Giữ ranh giới với một người hay than phiền không có nghĩa là bỏ rơi họ. Đó là lắng nghe trong một khoảng thời gian có giới hạn, nhẹ nhàng hướng câu chuyện sang những việc có thể làm, và dám nói thật khi mình đã cạn sức. Nhờ vậy bạn còn đủ sức để thương họ lâu dài.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Có một người bạn, một người chị, có khi là chính mẹ mình, mỗi lần gọi điện là một tiếng đồng hồ kể chuyện không vui. Cúp máy, bạn thấy như vừa khuân một bao gạo. Tập này dành cho bạn, người nghe.
Than phiền khác chia sẻ ở chỗ nào
Ai cũng cần than một chút. Một ngày tệ ở chỗ làm, một chuyện bực trong nhà, kể ra cho người thân nghe là cách giải toả bình thường và lành mạnh. Bạn bè có nhau cũng là để làm việc đó.
Nhưng có một kiểu than phiền khác: cùng một chuyện, kể đi kể lại hàng tháng, không tìm cách thay đổi, gạt đi mọi gợi ý. Mỗi lần bạn đề xuất gì đó, câu trả lời là biết rồi nhưng không được đâu.
Một dấu hiệu dễ nhận: sau khi chia sẻ thật, cả hai thường thấy nhẹ hơn và gần nhau hơn. Sau một cuộc than phiền lặp lại, người kể chỉ nhẹ đi một lúc, còn người nghe thì kiệt sức.
Nhận ra điều này không phải để phán xét người kia. Nhiều người than mãi vì họ thật sự đang mắc kẹt, hoặc đã quen dùng than phiền như cách duy nhất để được quan tâm.
Nghe, nhưng có giới hạn thời gian
Một cách đơn giản là báo trước mình có bao lâu. Mình đang có khoảng hai mươi phút, kể mình nghe nhé. Câu nói ấy vừa cho người kia biết bạn quan tâm, vừa đặt sẵn một khung.
Trong khoảng thời gian ấy, hãy nghe thật lòng. Đừng vừa nghe vừa nấu cơm vừa nhắn tin. Hai mươi phút được nghe trọn vẹn có khi đủ hơn một tiếng nghe nửa vời.
Khi hết giờ, nói nhẹ: mình phải đi đón con rồi, mai mình gọi lại hỏi thăm nhé. Không cần xin lỗi rối rít. Bạn đã cho đi một phần thời gian của mình, và như thế là đủ.
Với những người hay gọi vào lúc khuya, bạn có thể chủ động hẹn: tối mình hay mệt lắm, mình nói chuyện vào giờ nghỉ trưa được không. Chọn giờ mình còn sức là cách giữ sức đơn giản nhất.
Hướng câu chuyện sang việc làm được
Đôi khi, chỉ một câu hỏi nhỏ có thể đổi hướng cả cuộc nói chuyện. Bạn muốn mình chỉ nghe thôi, hay muốn mình cùng nghĩ cách. Người kia sẽ phải dừng lại một chút để tự trả lời.
Nếu họ muốn nghĩ cách, hãy hỏi về bước nhỏ nhất. Không phải bỏ việc ngay hay ly hôn ngay, mà là ngày mai có thể làm một việc gì khác đi một chút. Bước nhỏ dễ làm hơn, và làm được thì người kia có thêm chút niềm tin.
Nếu họ chỉ muốn được nghe, hãy nghe, nhưng đừng hùa theo. Hùa theo người đang giận, cùng chê bai sếp họ, chồng họ, càng làm câu chuyện dài ra và nặng thêm.
Thỉnh thoảng, hãy nhắc tới những điều tốt người kia đang có. Không phải để gạt nỗi buồn của họ đi, mà để họ nhớ rằng cuộc đời mình không chỉ có chuyện ấy.
Nói thật một cách nhẹ nhàng
Nếu sau nhiều lần mà tình hình không đổi, có lẽ đã tới lúc nói thẳng. Chọn lúc cả hai bình thường, không phải ngay giữa một cuộc than phiền.
Bạn có thể nói: mình thương bạn, và mình muốn bạn ổn hơn. Nhưng dạo này mỗi lần nói chuyện mình thấy chỉ toàn chuyện buồn, mình lo mà không biết giúp sao, và mình cũng bắt đầu mệt. Mình mong mình nói chuyện về những thứ khác nữa.
Với người thân, như cha mẹ lớn tuổi hay kể đi kể lại chuyện cũ, cách nói cần mềm hơn. Có khi họ than vì cô đơn, vì muốn được gọi điện. Một lịch gọi điện đều và vài câu hỏi về chuyện họ thích, như cây cối, bếp núc, chuyện ngày xưa, có thể đổi màu cả cuộc gọi.
Người kia có thể buồn hoặc giận khi nghe bạn nói thật. Hãy cho họ thời gian. Một ranh giới được nói ra tử tế thường giữ được tình thân tốt hơn sự chịu đựng âm thầm rồi đến một ngày lặng lẽ tránh mặt.
Giữ sức cho mình, và biết khi nào cần người khác giúp
Sau một cuộc trò chuyện nặng nề, hãy cho mình một chút thời gian hồi lại: đi bộ một vòng, tắm nước ấm, nghe một bản nhạc. Đừng ôm câu chuyện ấy theo vào giấc ngủ.
Bạn không phải người duy nhất chịu trách nhiệm về niềm vui của người khác. Nghĩ rằng chỉ có mình mới giúp được họ là cách nhanh nhất để cả hai cùng chìm.
Có những lúc than phiền là dấu hiệu của điều nặng hơn. Nếu người kia buồn kéo dài nhiều tuần, mất ngủ, bỏ ăn, nói những câu như sống chẳng để làm gì, hay có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nhẹ nhàng khuyên họ gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý, và đi cùng nếu được.
Lúc ấy, việc tốt nhất bạn làm được không phải là nghe thêm một giờ nữa, mà là giúp họ tới đúng người có thể giúp.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao từ chối nghe than phiền mà không mất lòng?
Báo trước khoảng thời gian mình có, nghe thật lòng trong khoảng đó rồi kết thúc nhẹ nhàng kèm một lời hẹn hỏi thăm. Cách này giữ được tình cảm mà không làm mình kiệt sức.
Có nên khuyên người hay than phiền không?
Hãy hỏi trước họ muốn được nghe hay muốn được góp ý. Lời khuyên khi người kia chưa sẵn sàng thường bị gạt đi và làm cả hai thêm mệt.
Vì sao nghe người khác than phiền lại mệt như vậy?
Vì người nghe thường đồng cảm, mang theo cảm xúc của người kể và thấy bất lực khi không giúp được. Nghe lặp lại nhiều lần càng làm cảm giác ấy dày lên.
Mẹ hay than phiền thì con nên làm gì?
Gọi điện đều đặn, hỏi về những chuyện mẹ thích, và nhẹ nhàng nói cảm nhận của mình khi cần. Nhiều khi cha mẹ than vì cô đơn hơn là vì chuyện được kể.
Khi nào than phiền là dấu hiệu cần chuyên gia?
Khi nỗi buồn kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng tới ăn ngủ, công việc, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân. Lúc đó nên khuyên và đồng hành cùng người kia đi gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
