình hỏi: với những gì đang có trong tay, mình làm được gì.
Không phải lúc nào cũng xoay được. Có những thiếu thốn là thật, cần được bù đắp, và không nên tô hồng sự thiếu. Nhưng có rất nhiều lần, cái thiếu chỉ là lời mời mình nhìn lại những gì đang có theo một cách khác: một căn bếp ít đồ mà nấu ra món mới, một khoản tiền ít mà tính ra cách tiêu khéo, một nhóm ít người mà mỗi người làm thêm một vai.
Lần tới khi thấy thiếu đúng cây bút mình cần, bạn thử ngồi xuống, mở hộp ra, và đếm xem mình còn những màu gì.
Câu hỏi thường gặp
Câu chuyện hộp bút màu thiếu màu xanh lá dạy điều gì?
Câu chuyện dạy rằng thiếu thốn đôi khi thúc đẩy sáng tạo. Thay vì bỏ cuộc khi thiếu một thứ, mình có thể hỏi với những gì đang có thì làm được gì.
Bút chì màu có pha được màu như màu nước không?
Có thể tô chồng nhiều lớp bút chì màu để tạo ra màu mới, chẳng hạn vàng với xanh dương cho ra màu xanh lá. Màu ra không giống hệt màu có sẵn nhưng có nhiều sắc độ thú vị.
Truyện có thật không?
Không. Đây là truyện ngắn hư cấu do Kho Sách Nói viết. Hai chị em, thị trấn và cô giáo đều là nhân vật được dựng lên.
Làm sao khuyến khích trẻ tự xoay xở thay vì đòi mua mới?
Khi trẻ thiếu đồ, cha mẹ có thể hỏi con thử nghĩ cách với những gì đang có trước khi đi mua. Khen quá trình con thử nghiệm hơn là khen kết quả đẹp.
Câu chuyện này có nói rằng thiếu thốn là điều tốt không?
Không. Có những thiếu thốn thật sự cần được bù đắp và không nên tô hồng. Câu chuyện chỉ nhắc rằng trong nhiều trường hợp nhỏ, cái thiếu có thể mở ra một cách làm mới.
