Thả diều trên đê chiều hè là trò chơi của những đứa trẻ làng, khi gió nồm thổi lộng, con diều giấy tự dán vút lên cao, tiếng sáo diều vi vu trên đầu, và sợi dây trong tay như nối mình với cả bầu trời. Không cần ai dạy, đứa trẻ nào lớn lên bên đê cũng từng có một con diều.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Bạn còn nhớ lần cuối cùng mình ngước nhìn trời thật lâu là khi nào không? Tập này, mình kể về những buổi chiều mà ngước nhìn trời là việc quan trọng nhất trong ngày.
Tự làm một con diều
Diều của bọn trẻ làng không mua ở đâu cả. Tự làm hết. Khung diều là nan tre vót mỏng, buộc thành hình chữ thập, uốn cong một thanh làm cánh. Giấy dán là giấy báo cũ, giấy vở hết trang, có đứa sang hơn thì dùng giấy bóng kính xin được ở tiệm tạp hoá.
Hồ dán là cơm nguội nghiền nát. Mình ngồi trên hiên, bóp từng hạt cơm, quết lên mép giấy, dán vào khung. Tay dính nhoe nhoét, ruồi bay vo ve. Mẹ đi qua lắc đầu, bảo phí cơm, nhưng không cấm.
Đuôi diều là mấy dải giấy dài nối lại, hoặc một sợi dây buộc mấy túm rơm. Ông bảo đuôi diều để giữ thăng bằng, không có đuôi diều sẽ chao đảo, lộn nhào. Mình không hiểu vì sao, chỉ biết làm theo.
Làm xong, con diều méo mó, chỗ nhăn chỗ phồng. Nhưng trong mắt mình, đó là con diều đẹp nhất thế giới. Mình cầm nó đi khoe khắp xóm, đứa nào cũng chê, rồi đứa nào cũng đòi cầm thử.
Gió nồm và con đê
Chiều hè, khoảng bốn năm giờ, gió nồm bắt đầu thổi. Gió từ phía sông lùa lên, mát rượi, mang theo mùi bùn, mùi nước. Đó là lúc bọn trẻ kéo nhau lên đê, đứa nào cũng cầm một con diều.
Con đê làng mình cao, rộng, mặt đê phủ cỏ gà. Một bên là sông, một bên là đồng lúa. Đứng trên đê nhìn được rất xa, thấy cả mái ngói làng bên, thấy cả ống khói nhà máy gạch ở xa xa. Gió trên đê lúc nào cũng mạnh hơn dưới làng.
Thả diều cần hai người. Một đứa cầm diều chạy ra xa, giơ cao. Đứa kia cầm cuộn dây đứng đón gió. Hô một hai ba, đứa cầm diều buông tay, đứa cầm dây chạy ngược chiều. Diều chao chao mấy cái, rồi bắt gió, vút lên.
Có khi thả mãi diều không lên, cứ cắm đầu xuống cỏ. Đứa này đổ cho đứa kia chạy chậm, cãi nhau ỏm tỏi. Rồi ông nào đó đi ngang qua, chỉnh lại sợi dây lèo, thả một cái, diều lên ngay. Bọn mình nhìn nhau, ngượng.
Tiếng sáo diều vi vu
Mấy anh lớn trong xóm có diều to, gắn sáo. Sáo diều làm bằng ống nứa khoét lỗ, buộc dưới bụng diều. Gió thổi qua, sáo kêu vi vu, u u, lúc trầm lúc bổng, vang khắp cả cánh đồng.
Mình nằm ngửa trên cỏ đê, nhìn những con diều lơ lửng trên cao, nghe tiếng sáo. Bầu trời xanh ngắt, mây trắng trôi lững lờ. Tiếng sáo như từ trên trời rơi xuống, rơi vào tai, rơi vào lòng.
Có những buổi chiều không ai nói gì. Cả bọn nằm dài, mỗi đứa giữ một sợi dây, nhìn diều của mình. Gió thổi, cỏ cọ vào má, mùi cỏ dại ngai ngái. Thời gian như đứng lại.
Sau này, mỗi lần nghe tiếng gió thổi qua một cái gì đó rỗng, như khe cửa, như ống tre, mình lại nghĩ đến tiếng sáo diều. Có những âm thanh không đẹp theo kiểu âm nhạc, nhưng đẹp theo kiểu ký ức.
Ngày con diều đứt dây
Một chiều gió to, diều của mình bay cao nhất từ trước tới giờ. Mình thả hết cả cuộn dây, diều chỉ còn là một chấm nhỏ trên trời. Mình hãnh diện lắm, cả bọn trầm trồ.
Rồi một cơn gió giật. Sợi dây căng lên, phựt một tiếng. Diều đứt dây, chao đảo, bay xa dần, xa dần về phía bên kia sông. Mình đứng ngây ra, tay còn cầm cuộn dây rỗng, không tin vào mắt mình.
Cả bọn chạy dọc đê đuổi theo, nhưng diều đã qua sông, khuất sau rặng tre làng bên. Mình về nhà, khóc suốt bữa cơm. Mẹ dỗ, bảo mai làm con khác. Ông thì ngồi im, rồi nói, diều đứt dây là nó đi tìm trời của nó.
Mình không hiểu câu ấy. Lớn lên, đi xa nhà, mình mới hiểu một chút. Có những thứ mình thả đi, rồi một ngày sợi dây đứt. Không phải vì ai sai. Chỉ là nó đã đến lúc bay xa hơn chỗ mình đứng.
Bầu trời bây giờ
Bây giờ trẻ con trong làng vẫn thả diều, nhưng ít hơn. Diều mua sẵn ở chợ, bằng vải dù, hình con cá, con bướm, sặc sỡ. Thả lên cũng đẹp. Nhưng không ai còn ngồi bóp cơm nguội dán giấy nữa.
Và trên đê giờ có dây điện chạy dọc. Người lớn dặn trẻ con không được thả diều gần đường dây, nguy hiểm. Mình thấy đó là lời dặn đúng. Ngày xưa không có dây điện, bầu trời rộng hơn, nhưng cũng tối hơn.
Năm ngoái, mình làm một con diều với con. Mình vót nan tre, con dán giấy, bằng keo chứ không bằng cơm. Diều méo mó như diều của mình ngày xưa. Mang ra một bãi đất trống không có dây điện, thả mãi mới lên được một chút.
Con mình reo lên, chạy theo con diều. Mình đứng nhìn, thấy bầu trời trong mắt con. Mình nghĩ, có lẽ ai cũng cần một lần ngước nhìn trời với một sợi dây trong tay. Để biết mình nhỏ bé, và để biết mình vẫn có thể nối với một cái gì đó rất cao.
Câu hỏi thường gặp
Sáo diều làm bằng gì?
Sáo diều thường làm từ ống tre hoặc ống nứa, khoét lỗ và gắn vào thân diều. Khi diều bay, gió lùa qua ống tạo ra tiếng vi vu, diều càng to và gió càng mạnh thì tiếng càng vang.
Vì sao diều cần có đuôi?
Đuôi diều giúp diều giữ thăng bằng và hướng đầu ổn định khi bay, hạn chế chao đảo hay lộn vòng. Diều nhỏ tự làm thường cần đuôi dài hơn để bay vững.
Thả diều cần lưu ý gì để an toàn?
Không thả diều gần đường dây điện, trạm biến áp, đường giao thông hay sân bay. Nếu diều vướng dây điện, tuyệt đối không tự leo lên gỡ mà phải báo cho người lớn hoặc ngành điện.
Gió nồm là gió gì?
Ở miền Bắc, gió nồm thường chỉ gió từ hướng đông nam thổi vào, ấm và ẩm, hay có vào mùa xuân và mùa hè. Những chiều hè có gió nồm thổi lộng rất hợp để thả diều.
Làm diều cùng con có ích gì?
Làm diều giúp trẻ khéo tay, kiên nhẫn và hiểu một chút về gió, thăng bằng. Quan trọng hơn là cha mẹ và con có một buổi chiều làm chung một việc, ra ngoài trời cùng nhau.
