Quỹ dự phòng thường nên đủ để trang trải từ ba đến sáu tháng chi tiêu thiết yếu, và nhiều hơn nếu thu nhập của bạn không đều hoặc cả nhà chỉ dựa vào một nguồn thu; tiền này nên để ở nơi an toàn, rút ra được nhanh, và tách riêng khỏi tài khoản tiêu hằng ngày để không bị lẫn.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Quỹ dự phòng là món tiền nhàm chán nhất mà bạn từng có: nó không sinh lời nhiều, không mua được gì vui. Nhưng vào ngày mất việc hay có người nhà nằm viện, nó là thứ giúp bạn ngủ được. Tập này nói cách tính và cách xây nó.
Quỹ dự phòng dùng cho chuyện gì?
Quỹ dự phòng là khoản tiền để dành riêng cho những biến cố không lường trước: mất việc, ốm đau, tai nạn, xe hỏng nặng, nhà dột phải sửa gấp. Nó không dành cho du lịch, mua điện thoại mới hay giảm giá cuối năm.
Không có quỹ này, khi biến cố tới, ta phải vay. Vay người thân thì ngại, vay ngoài thì lãi cao, có khi rơi vào những chỗ vay nhanh rất nguy hiểm. Một biến cố nhỏ có thể kéo theo nhiều tháng trả nợ.
Có quỹ dự phòng, biến cố vẫn là biến cố, nhưng nó không biến thành khủng hoảng. Bạn có thời gian để suy nghĩ, tìm việc mới đàng hoàng thay vì nhận đại công việc đầu tiên.
Cái giá lớn nhất của việc không có quỹ dự phòng thường không phải tiền, mà là những quyết định vội vàng trong lúc hoảng: bán vội món đồ quý dưới giá, nhận một khoản vay chưa đọc kỹ điều khoản, hay đồng ý một công việc mình biết là không hợp.
Tính số tháng: bắt đầu từ chi tiêu thiết yếu
Để tính, đừng dùng tổng chi tiêu hiện tại. Hãy tính chi tiêu thiết yếu: tiền nhà, ăn uống cơ bản, điện nước, đi lại, học phí của con, bảo hiểm, các khoản trả nợ bắt buộc. Những khoản như ăn ngoài, mua sắm có thể cắt khi khó khăn.
Lấy con số thiết yếu đó nhân với số tháng. Người làm công ăn lương ổn định, vợ chồng cùng đi làm, có thể nhắm khoảng ba tháng. Người làm tự do, buôn bán nhỏ, thu nhập theo mùa, hoặc là nguồn thu duy nhất của gia đình, nên nhắm sáu tháng hoặc hơn.
Người có con nhỏ, có bố mẹ già phụ thuộc, hoặc làm trong ngành hay biến động cũng nên dự phòng nhiều hơn.
Con số đầu tiên có thể làm bạn choáng. Đừng lo, không ai có ngay. Nó là đích đến, không phải điều kiện bắt đầu. Ngay cả khi mới có được nửa tháng chi tiêu, bạn đã vững hơn hôm qua rất nhiều, vì một chiếc xe hỏng hay một lần đi khám không còn đủ sức đẩy bạn đi vay.
Để tiền dự phòng ở đâu?
Quỹ dự phòng cần hai thứ: an toàn và rút được nhanh. Sinh lời chỉ là thứ ba. Vì vậy nó không nên nằm ở những nơi giá lên xuống thất thường hoặc khó bán ngay khi cần.
Những lựa chọn hay được dùng là tài khoản tiết kiệm ở ngân hàng uy tín, có thể rút trước hạn khi cần, hoặc chia một phần để ở tài khoản thanh toán riêng. Bạn nên hỏi ngân hàng về điều kiện rút trước hạn để chọn cho phù hợp.
Điều quan trọng là tách riêng. Nếu quỹ dự phòng nằm chung với tiền tiêu hằng ngày, bạn sẽ dần dần tiêu nó mà không nhận ra.
Cũng nên để một ít tiền mặt ở nhà cho những tình huống như mất điện, hệ thống ngân hàng gặp sự cố, đủ cho vài ngày. Phần còn lại để trong ngân hàng cho an toàn.
Xây quỹ từ con số không
Bắt đầu bằng một mốc nhỏ: đủ một tháng chi tiêu thiết yếu. Mốc nhỏ dễ đạt, và khi đạt được, bạn có cảm giác an tâm ngay.
Đặt lệnh chuyển tự động mỗi tháng vào quỹ, coi như một khoản chi cố định. Khi có thu nhập bất ngờ như thưởng Tết, tiền làm thêm, hãy đưa một phần lớn vào quỹ cho tới khi đủ mốc.
Nếu đang có nợ lãi cao, một cách cân bằng là xây trước một quỹ nhỏ khoảng một tháng, rồi tập trung trả nợ, sau đó mới quay lại xây quỹ đầy đủ.
Một chị bán hàng ở chợ kể rằng chị bỏ riêng mỗi ngày một ít vào chiếc hộp sắt, cuối tuần mang ra ngân hàng gửi. Năm chị bị ốm phải nghỉ bán ba tháng, chị không phải vay ai đồng nào.
Khi nào được dùng, dùng rồi thì sao?
Trước khi rút quỹ, hỏi ba câu: chuyện này có bất ngờ không, có cần thiết không, có gấp không. Đám cưới bạn biết trước ba tháng thì không bất ngờ. Chiếc điện thoại mới thì không cần thiết. Giảm giá thì không gấp.
Khi đã dùng, đừng thấy có lỗi. Quỹ được lập ra để dùng đúng lúc như thế. Việc tiếp theo là lên kế hoạch bổ sung lại, ưu tiên cao như hồi mới xây.
Mỗi năm nên xem lại con số mục tiêu một lần, vì chi tiêu thiết yếu thay đổi khi có con, chuyển nhà, bố mẹ già hơn.
Quỹ dự phòng không làm bạn giàu. Nó làm bạn vững. Và chính cái vững ấy giúp bạn dám nói không với một công việc tệ, dám nghỉ khi cần nghỉ.
Câu hỏi thường gặp
Quỹ dự phòng khác tiền tiết kiệm thế nào?
Quỹ dự phòng chỉ dùng cho biến cố bất ngờ và cần rút được nhanh. Tiền tiết kiệm có thể dành cho mục tiêu biết trước như mua nhà, cho con đi học, du lịch.
Có nên dùng quỹ dự phòng để đầu tư?
Không nên. Quỹ dự phòng cần an toàn và sẵn sàng. Đặt vào nơi giá lên xuống có thể khiến bạn phải bán lỗ đúng lúc cần tiền nhất.
Người làm tự do cần quỹ dự phòng bao nhiêu?
Thường nên nhiều hơn người làm công, khoảng sáu tháng chi tiêu thiết yếu hoặc hơn, vì thu nhập lên xuống và không có trợ cấp khi mất khách.
Đang có nợ thì có nên xây quỹ dự phòng?
Nên xây một quỹ nhỏ trước, khoảng một tháng chi tiêu thiết yếu, để không phải vay thêm khi có chuyện. Sau đó tập trung trả nợ lãi cao rồi mới xây quỹ đầy đủ.
Bảo hiểm có thay được quỹ dự phòng không?
Không hoàn toàn. Bảo hiểm giúp với một số rủi ro cụ thể như ốm đau, tai nạn, còn quỹ dự phòng lo cho những việc bảo hiểm không chi trả, như mất việc hay chờ bảo hiểm giải quyết.
