Tiếng còi tàu qua làng là âm thanh kéo dài vang lên mỗi ngày mấy lượt ở những ngôi làng nằm ven đường sắt, khi đoàn tàu chạy ngang cánh đồng, trẻ con đứng xa vẫy tay, và người lớn ngẩng lên nhìn theo như đang đợi một ai đó. Với người làng ấy, đó là âm thanh của đi xa và trở về.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này mình kể về một ngôi làng nhỏ ở miền Trung, nơi đường tàu chạy dọc chân núi, và về những chuyến tàu đã đưa người làng mình đi khắp nơi.
Đường tàu dọc chân núi
Làng mình nằm giữa núi và biển, một dải đất hẹp. Đường tàu chạy dọc theo chân núi, cách làng một cánh đồng. Từ sân nhà mình nhìn ra, thấy đường ray lấp lánh dưới nắng, thấy những cột điện tín đứng thẳng hàng.
Ngày nào cũng có mấy chuyến tàu chạy qua. Tàu Bắc vào Nam, tàu Nam ra Bắc. Người làng không cần đồng hồ, nhìn tàu là biết giờ. Chuyến sáng sớm qua là dậy nấu cơm. Chuyến trưa qua là nghỉ tay. Chuyến chiều qua là lùa trâu về.
Tiếng còi tàu vang lên từ xa, khi tàu còn ở khúc quanh chân núi. Một tiếng dài, rồi tiếng bánh sắt gõ đều trên ray, mỗi lúc một gần. Mặt đất rung nhẹ. Rồi đoàn tàu lao qua, những toa xanh nối nhau, rồi xa dần, nhỏ dần, khuất sau rặng phi lao.
Mình lớn lên với tiếng còi tàu như lớn lên với tiếng gà gáy. Nó là một phần của ngày. Phải đi xa rồi, ở những nơi không có tàu, mình mới thấy thiếu.
Trẻ con vẫy tay chào tàu
Hồi nhỏ, trò chơi của bọn trẻ trong làng là ra bờ ruộng đứng chờ tàu, vẫy tay chào. Người lớn dặn kỹ, chỉ được đứng xa, không được lại gần đường ray, không được ngồi chơi trên đường tàu. Bố mình kể có những tai nạn thương tâm, nên dặn đi dặn lại.
Bọn mình đứng trên bờ ruộng, cách đường tàu một quãng xa. Nghe tiếng còi là đứa nào cũng dừng tay, chạy ra đứng thành hàng. Tàu qua, bọn mình vẫy tay rối rít, la hét.
Có những người trên tàu vẫy lại. Một bàn tay thò ra khỏi cửa sổ, một khuôn mặt cười, rồi vụt qua. Mình không bao giờ biết họ là ai, đi đâu, về đâu. Nhưng mỗi lần có người vẫy lại, cả bọn sung sướng như vừa được ai đó gọi tên.
Mình hay tưởng tượng những người trên tàu. Có người đi học xa, có người về quê ăn Tết, có người đi làm ăn. Mình tự hỏi bao giờ mình mới được ngồi trên một toa tàu như thế, nhìn ra cửa sổ, thấy một đứa trẻ đứng vẫy tay.
Sân ga nhỏ ở thị trấn
Làng mình không có ga. Ga gần nhất ở thị trấn, cách mấy cây số. Đó là một sân ga nhỏ, có một dãy nhà mái ngói, một cái chuông treo, mấy chiếc ghế gỗ, và một cây bàng già.
Lần đầu mình ra ga là đi tiễn anh họ vào Nam làm ăn. Cả nhà dậy từ sáng sớm, đạp xe ra thị trấn. Anh mang một cái ba lô, một túi đồ ăn mẹ anh gói. Mẹ anh đứng khóc. Anh cười, bảo đi rồi về chứ có đi luôn đâu.
Tàu tới, dừng chừng mấy phút. Anh leo lên, đứng ở bậc cửa vẫy tay. Tiếng còi vang lên, tàu chuyển bánh. Mẹ anh chạy theo một đoạn, rồi dừng lại, đứng nhìn. Mình đứng bên cạnh, thấy lần đầu tiên tiếng còi tàu nghe buồn đến thế.
Từ hôm ấy, mỗi lần nghe còi tàu, mình không còn chỉ nghĩ tới trò vẫy tay nữa. Mình nghĩ tới những người đứng trên sân ga, nhìn theo đoàn tàu khuất dần.
Đến lượt mình lên tàu
Rồi đến lượt mình. Năm mười tám tuổi, mình đỗ đại học, lên tàu ra thành phố. Bố mẹ tiễn ra ga. Mẹ gói cho một túi đồ ăn, dặn đi dặn lại đủ thứ. Bố ít nói, chỉ xách hộ cái ba lô, đặt lên giá, rồi xuống.
Tàu chạy. Mình ngồi bên cửa sổ, nhìn ra. Tàu chạy ngang qua làng mình, qua cánh đồng mà mình từng đứng vẫy tay. Mình thấy mấy đứa trẻ con đứng trên bờ ruộng, xa xa, vẫy tay rối rít.
Mình thò tay ra cửa sổ, vẫy lại. Không biết chúng có thấy không. Mình nghĩ tới bản thân mình mười năm trước, đứng đúng chỗ ấy, mơ được ngồi trên tàu. Bây giờ đã ngồi trên tàu rồi, lại thèm được đứng ở bờ ruộng ấy.
Mình khóc suốt một đoạn đường. Người ngồi bên cạnh, một bác lớn tuổi, đưa cho mình một cái khăn, không hỏi gì. Bác bảo, lần đầu xa nhà ai cũng thế, rồi quen.
Tàu đưa người về
Những năm sau, mỗi dịp Tết, hè, mình lại lên tàu về quê. Lần nào cũng vậy, khi tàu tới khúc quanh chân núi, mình đứng dậy, ra cửa nhìn. Thấy cánh đồng, thấy rặng tre, thấy mái nhà mình nhỏ xíu. Tim đập nhanh.
Tiếng còi tàu lúc ấy không còn buồn nữa. Nó là tiếng báo về. Mình tưởng tượng mẹ ở nhà nghe tiếng còi, biết con sắp tới ga, đang lục đục chuẩn bị bữa cơm.
Bây giờ người ta về quê bằng máy bay, bằng xe khách, bằng ô tô riêng, nhanh hơn nhiều. Mình cũng vậy. Nhưng thỉnh thoảng, mình vẫn chọn đi tàu, chỉ để được thấy làng mình từ cửa sổ toa tàu, chỉ để được nghe tiếng còi khi gần tới nhà.
Nếu bạn cũng lớn lên ở một làng ven đường sắt, có lẽ bạn hiểu. Tiếng còi tàu không chỉ là tiếng máy. Nó là tiếng gọi đi, và cũng là tiếng gọi về.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tàu hoả kéo còi khi chạy qua làng?
Tàu kéo còi để cảnh báo người và phương tiện ở gần đường ray, nhất là ở những đoạn có lối đi ngang, khúc cua hoặc khu dân cư. Đó là tín hiệu an toàn quan trọng.
Trẻ em sống gần đường sắt cần được dặn gì?
Không chơi đùa, ngồi, đi bộ trên đường ray hay gần đường ray, không băng qua khi có tín hiệu tàu tới và chỉ qua ở lối đi có người gác hoặc có biển báo. Người lớn cần nhắc nhở thường xuyên.
Đường sắt Bắc Nam đi qua những vùng nào?
Tuyến đường sắt Bắc Nam chạy dọc đất nước từ Hà Nội vào Thành phố Hồ Chí Minh, qua nhiều tỉnh miền Trung, có đoạn sát chân núi, có đoạn gần biển. Nhiều làng quê nằm dọc tuyến đường này.
Đi tàu về quê có gì thú vị?
Đi tàu cho phép ngắm cảnh đồng quê, núi non, biển dọc đường, có thời gian trò chuyện với người đi cùng và cảm nhận rõ quãng đường về nhà. Nhiều người chọn đi tàu vì thấy thong thả và gần gũi.
Làm sao vượt qua cảm giác buồn khi lần đầu xa nhà?
Giữ liên lạc với gia đình, làm quen bạn mới, tạo thói quen sinh hoạt đều đặn và cho mình thời gian để quen dần. Nếu buồn kéo dài, ảnh hưởng ăn ngủ, học tập, nên tìm tới chuyên gia tư vấn tâm lý.
