Con chó vàng giữ nhà ở quê là con vật ngày nào cũng ra đầu ngõ đợi người đi học, đi làm về, sủa vang khi có khách lạ, nằm dài dưới gầm chõng mỗi trưa, và già đi lặng lẽ cùng với tuổi thơ của đứa trẻ trong nhà. Nó không có tên gì sang trọng, chỉ là con Vàng, mà nhắc tới là cả nhà cùng nhớ.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Nếu bạn từng có một con chó ở quê, có lẽ bạn sẽ hiểu tập này. Còn nếu chưa, mình mong bạn sẽ thấy được vì sao một con vật bình thường lại có chỗ trong ký ức của cả một gia đình.
Con Vàng về nhà
Con Vàng về nhà mình năm mình lên sáu. Bố xin nó từ nhà một người quen ở làng bên, mang về trong cái thúng, nhỏ xíu, lông vàng như rơm, mắt đen tròn. Nó run lẩy bẩy, kêu ư ử suốt đêm đầu tiên.
Mình nằm trên giường, nghe nó kêu, không ngủ được. Nửa đêm mình lén dậy, ra bếp, thấy nó nằm co ro trong góc. Mình ngồi xuống, xoa đầu nó. Nó liếm tay mình, rồi nằm im. Hai đứa ngồi như thế tới khi mẹ dậy thấy, bắt mình đi ngủ.
Từ hôm ấy, con Vàng theo mình như hình với bóng. Mình đi đâu nó đi đó. Mình ăn cơm, nó nằm dưới chân. Mình ngủ trưa, nó nằm dưới gầm giường. Mẹ bảo nó coi mình là mẹ nó.
Nhà mình không gọi nó bằng cái tên nào khác. Chỉ là con Vàng. Cả xóm cũng gọi vậy. Có lẽ ở quê, con chó nào lông vàng cũng tên Vàng. Nhưng với mình, chỉ có một con Vàng.
Đứa bạn đứng đợi ở đầu ngõ
Khi mình bắt đầu đi học, con Vàng không theo được nữa. Sáng nào nó cũng chạy theo mình ra tới đầu ngõ, rồi đứng lại, nhìn theo cho tới khi mình khuất sau rặng tre. Mình ngoái lại, thấy nó vẫn đứng đó.
Chiều về, từ xa đã thấy nó ngồi ở đầu ngõ. Không biết nó ngồi đợi từ bao giờ. Thấy mình là nó lao tới, nhảy chồm lên, vẫy đuôi tít mù, kêu ư ử như khóc. Mình ôm lấy nó, cặp sách rơi xuống đất, hai đứa lăn ra đường.
Mẹ bảo nó biết giờ mình về, cứ gần giờ ấy là nó ra ngồi. Có hôm mình được nghỉ học, ở nhà, tới giờ ấy nó vẫn chạy ra đầu ngõ ngồi đợi, đợi mãi không thấy ai, rồi quay về, mặt ngơ ngác, thấy mình ở trong nhà thì mừng rỡ như vừa tìm lại được.
Sau này đi học xa, mỗi lần về nhà, con Vàng vẫn ra đầu ngõ đón. Mình không biết làm sao nó biết mình về. Có lẽ nó nghe tiếng xe từ xa, hoặc có lẽ nó cứ ra ngồi đợi mỗi ngày. Mình chưa bao giờ hỏi được nó.
Giữ nhà và những trưa dưới chõng
Con Vàng giữ nhà rất giỏi. Có khách lạ tới là nó sủa vang, đứng chắn ở cổng, lông dựng đứng. Nhưng chỉ cần bố mẹ ra bảo khách nhà mình đấy, nó im ngay, vẫy đuôi, đi lại ngửi ngửi khách như để làm quen.
Với người trong xóm, nó không bao giờ sủa. Nó biết mặt từng người. Bác hàng xóm sang chơi, nó còn chạy ra đón. Ông cụ bán kẹo kéo hay đi qua ngõ, nó chạy theo một đoạn, vì biết ông hay cho nó mẩu bánh.
Trưa hè, con Vàng nằm dài dưới gầm chõng tre ngoài hiên, lưỡi thè ra thở, bụng phập phồng. Mình nằm trên chõng, thò tay xuống xoa đầu nó. Nó không mở mắt, chỉ đập đuôi mấy cái xuống nền đất.
Hai đứa cứ nằm như thế cả buổi trưa. Một đứa trên chõng, một đứa dưới chõng. Gió thổi, tiếng gà trưa, tiếng ve. Mình không biết chó có nghĩ gì không, nhưng mình nghĩ nó cũng đang thấy bình yên như mình.
Con Vàng già đi
Chó già nhanh hơn người. Mình học hết cấp ba thì con Vàng đã già. Lông nó bạc ở mõm, mắt đục dần, đi lại chậm chạp. Nó không còn chạy theo xe đạp, không còn nhảy chồm lên đón mình nữa.
Nhưng nó vẫn ra đầu ngõ đợi. Chậm chạp đi ra, nằm ở đó, đầu gối lên hai chân trước. Thấy mình về, nó đứng dậy, lắc lư đi tới, vẫy đuôi yếu ớt, liếm tay mình. Mình ngồi xuống, ôm nó, thấy nó gầy quá.
Năm mình học đại học năm hai, mẹ gọi điện, bảo con Vàng mất rồi. Nó mất vào một buổi sáng, nằm ở đầu ngõ, chỗ nó vẫn ngồi đợi. Bố chôn nó ở góc vườn, dưới gốc cây bưởi.
Mình ngồi trong phòng ký túc xá, khóc như một đứa trẻ. Bạn cùng phòng không hiểu, hỏi mất ai mà khóc dữ vậy. Mình không biết giải thích thế nào. Mất một con chó, mà như mất cả một phần tuổi thơ.
Đầu ngõ vắng
Lần đầu về quê sau khi con Vàng mất, mình đi bộ từ đường cái vào. Tới đầu ngõ, mình dừng lại theo thói quen, nhìn xuống chỗ nó vẫn ngồi. Trống. Chỉ có mấy ngọn cỏ dại mọc lên.
Mình đứng đó một lúc lâu. Rồi đi vào nhà. Không có tiếng sủa, không có cái đuôi vẫy, không có ai lao tới. Bố mẹ đón mình ở cửa, vẫn vui, vẫn hỏi han. Nhưng mình thấy thiếu một cái gì đó rất rõ.
Sau này nhà mình có nuôi mấy con chó khác. Chúng cũng giữ nhà, cũng quấn người. Nhưng không con nào ra đầu ngõ đợi mình. Có lẽ vì mình không còn là đứa trẻ đi học về mỗi chiều. Có lẽ vì mỗi con chó chỉ thương theo cách của riêng nó.
Mình nghĩ con Vàng dạy mình một điều mà không ai dạy được. Có những sự thương yêu không cần nói, không cần đòi lại, chỉ cần có mặt, đúng giờ, ở đúng chỗ, mỗi ngày. Mình vẫn đang cố học điều ấy, với những người mình thương.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao chó hay ra đầu ngõ đợi chủ?
Chó có khả năng ghi nhớ thói quen sinh hoạt và nhận ra những dấu hiệu như giờ giấc, tiếng xe, tiếng bước chân của người thân. Chúng gắn bó với chủ nên thường chờ đợi ở chỗ quen thuộc.
Chó ta ở quê có đặc điểm gì?
Chó ta thường khoẻ mạnh, thích nghi tốt với khí hậu, thông minh, trung thành và giữ nhà giỏi. Chúng thường có lông vàng, đen hoặc vện và quen sống ngoài trời.
Nuôi chó ở quê cần lưu ý gì?
Nên tiêm phòng dại đầy đủ theo hướng dẫn của thú y, cho chó ăn uống sạch sẽ, có chỗ trú mưa nắng và không để chó chạy rông ra đường gây nguy hiểm. Khi chó ốm nên đưa tới cán bộ thú y.
Mất vật nuôi có làm người ta buồn thật không?
Với nhiều người, vật nuôi là thành viên trong gia đình nên mất chúng là một mất mát thật sự. Cho phép mình buồn, nhớ và chia sẻ với người thân là điều bình thường.
Trẻ con nuôi chó học được điều gì?
Nuôi chó giúp trẻ học cách chăm sóc, có trách nhiệm, đồng cảm với con vật và hiểu về sự gắn bó. Người lớn nên hướng dẫn trẻ cách chơi an toàn với chó.
