Mưa bụi tháng hai ở Bắc Bộ mỏng như sương, đi ngoài đường cả buổi mới thấy tóc lấm tấm nước, nhưng đủ để nền nhà rịn ẩm, cây cối bật mầm và lòng người dịu xuống sau những ngày Tết ồn ào. Người ta gọi nó là mưa xuân, mưa phùn, mưa bụi, gọi kiểu nào cũng nghe dịu dàng.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này không có cốt truyện. Chỉ có một mùa xuân ẩm ướt ở quê, một người bà, một khu vườn và những giọt mưa nhỏ đến mức phải ngước nhìn thật lâu mới thấy.
Thứ mưa không có tiếng
Mưa bụi không có tiếng. Không lộp độp trên mái, không ào ào ngoài sân. Mình chỉ biết trời đang mưa khi nhìn ra ngõ thấy mặt đường sẫm lại, thấy những sợi tơ nhện giăng trên hàng rào đọng đầy hạt nước lóng lánh như chuỗi hạt cườm.
Sáng ra, trời trắng đục, mây thấp đến mức như chạm vào ngọn tre. Cả làng chìm trong một màu xám bạc, mờ mờ ảo ảo. Ai đi ra đồng cũng khoác thêm cái áo mưa mỏng, hoặc chẳng khoác gì, mưa bụi chẳng làm ai ướt hẳn.
Hồi bé mình thích đứng ngoài sân ngửa mặt lên trời, nhắm mắt, để mưa bụi rơi lên mặt. Cảm giác như có ai đang thổi nhẹ những giọt nước li ti. Mẹ gọi vào kẻo cảm, mình vẫn đứng thêm một lúc.
Mưa bụi làm mọi âm thanh nhỏ lại. Tiếng gà, tiếng chó, tiếng người gọi nhau đều như bị bọc trong lớp bông. Cả làng như đang thì thầm. Mình hay nghĩ, mùa xuân ở quê không đến bằng tiếng pháo, mà đến bằng sự im lặng ẩm ướt này.
Nền nhà rịn nước và những ngày nồm
Đi kèm mưa bụi là những ngày nồm. Nền gạch trong nhà rịn nước, trơn như ai vừa lau xong mà chưa kịp khô. Tường loang lổ vệt ẩm, gương mờ hơi nước, quần áo phơi ba ngày vẫn còn mùi ngai ngái.
Mẹ khó chịu với nồm lắm. Mẹ đóng hết cửa, lấy giẻ khô lau đi lau lại nền nhà, rải trấu ở góc bếp cho hút ẩm. Mình được giao việc gấp quần áo, cái nào còn ẩm thì đem hong cạnh bếp, cái nào khô thì xếp vào tủ.
Có lần mình trượt chân ngã sóng soài giữa nhà vì nền trơn. Bà ngồi trên phản cười khanh khách, bảo trời nồm là trời bắt người ta đi chậm lại. Mình xoa mông đứng dậy, cũng phải bật cười.
Bây giờ ở căn hộ, mình có máy hút ẩm, chạy ro ro suốt những tuần nồm. Nhà khô ráo, tiện thật. Nhưng mỗi lần đổ bình nước từ máy hút ẩm ra, mình lại nhớ cái giẻ trong tay mẹ và tiếng cười của bà.
Bà ngồi nhặt rau dưới hiên
Mùa mưa bụi, việc bà thích nhất là ngồi dưới hiên nhặt rau. Rau cải ngồng, rau muống đầu mùa, rau bí non, rổ nào cũng xanh mướt, đọng nước mưa. Bà ngồi trên cái ghế đẩu thấp, nhặt từng cọng, bỏ lá úa, ngắt phần ngọn non.
Mình ngồi cạnh bà, phụ một tay, nhưng thường là nghịch nhiều hơn phụ. Bà vừa nhặt vừa kể chuyện. Chuyện ngày xưa mùa xuân đói, cả làng đi hái rau dại ăn thay cơm. Chuyện bà đi chợ xa, gặp mưa phùn, áo tơi ướt sũng mà vẫn cười vì bán hết hàng.
Giọng bà đều đều, hoà vào tiếng mưa không có tiếng. Có những đoạn bà kể chậm lại, ngừng một lúc, rồi kể tiếp. Mình không hỏi vì sao bà ngừng. Bây giờ mình đoán, có lẽ ở những chỗ ấy có người bà thương mà không còn nữa.
Rổ rau nhặt xong, bà đứng dậy, đấm lưng mấy cái, xách rổ ra giếng rửa. Mưa bụi đậu trên mái tóc bạc của bà thành những hạt li ti. Hình ảnh ấy mình giữ lâu hơn bất cứ tấm ảnh nào.
Khu vườn bật mầm sau một đêm
Mưa bụi là mùa cây cối thức dậy. Mấy cây ổi, cây nhãn trong vườn trơ cành suốt mùa đông, bỗng một sáng thấy lấm tấm những chồi non màu đỏ tía, màu xanh nõn. Mầm mọc ra từ những chỗ mà hôm qua nhìn tưởng đã chết khô.
Bố ra vườn xới đất, gieo mấy luống rau mới. Đất mùa xuân mềm, ẩm, thơm mùi ngai ngái. Mình chạy theo bố, cầm túi hạt giống rắc lung tung, bố lại phải đi gom lại. Mấy hôm sau, những mầm rau đầu tiên nhú lên, mỏng như sợi chỉ.
Mình hay ra vườn mỗi sáng để xem cây nào mọc thêm lá. Ngồi xổm trước luống rau, nhìn giọt mưa đọng trên mầm non, thấy thế giới như vừa được làm mới. Không có gì to tát, chỉ là một cái lá mới. Vậy mà vui cả ngày.
Bà bảo mưa xuân quý như vàng, không có nó thì cây không lên được. Mình nghĩ người cũng vậy. Có những giai đoạn đời cần một thứ gì đó dịu dàng, âm ỉ, không ồn ào, để những mầm mới nhú lên được.
Nhớ một mùa xuân ẩm ở phố
Bây giờ mình sống ở thành phố, mưa bụi tháng hai vẫn về như cũ. Đường phố ẩm ướt, người đi xe máy trùm áo mưa kín mít, kẹt xe dài hơn. Ai cũng than trời nồm, trời ẩm, khó chịu. Mình cũng than theo.
Nhưng có những buổi chiều, đứng trên ban công nhìn ra, thấy mưa bụi giăng mờ cả dãy nhà đối diện, mình bỗng thấy lòng chùng xuống. Mình nhớ cái hiên nhà, rổ rau, mái tóc bạc lấm tấm nước. Nhớ cả tiếng bà cười khi mình trượt ngã.
Mình đã thử trồng mấy chậu rau trên ban công. Mùa xuân, chúng cũng bật mầm như ở quê. Mình ngồi xổm nhìn chúng mỗi sáng, giống hệt hồi nhỏ. Người hàng xóm nhìn sang, chắc nghĩ mình kỳ quặc.
Nếu bạn đang ở một thành phố nào đó trong mùa mưa bụi, có lẽ hãy thử dừng lại một chút. Đứng dưới hiên, ngước nhìn những hạt mưa không có tiếng. Có khi bạn cũng sẽ thấy một người thân, một khu vườn, một mùa xuân cũ hiện ra trong đó.
Câu hỏi thường gặp
Mưa phùn và mưa bụi có khác nhau không?
Trong cách nói thường ngày, mưa phùn và mưa bụi đều chỉ thứ mưa hạt rất nhỏ, nhẹ, kéo dài, hay gặp ở miền Bắc cuối đông đầu xuân. Mưa bụi thường được dùng để nhấn mạnh hạt mưa li ti như bụi nước.
Vì sao miền Bắc hay có trời nồm vào mùa xuân?
Khi không khí ấm và ẩm tràn về sau những ngày lạnh, hơi nước gặp bề mặt nền nhà, tường còn lạnh nên ngưng tụ thành nước. Hiện tượng này người miền Bắc gọi là nồm, thường gặp vào cuối đông và mùa xuân.
Làm sao để nhà bớt ẩm vào ngày nồm?
Nên đóng cửa khi không khí bên ngoài ẩm, mở cửa khi trời hanh khô trở lại, lau khô nền nhà và dùng máy hút ẩm hoặc điều hoà ở chế độ khô nếu có. Để đồ đạc thoáng, không chất sát tường.
Vì sao mưa xuân được ví là quý như vàng?
Mưa xuân nhẹ, đều, thấm sâu vào đất, giúp cây cối đâm chồi và lúa, hoa màu đầu vụ lên tốt. Với nhà nông, những cơn mưa như vậy rất có ích nên được quý.
Tản văn về mưa xuân thường gợi cảm xúc gì?
Mưa xuân trong tản văn thường gợi sự dịu dàng, nỗi nhớ quê, nhớ người thân và cảm giác mọi thứ đang được làm mới. Đó là thứ mưa khiến người ta chậm lại và nhìn kỹ hơn.
