Bộ quần áo mới ngày Tết là thứ trẻ con ngày xưa mong suốt cả năm: được mẹ dẫn đi chợ phiên cuối năm chọn vải, được may rộng ra một chút để năm sau còn mặc, được gấp gọn đầu giường để tối nào cũng ngửi mùi vải mới, và chỉ được mặc vào sáng mùng một. Niềm vui ấy nhỏ mà kéo dài cả tháng Chạp.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Trẻ con bây giờ có quần áo mới quanh năm, Tết không còn là dịp duy nhất. Tập này mình kể về thời mà một bộ quần áo mới là cả một sự kiện.
Cả năm chỉ chờ một bộ áo
Hồi ấy, nhà mình không khá giả. Quần áo của mấy anh em chủ yếu là đồ cũ, anh lớn mặc chật thì để lại cho em. Áo nào cũng sờn vai, quần nào cũng vá đầu gối. Mình không thấy khổ, vì đứa trẻ nào trong xóm cũng vậy.
Nhưng có một lần trong năm được mặc đồ mới tinh, là Tết. Từ tháng mười một, tháng Chạp, mình đã bắt đầu đếm ngày. Mỗi lần mẹ đi chợ về, mình chạy ra xem mẹ có mua vải không. Mẹ bảo chưa, gần Tết mới mua.
Mình nằm trên giường, tưởng tượng bộ quần áo mới của mình. Áo màu gì, quần màu gì, có túi không, có in hình không. Mình tưởng tượng mình mặc nó đi chúc Tết, bạn bè trầm trồ. Có những đêm tưởng tượng tới ngủ quên.
Bây giờ nghĩ lại, có lẽ chính sự chờ đợi ấy mới là niềm vui lớn nhất. Một thứ mà phải mong cả năm mới có thì bao giờ cũng quý hơn những thứ có quá dễ.
Đi chợ phiên cuối năm với mẹ
Khoảng hai mươi tháng Chạp, mẹ dẫn mình đi chợ phiên ở thị trấn. Chợ đông nghẹt người, ai cũng sắm Tết. Hàng vải, hàng quần áo bày la liệt, đủ màu, đủ kiểu. Mình nắm chặt tay mẹ, sợ lạc, mắt thì dán vào những bộ áo treo trên sào.
Mẹ dừng ở hàng vải, sờ từng xấp, hỏi giá, mặc cả. Mình chỉ một xấp vải đỏ in hoa. Mẹ xem giá, im một lúc, rồi chỉ sang xấp vải xanh trơn bên cạnh, bảo cái này bền hơn. Mình hơi tiu nghỉu, nhưng gật đầu.
Mẹ mua vải, mang tới hàng thợ may đầu chợ. Bà thợ may lấy thước dây đo người mình, đo vai, đo tay, đo bụng. Mẹ dặn bà may rộng ra một chút, cho cháu nó mặc được hai Tết. Bà thợ cười, gật đầu, bảo nhà nào cũng dặn vậy.
Trên đường về, mẹ mua cho mình một cái kẹo bông. Mình vừa đi vừa ăn, đường dính đầy mặt, lòng vui phơi phới. Chiếc áo đỏ in hoa đã quên mất, chỉ còn nghĩ tới chiếc áo xanh mình sắp có.
Gấp đầu giường, ngửi mùi vải mới
Mấy hôm sau, mẹ đi lấy áo về. Áo xanh, quần màu tối, gấp vuông vức trong túi ni lông. Mẹ cho mình mặc thử. Áo rộng thùng thình, tay áo dài quá cổ tay, quần phải xắn lên hai gấu. Mẹ ngắm nghía, bảo vừa, lớn lên là vừa.
Rồi mẹ cởi ra, gấp lại, đặt ở đầu giường. Mẹ dặn không được mặc trước Tết, mặc trước là hết mới. Mình nghe lời, nhưng tối nào cũng mở túi ni lông ra, cúi xuống ngửi.
Mùi vải mới có một mùi rất riêng, hơi hăng, hơi ngai ngái, mùi hồ, mùi thuốc nhuộm. Bây giờ nghe có vẻ không thơm, nhưng hồi ấy với mình đó là mùi thơm nhất thế giới. Mùi của Tết, mùi của một thứ hoàn toàn thuộc về mình.
Mình hay vuốt vuốt mặt vải, sờ những đường khâu, đếm những cái khuy. Có tối mình ngủ quên, ôm cả túi áo trong lòng. Sáng ra mẹ thấy, cười, lấy ra vuốt lại cho phẳng.
Sáng mùng một mặc áo mới
Sáng mùng một, mẹ gọi dậy sớm. Mình rửa mặt, chải đầu, rồi được mặc bộ quần áo mới. Mẹ cài từng cái khuy, kéo thẳng cổ áo, xắn gấu quần. Mình đứng thẳng như một cái cột, không dám cử động.
Mặc xong, mình chạy ra sân, đi qua đi lại. Áo mới cứng, sột soạt, đi đâu cũng nghe tiếng vải cọ vào nhau. Mình cố đi cẩn thận, không ngồi xuống đất, không chạy nhảy, sợ bẩn áo. Cả ngày đi đứng như một ông cụ non.
Đi chúc Tết họ hàng, ai cũng khen áo đẹp. Mình hãnh diện, cười tít mắt. Gặp bạn bè trong xóm, đứa nào cũng mặc đồ mới, đứa đỏ, đứa vàng, đứa xanh. Cả đám đứng khoe nhau, so xem áo ai đẹp hơn.
Tối mùng một, mẹ bắt cởi áo ra, gấp lại, để mai mặc tiếp. Bộ quần áo ấy mình mặc suốt ba ngày Tết, rồi được cất đi, chỉ mặc những dịp quan trọng. Tới Tết năm sau, nó mới thành áo mặc thường ngày.
Áo rộng để mặc năm sau
Bây giờ mình có con. Con có quần áo mới quanh năm, sinh nhật có, khai giảng có, đi chơi cũng có. Tết, mình dắt con đi trung tâm thương mại, con chọn vài bộ trong mấy phút, không hồi hộp gì nhiều.
Mình không muốn con phải chờ cả năm như mình ngày xưa. Không ai muốn con mình thiếu. Nhưng thỉnh thoảng mình thấy tiếc cho con, vì con không biết cái cảm giác ngửi mùi vải mới mỗi tối, đếm từng ngày cho tới mùng một.
Tết năm nay, mình thử một việc nhỏ. Mình dẫn con đi chợ chọn một bộ áo Tết, rồi bảo con gấp lại, để đầu giường, chờ tới sáng mùng một mới mặc. Con hơi ngạc nhiên, nhưng thấy vui. Tối nào con cũng mở ra xem.
Sáng mùng một, con mặc áo mới chạy khắp nhà, khoe với ông bà. Mình đứng nhìn, chợt nhớ cái áo xanh rộng thùng thình năm xưa, nhớ mẹ cúi xuống cài khuy. Có những niềm vui không cần nhiều tiền, chỉ cần một chút chờ đợi.
Câu hỏi thường gặp
Ngày xưa trẻ con thường được mua quần áo mới vào dịp nào?
Ở nhiều gia đình nông thôn thời khó khăn, Tết Nguyên đán là dịp chính, có khi là duy nhất trong năm, trẻ con được mua hoặc may quần áo mới. Vì vậy bộ áo Tết trở thành niềm mong chờ cả năm.
Vì sao cha mẹ xưa hay may áo rộng cho con?
Trẻ lớn nhanh nên cha mẹ thường may hoặc mua rộng hơn một chút để con mặc được lâu, có khi hai ba năm. Đó là cách tiết kiệm phổ biến của nhiều gia đình.
Mặc quần áo mới ngày Tết có ý nghĩa gì?
Theo quan niệm dân gian, mặc đồ mới ngày đầu năm thể hiện mong muốn một năm mới tươi mới, may mắn, sạch sẽ. Đó cũng là cách thể hiện sự trân trọng khi đi chúc Tết họ hàng.
Làm sao giúp trẻ bây giờ biết quý đồ mới?
Có thể cho trẻ cùng chọn, cùng chờ tới dịp đặc biệt mới mặc, và kể cho trẻ nghe chuyện ngày xưa của cha mẹ. Hạn chế mua quá nhiều cũng giúp mỗi món đồ có ý nghĩa hơn.
Chợ phiên cuối năm ở quê có gì đặc biệt?
Chợ phiên những ngày cuối tháng Chạp thường rất đông, bày bán đủ thứ cho Tết từ quần áo, hoa, lá dong tới đồ thờ cúng. Đi chợ Tết cũng là một niềm vui của người lớn lẫn trẻ con.
