Tiếng ếch nhái đêm mưa đầu mùa là bản đồng ca vang lên từ ruộng, ao, mương sau trận mưa lớn đầu tiên của năm, ồn ào tới mức không nghe được tiếng người, vậy mà lại ru người ta vào giấc ngủ ngon nhất. Ở làng, nó là dấu hiệu chắc chắn nhất rằng mùa mưa đã thật sự về.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Bạn có từng ngủ trong một đêm mà âm thanh bên ngoài to đến mức không còn nghe được suy nghĩ của mình không? Tập này mình kể về những đêm như thế.
Trận mưa đầu tiên
Sau mấy tháng nắng hạn, đồng ruộng nứt nẻ, ao cạn trơ đáy, cây cối héo hon. Người làng ngày nào cũng ngước nhìn trời. Mẹ nói câu gì cũng kết bằng chữ mưa. Bao giờ mưa. Mưa thì đỡ. Có mưa là trồng được.
Rồi một buổi chiều, gió đổi chiều, mây kéo tới đen kịt. Sấm rền từ xa, chớp loé sáng một góc trời. Cả nhà hối hả dọn đồ vào nhà. Rồi mưa xuống, xối xả, trắng trời. Mưa tới tận tối, không ngớt.
Mình đứng ở cửa, ngửi mùi đất. Mùi đất khô gặp mưa bốc lên nồng nặc, ngai ngái, thơm theo kiểu không gì giống được. Bố đứng bên cạnh, hít một hơi dài, nói, mùa mưa về rồi đấy.
Tối ấy, mưa ngớt dần. Và rồi, từ ngoài đồng, một tiếng ộp vang lên. Rồi tiếng thứ hai. Rồi hàng chục, hàng trăm, hàng nghìn tiếng ộp ộp, ẹc ẹc, ri ri, cùng vang lên một lúc.
Bản đồng ca không có nhạc trưởng
Mình không biết diễn tả thế nào cho đúng âm thanh ấy. Nó không phải một bài hát, mà là cả trăm bài hát cùng lúc. Tiếng ếch trầm, đều, ộp ộp như gõ mõ. Tiếng nhái cao, nhanh, chen vào giữa. Tiếng cóc khàn khàn, lâu lâu mới kêu một tiếng, như người lớn tuổi ho.
Có những lúc cả cánh đồng như đồng loạt im bặt, không hiểu vì sao. Một giây, hai giây, im phăng phắc. Rồi một con lại kêu, và cả đồng lại ầm lên. Như có một nhạc trưởng vô hình ra hiệu.
Bà bảo ếch kêu là đang gọi nhau, mưa về là mùa của chúng. Mình hỏi chúng nói gì với nhau. Bà cười, bảo chắc là bảo nhau mưa rồi, mưa rồi, ra đây mà vui.
Mình nằm trên giường, nghe bản đồng ca ấy qua cửa sổ. Ồn lắm, nhưng không khó chịu. Ngược lại, nó dày đặc như một tấm chăn, phủ lên mọi suy nghĩ. Mình không còn nghĩ tới bài tập chưa làm, tới lời mắng của cô giáo. Chỉ còn tiếng ếch.
Đi soi ếch với anh
Những đêm mưa đầu mùa cũng là đêm đi soi ếch. Anh mình đội cái đèn pin trên đầu, xách cái giỏ, rủ mình đi. Mẹ dặn đi gần thôi, cẩn thận rắn. Hai anh em lội ra bờ ruộng, chân trần, bùn ướt ngập mắt cá.
Đèn pin quét qua mặt ruộng, gặp con ếch nào là hai con mắt nó sáng lên như hai hạt cườm. Ếch bị đèn chiếu vào thì đứng im, anh mình rón rén lại gần, chụp một cái là được. Mình cầm giỏ đi sau, tim đập thình thịch.
Có lần đèn pin chiếu trúng một con rắn nước đang bơi. Mình hét lên, nhảy lùi, ngã ngồi xuống ruộng. Anh mình cười, kéo mình dậy, bảo rắn nước không cắn đâu, nó sợ mình hơn mình sợ nó. Mình không tin, nhưng cũng đi tiếp.
Về tới nhà, người ướt sũng, bùn bê bết. Mẹ vừa mắng vừa đun nước cho tắm. Mấy con ếch bắt được, có hôm mẹ làm món, có hôm bố bảo thả bớt đi, để lại cho mùa sau. Mình chưa hiểu, nhưng cũng nghe theo.
Mùi đất ướt và cửa sổ sáng đèn
Đêm mưa đầu mùa, nhà nào trong làng cũng sáng đèn muộn hơn mọi hôm. Có lẽ ai cũng vui, ai cũng muốn thức thêm một chút để nghe mưa, nghe ếch. Từ ngoài đồng nhìn vào, những ô cửa sổ vàng ấm lấp lánh qua màn mưa còn rơi lất phất.
Mình đứng ngoài hiên, nhìn ra cánh đồng tối đen, nghe tiếng ếch, ngửi mùi đất. Phía sau lưng, trong nhà, có tiếng bố mẹ nói chuyện nhỏ, tiếng bà ho khan, tiếng em mình ngủ mơ nói lảm nhảm.
Có một cảm giác rất lạ, như mình đang đứng giữa hai thế giới. Một bên là cánh đồng đen tối, hoang dã, ồn ào. Một bên là căn nhà sáng đèn, ấm áp, quen thuộc. Và mình biết mình có thể quay vào bất cứ lúc nào.
Sau này lớn lên, có những lúc thấy mình lạc lõng, bơ vơ, mình hay nhớ cái cảm giác ấy. Đứng ở hiên nhà, sau lưng có ánh đèn. Mình nghĩ ai cũng cần biết sau lưng mình có một ô cửa sáng.
Giấc ngủ ngon nhất trong năm
Đêm mưa đầu mùa là đêm mình ngủ ngon nhất trong năm. Trời mát sau bao ngày oi bức, chăn mỏng đắp vừa đủ, tiếng ếch đều đều như tiếng ru. Mình nằm nghe một lúc là thiếp đi, ngủ một mạch tới sáng.
Sáng ra, đồng ruộng đã có nước, những vũng nước lấp lánh. Bố vác cày ra đồng sớm hơn mọi hôm. Mẹ ra vườn xem rau, cây nào cũng tươi lại. Cả làng như vừa được hồi sinh.
Bây giờ mình sống ở thành phố, mưa đầu mùa chỉ là kẹt xe, ngập đường, áo mưa ướt sũng. Không có tiếng ếch. Có lần mình tìm trên mạng một đoạn ghi âm tiếng ếch nhái đêm mưa, bật lên trước khi ngủ. Không giống, nhưng cũng ru được một chút.
Nếu bạn khó ngủ, có lẽ hãy thử tìm lại một âm thanh của tuổi thơ, một âm thanh từng ru bạn. Có thể là tiếng mưa, tiếng quạt, tiếng sóng, tiếng ếch. Mình không hứa nó chữa được mất ngủ. Nhưng nó có thể làm bạn thấy bớt cô đơn trong đêm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ếch nhái kêu nhiều sau cơn mưa?
Mưa làm ruộng, ao, vũng nước đầy lên, là điều kiện để nhiều loài ếch nhái sinh sản. Con đực kêu để gọi bạn tình, nên sau những trận mưa lớn đầu mùa, tiếng kêu vang khắp nơi.
Ếch, nhái và cóc khác nhau thế nào?
Ếch thường sống gần nước, da trơn, chân sau dài, nhảy xa. Nhái nhỏ hơn ếch. Cóc da sần sùi, khô hơn, hay sống trên cạn và di chuyển bằng những bước nhảy ngắn.
Đi soi ếch ban đêm cần lưu ý gì?
Nên đi cùng người lớn có kinh nghiệm, mang đèn đủ sáng, đi ủng nếu được và cẩn thận rắn, hố sâu, dây điện đứt khi trời mưa. Trẻ nhỏ không nên đi một mình.
Vì sao mùi đất sau mưa lại dễ chịu?
Khi mưa rơi xuống đất khô, một số hợp chất do vi sinh vật và cây cỏ tạo ra được giải phóng vào không khí, tạo thành mùi đặc trưng. Nhiều người thấy mùi này dễ chịu và gợi nhớ.
Nghe âm thanh thiên nhiên có giúp dễ ngủ không?
Nhiều người thấy những âm thanh đều đặn như mưa, sóng hay tiếng côn trùng giúp họ thư giãn và dễ vào giấc hơn. Nếu mất ngủ kéo dài, nên đi khám để bác sĩ tìm nguyên nhân.
