Dùng điện thoại nhiều chưa chắc đã là vấn đề; nó thành vấn đề khi bắt đầu lấn át giấc ngủ, công việc và thời gian với những người thân. Cách lấy lại thăng bằng không phải là vứt điện thoại đi, mà là đặt những khoảng giờ không màn hình cố định trong ngày, và lấp chúng bằng những hoạt động có người thật, có tay chân thật.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Có lẽ bạn từng cầm điện thoại lên chỉ để xem giờ, rồi ngẩng lên đã thấy bốn mươi phút trôi qua. Hoặc nằm trên giường lúc nửa đêm, mắt cay xè mà tay vẫn lướt. Tập này không phán xét ai cả, vì gần như ai cũng vậy. Mình chỉ nói về cách để điện thoại trở lại làm công cụ, chứ không làm chủ.
Những dấu hiệu điện thoại đang lấn át
Dấu hiệu đầu tiên thường nằm ở giấc ngủ. Đi ngủ muộn hơn dự định vì còn lướt, thức dậy việc đầu tiên là cầm điện thoại, nửa đêm tỉnh giấc cũng mở ra xem. Ngủ không đủ thì cả ngày hôm sau mệt mỏi, khó tập trung.
Dấu hiệu thứ hai là công việc và việc học. Một việc lẽ ra mất một tiếng thành ba tiếng vì cứ vài phút lại mở điện thoại. Cuối ngày thấy mình bận rộn cả ngày mà chẳng xong việc gì.
Dấu hiệu thứ ba là các mối quan hệ. Bữa cơm gia đình mà mỗi người một màn hình. Con kể chuyện mà bố mẹ chỉ ừ ừ, mắt vẫn dán vào điện thoại. Bạn bè gặp nhau mà ít khi nhìn nhau.
Ngoài ra còn có cảm giác bứt rứt khi không có điện thoại bên cạnh, tự động cầm lên khi có một giây rảnh, hay thấy buồn bực, so sánh mình với người khác sau khi lướt mạng xã hội. Nếu nhiều dấu hiệu này cùng xuất hiện, đã đến lúc nhìn lại.
Vì sao khó dừng lướt?
Điện thoại và các ứng dụng được thiết kế để giữ chân người dùng càng lâu càng tốt. Nội dung không có điểm dừng, cứ kéo xuống là có thêm. Thông báo hiện lên liên tục, mỗi cái là một lời gọi quay lại.
Mỗi lần nhận được lượt thích, tin nhắn mới hay một nội dung thú vị, mình có một chút cảm giác vui. Vì không biết lần kéo tiếp theo sẽ có gì hay, mình cứ kéo tiếp, giống như chờ đợi một điều bất ngờ.
Điện thoại còn là cách trốn rất tiện. Buồn, chán, căng thẳng, lo âu, mở điện thoại ra là quên đi một lúc. Nhưng cảm xúc không mất đi, nó chờ ở đó khi mình đặt máy xuống.
Vì vậy, chỉ dựa vào ý chí để bớt dùng thường không đủ. Mình đang đấu với những thiết kế được làm rất kỹ. Cần thay đổi môi trường xung quanh để việc cầm điện thoại khó hơn một chút.
Đặt những giờ không màn hình
Bắt đầu với hai khoảng thời gian quan trọng nhất: giờ ăn và giờ ngủ. Trong bữa ăn, cả nhà để điện thoại ở một chỗ khác, không mang lên bàn. Trước khi ngủ khoảng một tiếng, cất điện thoại ra khỏi phòng ngủ, sạc ở phòng khách.
Nếu dùng điện thoại làm báo thức, có thể mua một chiếc đồng hồ báo thức đơn giản. Chỉ một thay đổi nhỏ này đã giúp nhiều người ngủ sớm hơn và sáng dậy không còn lao ngay vào màn hình.
Buổi sáng, thử dành nửa tiếng đầu tiên không xem điện thoại. Uống nước, vươn vai, ăn sáng, nói chuyện với người nhà. Bắt đầu ngày theo nhịp của mình thay vì theo nhịp của tin nhắn và tin tức.
Trong giờ làm, có thể để điện thoại xa tầm tay, tắt thông báo không cần thiết, chỉ xem tin nhắn vào những thời điểm cố định. Những thông báo thật sự gấp thường sẽ có người gọi điện.
Thay bằng hoạt động có người thật
Bớt điện thoại sẽ tạo ra những khoảng trống. Nếu không lấp chúng bằng việc gì khác, tay sẽ tự động tìm lại điện thoại. Vì vậy hãy chuẩn bị sẵn những hoạt động thay thế.
Những hoạt động có tay chân và người thật thường hiệu quả nhất: nấu ăn cùng gia đình, chơi thể thao với bạn, trồng cây, đi bộ, đọc sách giấy, làm đồ thủ công, chơi cờ với con. Chúng cho mình cảm giác thoả mãn mà màn hình khó mang lại.
Gặp gỡ trực tiếp cũng là cách tốt. Thay vì nhắn tin, rủ bạn đi uống cà phê. Thay vì xem ảnh của người thân trên mạng, gọi điện hoặc về thăm. Kết nối thật nuôi dưỡng tinh thần nhiều hơn những lượt thích.
Lúc đầu có thể thấy chán, bứt rứt, cứ muốn cầm điện thoại. Đó là bình thường. Sau một vài tuần, nhiều người kể rằng họ thấy đầu óc nhẹ hơn, ngủ ngon hơn, và ngạc nhiên vì mình có nhiều thời gian hơn họ tưởng.
Thay đổi nhỏ, giữ được lâu
Đừng cố thay đổi tất cả trong một ngày. Chọn một thay đổi nhỏ, làm đều trong một tuần, rồi thêm thay đổi khác. Như tuần này không mang điện thoại lên giường, tuần sau tắt thông báo mạng xã hội.
Có thể dùng chức năng theo dõi thời gian sử dụng có sẵn trên điện thoại để biết mình đang dùng bao nhiêu, dùng vào đâu. Con số thật đôi khi gây bất ngờ, và là động lực để thay đổi.
Xoá hoặc ẩn những ứng dụng mình hay mở vô thức khỏi màn hình chính. Để màn hình chính chỉ có những công cụ thật sự cần như gọi điện, bản đồ, lịch. Muốn mở mạng xã hội phải tìm, và lúc tìm mình có thêm vài giây để tự hỏi có thật cần không.
Nếu việc dùng điện thoại đã ảnh hưởng nặng tới công việc, giấc ngủ, các mối quan hệ, mà tự điều chỉnh không được, hoặc kèm theo lo âu, buồn chán kéo dài, hãy tìm tới bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý để được hỗ trợ.
Câu hỏi thường gặp
Dùng điện thoại bao nhiêu giờ mỗi ngày là nhiều?
Không có con số chung cho mọi người vì công việc mỗi người khác nhau. Điều quan trọng hơn là điện thoại có đang lấn át giấc ngủ, công việc và thời gian với người thân hay không.
Lướt điện thoại trước khi ngủ có hại không?
Với nhiều người, lướt điện thoại trước khi ngủ làm đi ngủ muộn hơn và đầu óc khó thư giãn. Cất điện thoại ra khỏi phòng ngủ khoảng một tiếng trước giờ ngủ thường giúp ngủ dễ hơn.
Có nên tạm dừng mạng xã hội một thời gian?
Nhiều người thấy nhẹ đầu hơn sau vài ngày tạm dừng mạng xã hội. Nếu muốn thử, hãy báo trước cho người thân cách liên lạc với mình và chuẩn bị sẵn hoạt động thay thế.
Làm sao giúp người thân bớt dùng điện thoại?
Bắt đầu từ chính mình, cùng đặt quy tắc chung như không dùng điện thoại trong bữa ăn, và rủ người thân làm những hoạt động chung. Phê bình liên tục thường khiến người kia phản ứng ngược.
Dùng điện thoại nhiều có làm mình buồn hơn không?
Một số người thấy buồn bực, so sánh bản thân sau khi lướt mạng xã hội lâu. Nếu để ý thấy điều này, hãy bớt thời gian lướt và tăng gặp gỡ trực tiếp. Nếu buồn kéo dài, nên gặp chuyên gia.
