Đám cưới quê là khi cả xóm cùng dựng rạp, mượn bàn ghế từng nhà, các bà các cô tới nấu cỗ từ đêm hôm trước, thanh niên bưng mâm, trẻ con chạy theo đoàn rước dâu, và niềm vui của một gia đình trở thành việc chung của cả làng. Không ai được mời làm, mà ai cũng có mặt.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Bây giờ nhiều đám cưới ở quê đã thuê nhà hàng, thuê dịch vụ trọn gói. Tập này mình kể về những đám cưới ngày trước, khi cả xóm là một đội tổ chức tiệc không cần hợp đồng.
Tin cưới lan khắp xóm
Ở quê, chuyện nhà ai sắp cưới không cần thiệp mời mới biết. Từ hôm nhà trai sang dạm ngõ, cả xóm đã biết. Người ta hỏi nhau, bao giờ cưới, cưới ngày nào, nhà trai ở đâu. Tin lan nhanh hơn gió.
Năm ấy là đám cưới chị họ mình. Từ trước cả tháng, nhà bác đã bắt đầu chuẩn bị. Quét vôi lại tường, sửa lại cổng, nuôi thêm mấy con lợn, mấy chục con gà. Bác gái đi khắp xóm, nhà nào cũng ghé vào nói một câu, hôm ấy nhờ cả nhà sang giúp.
Không ai từ chối. Nhà nào cũng nhận lời, có nhà còn hỏi lại, cần gì thêm cứ bảo. Người ta không coi đó là đi giúp, mà coi là việc của mình. Hôm nay mình giúp nhà bác, mai nhà mình có việc thì nhà bác giúp lại.
Mình còn nhỏ, chỉ biết sắp có cỗ, có kẹo, có xe hoa. Mình đếm ngày còn háo hức hơn cả chị họ.
Dựng rạp và mượn bàn ghế
Hai ngày trước đám cưới, thanh niên trong xóm kéo tới dựng rạp. Cột tre, bạt xanh, dây thép, mấy anh trèo lên trèo xuống, hò nhau căng bạt cho phẳng. Rạp dựng kín cả sân, tràn ra ngõ.
Bàn ghế thì mượn từng nhà. Nhà có cái bàn gỗ, nhà có mấy cái ghế đẩu, nhà có bộ bàn ghế nhựa. Mỗi nhà mang tới một ít, đánh dấu bằng phấn hoặc buộc sợi dây màu để sau còn nhận lại. Bát đĩa cũng mượn, mỗi nhà một chồng.
Mình được giao việc đi gom ghế nhựa từ các nhà. Mình đi khắp xóm, nhà nào cũng cho, có nhà còn cho kèm nắm kẹo. Mình vác ghế về, mồ hôi nhễ nhại mà sung sướng như được giao một việc quan trọng.
Đến chiều, cái sân nhà bác đã thành một bữa tiệc lớn chờ khách. Hàng chục cái bàn đủ loại, đủ màu, đủ chiều cao, xếp thẳng hàng dưới rạp. Không cái nào giống cái nào, nhưng nhìn vào thấy ấm áp lạ, như cả xóm đang ngồi chung một bàn.
Nấu cỗ từ đêm
Đêm trước ngày cưới, bếp cỗ đỏ lửa suốt đêm. Mấy cái bếp củi lớn đặt ở góc vườn, những cái nồi to bằng cái chum. Các bà các cô trong xóm tụ tập, người thái thịt, người làm nem, người đồ xôi, người nấu canh.
Mấy bác lớn tuổi có tay nghề nấu cỗ đứng chỉ huy. Món này cho bao nhiêu muối, món kia xào lửa to hay nhỏ, mâm xếp thế nào. Ai cũng nghe theo, vì các bác đã nấu cỗ cho cả trăm đám cưới trong làng.
Đàn ông thì mổ lợn, chặt thịt, khiêng nồi. Thanh niên đi lấy nước, chẻ củi. Trẻ con quanh quẩn, xin mẩu này mẩu kia, bị đuổi đi lại quay lại. Tiếng nói cười, tiếng dao thớt vang tới tận khuya.
Mình nhớ có lúc nửa đêm tỉnh dậy, chạy ra vườn, thấy lửa bếp vẫn cháy, mấy bà vẫn ngồi làm nem, vừa làm vừa kể chuyện. Mình ngồi xuống cạnh, được dúi cho một miếng chả. Đêm ấy là đêm vui nhất mình từng có ở làng.
Ngày cưới và đoàn rước dâu
Sáng ngày cưới, nhà trai sang đón dâu. Đoàn người mặc áo dài, com lê, đi bộ hoặc đi xe máy thành hàng dài, có người bê tráp, có người cầm hoa. Trẻ con trong xóm chạy theo hai bên, reo hò.
Chị họ mình mặc áo dài đỏ, đội khăn vấn, ngồi trong buồng chờ. Khi nhà trai vào làm lễ, chị ra chào ông bà, bố mẹ. Bác gái khóc. Chị cũng khóc. Mình đứng ở cửa nhìn, không hiểu sao ngày vui mà mọi người lại khóc.
Rồi cỗ bắt đầu. Thanh niên trong xóm bưng mâm, chạy như con thoi giữa bếp và rạp. Khách ngồi chật kín, tiếng nói cười, tiếng chúc tụng, tiếng loa phát nhạc. Mình ngồi mâm trẻ con, ăn tới căng bụng.
Chiều, đoàn rước dâu ra về. Chị họ lên xe, quay lại vẫy tay. Cả xóm đứng tiễn ở đầu ngõ. Mình thấy bác trai đứng lặng một lúc lâu, rồi quay vào dọn dẹp, không nói gì.
Cưới là việc chung
Sau đám cưới, cả xóm lại tới dọn dẹp. Hạ rạp, rửa bát, trả bàn ghế. Nhà nào nhận lại đồ nhà nấy, nhìn dấu phấn, nhìn sợi dây buộc. Có lúc lẫn lộn, cái ghế của nhà này về nhà kia, người ta cười xoà, ai dùng cũng được.
Bác gái chia đồ cỗ còn thừa cho từng nhà đã giúp. Không có tiền công, chỉ có mấy miếng giò, mấy cái nem, một lời cảm ơn. Người ta nhận, cười, bảo lần sau nhà mình có việc thì bác sang nhé.
Bây giờ quê mình cưới nhiều nhà đã thuê dịch vụ. Rạp có người dựng, cỗ có người nấu, bàn ghế có người chở tới. Gọn gàng, sạch sẽ, đỡ mệt cho mọi người. Mình thấy hợp lý, vì thanh niên trong xóm giờ đi làm xa gần hết.
Nhưng mình vẫn nhớ những đám cưới cả xóm cùng làm. Nhớ những cái bàn khác màu, những chiếc ghế mượn, những bà cụ ngồi làm nem tới khuya. Một đám cưới như thế không chỉ là của hai người, mà là của cả một xóm. Và người ta nhớ nhau từ những lần cùng làm như vậy.
Câu hỏi thường gặp
Đám cưới ở quê ngày xưa thường được tổ chức thế nào?
Ngày xưa, nhiều đám cưới ở quê do chính gia đình và hàng xóm cùng tổ chức: dựng rạp trong sân, mượn bàn ghế, bát đĩa từng nhà, tự nấu cỗ và mời họ hàng, làng xóm tới dự.
Dạm ngõ là gì?
Dạm ngõ là lễ gặp mặt đầu tiên chính thức giữa hai gia đình, nhà trai sang nhà gái để xin phép cho đôi trẻ tìm hiểu và tiến tới hôn nhân. Lễ thường đơn giản, mang ý nghĩa ra mắt.
Vì sao hàng xóm ở quê sẵn lòng giúp đám cưới?
Ở làng quê, các gia đình gắn bó lâu đời và có nếp giúp đỡ qua lại khi có việc lớn như cưới hỏi, ma chay. Giúp nhau vừa là tình nghĩa, vừa là cách cộng đồng cùng chia sẻ công việc.
Tổ chức đám cưới tại nhà cần chuẩn bị gì?
Cần dự tính số khách, không gian dựng rạp, bàn ghế, bếp nấu, nhân lực phục vụ, vệ sinh và an toàn điện. Nên trao đổi trước với hàng xóm về việc dùng ngõ, tiếng ồn và chỗ để xe.
Vì sao cô dâu và gia đình hay khóc trong ngày cưới?
Ngày cưới là ngày vui nhưng cũng là lúc người con gái rời nhà cha mẹ để về nhà chồng, nên cả cô dâu và gia đình thường xúc động. Đó là nước mắt của thương yêu và chia xa.
