Nói chuyện với bố mẹ già sẽ dễ chịu hơn nhiều khi con cái nghe nhiều hơn khuyên, hỏi bố mẹ về chuyện ngày xưa, tôn trọng quyền tự quyết của bố mẹ trong đời sống của chính họ, kiên nhẫn khi bố mẹ kể đi kể lại, và chọn lúc bình yên để mở lời những chuyện khó như sức khoẻ hay di chúc.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Có những cuộc gọi về nhà bắt đầu bằng câu bố mẹ khoẻ không, và kết thúc bằng một trận cãi nhỏ vì bố không chịu đi khám, mẹ không chịu bỏ đi làm vườn giữa trưa. Tập này dành cho những người con thương bố mẹ mà đôi khi không biết nói sao.
Vì sao nói chuyện với bố mẹ già hay thành cãi nhau?
Khi bố mẹ già đi, vai trò trong nhà dần đổi. Con cái bắt đầu lo cho bố mẹ như bố mẹ từng lo cho mình. Nhưng bố mẹ vẫn là bố mẹ, vẫn muốn được tôn trọng như người lớn, chứ không muốn bị đối xử như trẻ con.
Những lời khuyên của con, dù xuất phát từ thương, dễ nghe như mệnh lệnh: bố đừng ăn mặn nữa, mẹ phải đi khám đi. Bố mẹ phản ứng bằng cách gạt đi, hoặc im lặng rồi vẫn làm như cũ.
Con cái cũng thường sốt ruột, vì ở xa, vì bận, vì sợ. Nỗi sợ mất bố mẹ làm giọng nói gắt hơn mình muốn.
Hiểu điều này giúp mình đổi cách nói: từ ra lệnh sang hỏi han, từ lo lắng sang quan tâm.
Nghe và hỏi chuyện ngày xưa
Bố mẹ già thường cô đơn hơn con cái nghĩ. Bạn bè thưa dần, con cái bận, ngày dài. Một cuộc trò chuyện mà bố mẹ được nói, được nghe, quý hơn nhiều so với một bài giảng về sức khoẻ.
Hãy hỏi về chuyện ngày xưa: hồi bố mẹ gặp nhau thế nào, hồi bố còn trẻ đi làm ở đâu, Tết ngày xưa ở quê ra sao, ông bà nội ngoại là người thế nào. Những câu hỏi đó làm mắt bố mẹ sáng lên.
Bạn sẽ được nghe những câu chuyện chưa từng nghe, hiểu thêm vì sao bố mẹ là người như hôm nay. Có người ghi âm lại những câu chuyện ấy, để sau này con cháu còn được nghe giọng ông bà.
Nghe cũng là cách để bố mẹ thấy mình vẫn có giá trị, vẫn có điều để trao cho con cháu, chứ không chỉ là người cần được chăm sóc.
Tôn trọng quyền tự quyết của bố mẹ
Bố mẹ có quyền quyết định cuộc sống của mình, kể cả những quyết định con không đồng ý, miễn là không gây nguy hiểm nghiêm trọng. Muốn ở quê thay vì lên thành phố với con, muốn tiếp tục trồng rau, muốn đi chơi với hội người cao tuổi.
Khi lo lắng về một quyết định, hãy hỏi về lý do trước khi phản đối. Mẹ thích ở quê vì sao. Câu trả lời có thể là hàng xóm, là ngôi nhà, là bàn thờ ông bà, những điều rất quan trọng với mẹ.
Sau đó, tìm cách giảm rủi ro thay vì đòi thay đổi hoàn toàn. Mẹ ở quê, nhưng nhờ hàng xóm để ý giúp, lắp điện thoại có gọi nhanh, về thăm đều hơn.
Với chuyện sức khoẻ, thay vì bố phải đi khám, có thể nói con đặt lịch khám cho cả bố và con cuối tuần này, mình đi cùng nhau nhé. Đi cùng thì bố đỡ ngại, và cảm thấy được quan tâm hơn là bị ép.
Kiên nhẫn khi bố mẹ kể đi kể lại
Người già hay kể đi kể lại một câu chuyện, hỏi đi hỏi lại một câu. Con cái dễ sốt ruột: bố kể chuyện này mười lần rồi. Câu đó làm bố mẹ ngượng và buồn.
Hãy nhớ rằng câu chuyện được kể lại thường là câu chuyện quan trọng nhất với họ. Có thể nghe lại, hỏi thêm một chi tiết mới: lần đó bố đi bộ bao lâu mới tới. Câu chuyện cũ lại có thêm một góc mới.
Nếu sự quên lãng tăng lên rõ rệt, như quên đường về nhà, quên tắt bếp, nhầm lẫn người thân, hãy đưa bố mẹ đi khám. Đó có thể là dấu hiệu của những vấn đề cần bác sĩ đánh giá, và phát hiện sớm giúp chăm sóc tốt hơn.
Kiên nhẫn với bố mẹ hôm nay cũng là món quà cho chính mình, vì một ngày nào đó mình sẽ ước được nghe lại những câu chuyện cũ ấy thêm một lần.
Mở lời những chuyện khó
Có những chuyện con cái ngại nói: bố mẹ muốn được chăm sóc thế nào khi yếu đi, muốn điều trị ra sao khi bệnh nặng, tài sản chia thế nào, muốn hậu sự theo cách nào. Người Việt thường kiêng nói những chuyện này.
Nhưng không nói thì tới lúc cần, con cái phải đoán, và có khi anh chị em bất đồng vì mỗi người hiểu ý bố mẹ một kiểu.
Hãy chọn lúc bình yên, không phải lúc bố mẹ đang ốm. Mở lời nhẹ nhàng: con muốn biết bố mẹ mong muốn thế nào để sau này con làm đúng ý bố mẹ. Đặt trọng tâm vào việc tôn trọng mong muốn của bố mẹ, không phải vào tài sản.
Với chuyện pháp lý như di chúc, có thể gợi ý bố mẹ hỏi ý kiến luật sư hoặc công chứng viên để mọi thứ rõ ràng. Một cuộc nói chuyện khó hôm nay có thể giữ hoà khí cho cả gia đình nhiều năm sau.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ không chịu đi khám bệnh thì làm sao?
Hỏi lý do bố mẹ ngại, đề nghị đi cùng, đặt lịch khám chung cho cả nhà, hoặc nhờ người mà bố mẹ tin như bác sĩ quen, anh chị em khác nói giúp.
Làm sao không cáu khi bố mẹ hỏi đi hỏi lại?
Nhắc mình rằng việc lặp lại thường là bình thường ở người lớn tuổi. Trả lời nhẹ nhàng, ghi lại thông tin quan trọng ra giấy cho bố mẹ, và nghỉ một chút nếu mình đang mệt.
Có nên đón bố mẹ lên ở cùng khi bố mẹ không muốn?
Nên tôn trọng mong muốn của bố mẹ nếu không có nguy hiểm nghiêm trọng. Có thể tìm cách hỗ trợ từ xa, nhờ hàng xóm để ý và về thăm thường xuyên hơn.
Nói chuyện di chúc với bố mẹ có bất hiếu không?
Không, nếu nói với sự tôn trọng và đặt trọng tâm vào mong muốn của bố mẹ. Nó giúp gia đình tránh hiểu lầm và làm đúng ý bố mẹ sau này.
Con ở xa thì quan tâm bố mẹ thế nào?
Gọi điện vào giờ cố định, gọi video để thấy mặt nhau, nhờ người tin cậy ở gần để ý, gửi những món bố mẹ thích và về thăm khi có thể.
