Sáng mùng một ở quê là buổi sớm im ắng nhất trong năm: sương còn phủ đường làng, khói hương bay chậm trên mái nhà, cả xóm mặc áo mới, đi chậm, nói khẽ, chúc nhau những câu ngắn mà ấm. Sau một năm ồn ào, có một buổi sáng như thế là đủ để thấy lòng được làm mới.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này mình viết dưới dạng một trang nhật ký, ghi lại buổi sáng mùng một năm nay, lần đầu tiên sau nhiều năm mình được đón Tết ở quê.
Năm giờ sáng, sương và tiếng gà
Năm giờ sáng. Mình tỉnh dậy trong căn buồng cũ, nằm im nghe. Không có tiếng xe, không có tiếng còi. Chỉ có tiếng gà gáy ở đâu đó trong xóm, tiếng lá tre xào xạc, và tiếng bố đang lục đục dưới nhà, chắc đang thắp hương.
Đêm qua cả nhà thức đón giao thừa, ngủ muộn, vậy mà mình vẫn dậy sớm. Có lẽ cơ thể nhớ những sáng mùng một hồi nhỏ, khi mẹ gọi dậy từ tinh mơ để mặc áo mới.
Mình mở cửa sổ. Ngoài trời còn tối, sương phủ trắng vườn. Cành đào ở góc sân lờ mờ trong sương, mấy bông hoa đỏ như những đốm lửa nhỏ. Không khí lạnh, ẩm, thơm mùi hương trầm từ nhà mình và nhà hàng xóm.
Mình đứng đó một lúc, hít thở. Nghĩ tới căn hộ ở thành phố, giờ này chắc cũng im, nhưng là cái im của một nơi vắng người. Còn ở đây, cái im của một nơi mà ai cũng đang lặng lẽ bắt đầu một năm mới.
Bảy giờ, mâm cơm đầu năm
Bảy giờ. Mẹ đã bày xong mâm cơm cúng sáng mùng một. Bố mặc áo sơ mi trắng, đứng trước ban thờ, khấn. Cả nhà đứng sau lưng bố, chắp tay. Khói hương bay lên, quẩn quanh di ảnh ông bà.
Bố khấn chậm, giọng trầm. Bố mời ông bà về ăn Tết, báo cáo một năm qua nhà mình thế nào, xin cho năm mới cả nhà bình an. Bố khấn cả tên mình, tên em mình, tên mấy đứa cháu. Mình đứng nghe tên mình trong lời khấn của bố, thấy lạ, thấy cay mắt.
Xong, cả nhà ngồi ăn bữa cơm đầu năm. Mẹ dặn ăn từ tốn, nói chuyện vui, không nói điều xui. Em mình lỡ làm rơi đôi đũa, cả nhà nhìn nhau rồi phá lên cười. Mẹ bảo rơi đũa là năm nay có khách.
Bữa cơm không có gì đặc biệt, toàn món quen. Nhưng mình ăn rất chậm. Đã lâu rồi mình không ngồi ăn với cả nhà vào một buổi sáng mà không ai vội đi đâu.
Tám giờ, áo mới và đường làng
Tám giờ. Sương tan, nắng lên nhẹ. Cả nhà thay áo mới. Mình mặc cái áo len mẹ đan từ năm trước, mẹ bảo mặc vào cho mẹ xem. Mẹ ngắm, gật gù, bảo vẫn vừa.
Đường làng sáng mùng một vắng mà không buồn. Nhà nào cũng mở cổng, treo cờ, cắm đào, quất. Mấy đứa trẻ con mặc áo mới chạy ra chạy vào, tay cầm phong bao đỏ, mặt hớn hở. Người lớn đi chậm, chào nhau từ xa.
Mình đi theo bố mẹ, đi chúc Tết họ hàng và hàng xóm. Nhà đầu tiên là nhà bác trưởng họ. Bác đã già, ngồi trên ghế tựa, mắt kèm nhèm. Mình chào, bác nhìn mãi mới nhận ra, nắm tay mình rất lâu, bảo lớn quá rồi, lâu quá rồi.
Mình không nhớ đã bao lâu rồi không ai nắm tay mình lâu như thế. Ở thành phố, người ta bắt tay nhau nhanh, gọn, rồi buông. Ở đây, một cái nắm tay là cả một câu chuyện.
Mười giờ, những câu chúc ngắn
Mười giờ. Đã đi qua chục nhà. Nhà nào cũng mời nước, mời bánh mứt, mời ngồi. Câu chúc thì ngắn: năm mới khoẻ mạnh nhé, năm mới làm ăn được nhé, năm mới con cháu ngoan nhé. Không ai nói dài, không ai nói hoa mỹ.
Mình để ý, người quê chúc nhau rất cụ thể. Chúc ông cụ nhà bên chân bớt đau. Chúc cô hàng xóm năm nay lợn được giá. Chúc đứa cháu năm nay thi đỗ. Mỗi lời chúc là cho đúng một người, đúng một nỗi lo.
Mình nghĩ tới những tin nhắn chúc Tết mình gửi đêm qua, cùng một câu, sao chép gửi cho cả trăm người. Mình thấy hơi ngượng. Năm sau, mình muốn chúc ít người hơn, nhưng chúc cho đúng.
Ở nhà cô hàng xóm, cô hỏi mình bao giờ lấy vợ lấy chồng, bao giờ có con thứ hai, lương bao nhiêu. Những câu hỏi mà ở phố người ta hay than phiền. Mình cười, trả lời qua loa. Mình biết cô hỏi vì quan tâm theo cách cô biết.
Mười hai giờ, cái im đầu năm
Mười hai giờ. Về nhà, mình ngồi ở hiên, nhìn ra sân. Nắng trưa đầu năm hiền, không gắt. Cành đào rung rinh. Bố ngồi pha trà. Mẹ nằm nghỉ trong buồng. Cả xóm dần im lặng, ai cũng về nhà nghỉ trưa.
Mình ngồi đó, không làm gì, không cầm điện thoại. Chỉ ngồi. Nghe tiếng gà, tiếng chim sẻ trên mái, tiếng bố rót trà. Mình nhận ra đã lâu lắm rồi mình không ngồi yên như thế quá năm phút.
Cái im của ngày đầu năm ở quê không trống rỗng. Nó đầy những thứ nhỏ bé: một tiếng gà, một làn khói hương, một câu chúc, một cái nắm tay. Mình nghĩ người ta về quê ăn Tết không phải để làm gì nhiều, mà để được ngồi trong cái im ấy.
Mình viết những dòng này ở hiên nhà, bố ngồi bên cạnh, không hỏi mình viết gì. Mình sẽ giữ trang nhật ký này. Năm sau, nếu còn về được, mình sẽ viết tiếp trang thứ hai.
Câu hỏi thường gặp
Sáng mùng một Tết người Việt thường làm gì?
Nhiều gia đình dậy sớm thắp hương, cúng ông bà tổ tiên, ăn bữa cơm đầu năm cùng nhau, mặc quần áo mới rồi đi chúc Tết họ hàng, hàng xóm. Phong tục cụ thể khác nhau tuỳ vùng miền và từng nhà.
Vì sao ngày đầu năm người ta kiêng nói điều xui?
Theo quan niệm dân gian, những gì diễn ra ngày đầu năm có thể ảnh hưởng tới cả năm, nên người ta cố giữ lời nói vui vẻ, tránh cãi vã. Đó cũng là cách giữ không khí hoà thuận trong gia đình.
Chúc Tết thế nào cho chân thành?
Nên chúc cụ thể, gắn với hoàn cảnh của người được chúc, như chúc sức khoẻ cho người đang ốm, chúc thi tốt cho người sắp thi. Một câu ngắn mà đúng thường ấm hơn những lời dài sao chép.
Người xa quê lâu năm về ăn Tết nên chuẩn bị gì?
Nên dành thời gian thăm hỏi người già trong họ, chuẩn bị chút quà nhỏ, giữ tâm thế thoải mái trước những câu hỏi quen thuộc của họ hàng. Quan trọng nhất là thời gian ngồi bên gia đình.
Viết nhật ký ngày Tết có ích gì?
Ghi lại vài dòng về ngày Tết giúp giữ những khoảnh khắc nhỏ dễ quên và sau nhiều năm đọc lại sẽ thấy gia đình mình đã thay đổi thế nào. Không cần viết hay, chỉ cần viết thật.
