Bắt chước người khác giỏi tới đâu thì cũng có lúc mình phải tự hỏi giọng của mình nghe thế nào. Câu chuyện hôm nay là một ngụ ngôn về con sáo nhỏ học được mọi tiếng trong vườn mà quên mất tiếng hót của chính nó. Đây là ngụ ngôn do Kho Sách Nói viết, nhân vật là loài vật được nhân hoá để kể một bài học.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Câu chuyện này kể cho trẻ con nghe cũng được, nhưng mình nghĩ người lớn nghe sẽ thấy nhiều hơn. Mời bạn vào một khu vườn quê có cây khế già, ao cá và tiếng gà gáy sớm.
Con sáo nhỏ trong vườn khế
Trong khu vườn nọ có một con sáo nhỏ lông đen, mỏ vàng, sống trên cây khế già cạnh ao. Sáo sinh ra vào đầu mùa mưa, mẹ nó dạy nó bay, dạy nó tìm sâu, và dạy nó một điệu hót của loài sáo: mấy tiếng trong, ngắn, lên xuống như nước chảy qua sỏi.
Nhưng sáo nhỏ không thích điệu hót ấy lắm. Nó thấy tiếng mình mảnh quá, chẳng ai để ý. Trong vườn có biết bao tiếng hay hơn: con gà trống gáy vang cả xóm, con chó vàng sủa là ai cũng giật mình, con chim chích choè hót tới đâu người ta dừng chân nghe tới đó.
Rồi sáo phát hiện ra mình có một tài lạ. Nghe tiếng gì vài lần, nó bắt chước được tiếng ấy. Lần đầu nó gáy như gà trống, cả đàn gà ngơ ngác nhìn quanh tìm con gà lạ. Sáo khoái chí lắm.
Từ hôm ấy, sáo không hót tiếng sáo nữa. Nó tập đủ thứ tiếng khác.
Ngày nào cũng một giọng mới
Sáo học tiếng chích choè, học tiếng chim cu gù, học cả tiếng con mèo mướp kêu đòi ăn. Có hôm nó đậu trên mái hiên, bắt chước tiếng bà chủ nhà gọi cháu về ăn cơm, làm thằng bé chạy về tận nơi mới biết bị lừa.
Cả vườn bàn tán về sáo. Con gà mái bảo sáo giỏi thật. Con chó vàng thì gầm gừ khó chịu mỗi khi nghe chính giọng mình phát ra từ cành khế. Chích choè không nói gì, chỉ bay sang cây khác hót.
Sáo được chú ý, được khen, được cười. Nó tưởng thế là hạnh phúc. Nhưng đêm về, đậu một mình trên cành, nó thấy có cái gì trống trống mà không gọi được tên.
Mẹ sáo có lần hỏi: sao con không hót tiếng của con nữa. Sáo đáp: tiếng của con nhỏ lắm, chẳng ai nghe. Mẹ nó nhìn nó rất lâu, rồi chỉ nói: tiếng nhỏ thì người ta phải lại gần mới nghe được, thế thôi con ạ.
Buổi sáng quên mất tiếng mình
Rồi một buổi sáng cuối mùa, mẹ sáo bay theo đàn đi tìm chỗ trú. Trước khi đi, mẹ dặn: nếu con lạc, cứ hót tiếng của mình, mẹ nghe là mẹ nhận ra.
Mấy hôm sau, sáo bay theo, nhưng gặp một trận gió lớn, lạc khỏi đàn. Nó đậu trên một cành tre lạ, sợ hãi, muốn gọi mẹ. Nó há mỏ định hót, thì phát ra tiếng gà gáy. Nó thử lại, ra tiếng cu gù. Lần nữa, ra tiếng mèo kêu.
Sáo hoảng hốt. Nó đã bắt chước người khác lâu tới mức quên mất điệu hót của chính mình. Có mấy con sáo bay ngang qua, nghe tiếng gà gáy trên ngọn tre thì nhìn nhau lạ lẫm rồi bay đi, chẳng ai nhận ra đó là đồng loại.
Sáo ngồi co ro trên cành tre suốt một buổi chiều. Lần đầu tiên, nó thấy mọi tiếng hay nhất trong vườn đều vô dụng, vì không tiếng nào là của nó.
Tìm lại từng nốt một
Đêm xuống, sáo nhắm mắt, cố nhớ. Nó nhớ những buổi sáng mẹ dạy hót bên ao, nhớ tiếng nước chảy qua sỏi mà mẹ hay ví. Nó khẽ cất một tiếng. Sai. Tiếng nữa. Vẫn sai, nhưng gần hơn.
Nó tập suốt đêm, chậm rãi, không cần ai nghe. Gần sáng, có một chuỗi tiếng trong, ngắn, lên xuống thoát ra từ cổ nó. Không vang như gà gáy, không ngọt như chích choè, nhưng là của nó.
Sáo cứ thế hót, hót mãi khi mặt trời lên. Một lúc sau, từ xa vọng lại một tiếng hót y như vậy. Rồi một bóng đen mỏ vàng bay tới, đáp xuống cạnh nó. Là mẹ.
Mẹ không hỏi nó đã ở đâu. Mẹ chỉ rúc đầu vào cánh nó, rồi hai mẹ con cùng hót, hai giọng nhỏ hoà vào nhau giữa rừng tre.
Giọng của riêng mình
Sáo về lại vườn khế. Thỉnh thoảng nó vẫn bắt chước tiếng gà cho bọn trẻ con cười, vẫn trêu con chó vàng một chút. Nhưng mỗi sáng, việc đầu tiên nó làm là hót điệu của loài sáo, cho dù chẳng ai dừng chân nghe.
Ngụ ngôn này không bảo rằng học hỏi người khác là sai. Ai cũng học từ người đi trước: học cách nói của thầy, cách viết của người mình thích, cách làm của đồng nghiệp giỏi. Học là cần.
Nhưng có một ranh giới mỏng: học để làm giàu thêm giọng của mình, hay bắt chước để không bao giờ phải dùng tới giọng của mình. Khi mình chỉ sống bằng tiếng của người khác, tới lúc cần gọi một ai đó thật sự quan trọng, có khi họ không nhận ra mình nữa.
Tiếng của bạn có thể nhỏ, có thể không vang như của ai kia. Nhưng như mẹ sáo nói, tiếng nhỏ thì người ta phải lại gần mới nghe được. Và những người chịu lại gần, thường là những người ở lại lâu nhất.
Câu hỏi thường gặp
Ngụ ngôn con sáo học tiếng muốn nói gì?
Ngụ ngôn nói về việc giữ giọng nói riêng của mình. Bắt chước người khác có thể được chú ý, nhưng khi quên mất mình là ai thì những người thân thiết nhất cũng khó nhận ra mình.
Đây có phải truyện ngụ ngôn dân gian không?
Không. Đây là ngụ ngôn mới do Kho Sách Nói viết, nhân vật là con sáo được nhân hoá. Chim sáo ngoài đời đúng là có khả năng bắt chước âm thanh, nhưng câu chuyện là hư cấu.
Học theo người giỏi có phải là đánh mất mình không?
Không hẳn. Học là cần thiết, điều quan trọng là học để bổ sung cho cách của mình chứ không phải thay hẳn nó. Mình có thể tự hỏi sau khi học, cái gì là phần mình giữ lại.
Kể ngụ ngôn này cho trẻ nhỏ thì nên hỏi con gì?
Có thể hỏi con vì sao sáo không gọi được mẹ, và con có điều gì là của riêng con mà con thích. Câu hỏi mở giúp trẻ tự nghĩ thay vì chỉ nghe bài học.
Làm sao tìm lại tiếng nói riêng khi đã quen chiều theo người khác?
Bắt đầu từ những việc nhỏ chỉ làm cho mình, như viết vài dòng mỗi tối hay chọn một món mình thật thích. Tìm lại giọng mình thường chậm, như con sáo tập từng nốt, và không cần ai nghe ngay.
