Khi lòng rối, viết ra giấy là một trong những cách đơn giản nhất để gỡ. Viết giúp những suy nghĩ đang chạy vòng vòng trong đầu dừng lại thành chữ, và khi đã thành chữ, mình nhìn được chúng từ bên ngoài, tách được đâu là chuyện đã xảy ra, đâu là điều mình đang lo.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Hãy hình dung một anh trưởng nhóm vừa qua một cuộc họp căng thẳng. Sếp chê kết quả của nhóm trước mặt mọi người, một đồng nghiệp đổ lỗi cho anh. Tối về, anh ăn không ngon, nằm xuống thì đầu cứ phát lại từng câu nói. Gần nửa đêm, anh ngồi dậy, ra bàn bếp, lấy mấy tờ giấy. Tập này kể anh đã viết gì.
Vì sao viết giúp đầu bớt rối
Khi có chuyện làm mình khó chịu, đầu óc có xu hướng nhai đi nhai lại. Cùng một câu nói phát lại hàng chục lần, mỗi lần kèm thêm một nỗi lo mới. Nghĩ mãi mà không ra gì, chỉ thêm mệt.
Viết ra giấy làm chậm quá trình ấy lại. Tay không nhanh bằng đầu, nên mỗi ý phải xếp hàng chờ được viết. Khi xếp hàng, ta thấy nhiều ý thật ra là một ý lặp lại.
Viết cũng giúp ta đặt nỗi lo ra ngoài mình. Trong đầu, nó to và mù mờ. Trên giấy, nó chỉ là vài dòng chữ, có giới hạn, có thể nhìn, có thể gạch.
Có người hỏi sao không nói với ai đó cho nhanh. Nói với người khác rất tốt, nhưng không phải lúc nào cũng có người nghe lúc nửa đêm, và có những điều mình chưa sẵn sàng nói ra với ai. Tờ giấy thì lúc nào cũng có, và nó không bao giờ ngắt lời mình.
Không cần viết hay, không cần đúng. Đây không phải bài văn, cũng không phải lá thư sẽ gửi cho ai. Đây là chỗ để đổ ra.
Bước một: viết hết, không sửa
Anh trưởng nhóm bắt đầu bằng cách đặt đồng hồ mười lăm phút và viết liên tục, không dừng, không sửa, không đọc lại. Viết đúng những gì đang nghĩ, kể cả những câu giận dữ, những câu bất công, những câu tự trách.
Có lúc anh viết những câu mà nếu nói ra sẽ làm hỏng hết mọi chuyện. Không sao. Tờ giấy này không ai đọc. Cho phép mình viết ra những điều không thể nói chính là phần quan trọng nhất.
Khi bí, cứ viết là mình đang bí, không biết viết gì nữa. Tay tiếp tục chạy thì đầu sẽ tìm ra thứ tiếp theo.
Hết mười lăm phút, anh có ba trang lộn xộn. Anh bảo cảm giác giống như vừa nôn ra được một thứ khó chịu, người nhẹ hẳn, dù chưa giải quyết được gì.
Bước hai: tách sự việc và cảm xúc
Nghỉ vài phút, uống ngụm nước, rồi anh đọc lại ba trang ấy với một cây bút khác màu. Anh gạch chân những câu là sự việc: sếp nói kết quả quý này thấp hơn mong đợi; đồng nghiệp nói phần chậm là do nhóm anh giao muộn.
Rồi anh khoanh tròn những câu là cảm xúc và suy đoán: sếp coi thường mình, mọi người nghĩ mình kém, chắc mình sắp mất việc.
Nhìn hai nhóm câu cạnh nhau, anh nhận ra sự việc thì ít mà suy đoán thì nhiều. Sếp chê kết quả, không hề nói anh kém. Còn chuyện sắp mất việc là do anh tự thêm vào.
Tách như vậy không làm cảm xúc biến mất, nhưng làm nó vừa với kích thước thật. Cảm xúc vẫn có lý do, chỉ là không lớn như lúc nửa đêm.
Bước ba: tìm một việc làm được
Cuối trang, anh viết câu hỏi: ngày mai mình làm được một việc gì. Không phải giải quyết mọi chuyện, chỉ một việc. Anh viết: gặp riêng đồng nghiệp kia, hỏi lại chuyện giao muộn là thế nào, mang theo tin nhắn giao việc để đối chiếu.
Một việc làm được biến nỗi rối thành một bước đi. Đầu óc khi biết có bước tiếp theo thì yên hơn, vì nó không còn phải giữ cả đống lo trong vô định.
Có những chuyện không có việc gì làm được, như một mất mát, một điều đã qua. Khi đó, việc làm được có thể chỉ là chăm mình: đi ngủ, sáng mai ăn sáng đàng hoàng, gọi cho một người bạn.
Sau đó anh gấp ba tờ giấy lại, xé đi. Anh bảo xé đi cũng là một cách nói với mình rằng chuyện hôm nay để lại ở hôm nay.
Khi nào viết thôi là chưa đủ
Viết ra giấy là một cách tự chăm sóc tốt cho những ngày rối, nhưng nó không thay được sự giúp đỡ của người khác. Nếu bạn thấy những nỗi rối kéo dài nhiều tuần, mất ngủ triền miên, không còn hứng thú với những việc từng thích, hãy nói chuyện với người thân và tìm gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Nếu khi viết bạn nhận ra mình có ý nghĩ làm hại bản thân, đừng giữ một mình. Hãy nói ngay với người bạn tin tưởng và tìm tới cơ sở y tế gần nhất. Đó là việc cần làm ngay, không phải chuyện viết thêm.
Còn với những ngày rối thông thường, viết là một người bạn kín đáo, có mặt bất cứ lúc nào, không phán xét, không mệt mỏi vì phải nghe mình.
Sáng hôm sau, anh trưởng nhóm gặp đồng nghiệp. Hoá ra hai bên hiểu nhầm về hạn giao. Chuyện không lớn như anh đã nghĩ lúc nửa đêm. Có lẽ phần lớn chuyện nửa đêm đều như vậy.
Câu hỏi thường gặp
Viết ra giấy rồi có nên giữ lại không?
Tuỳ bạn. Có người giữ để đọc lại và thấy mình đã vượt qua; có người xé đi để buông chuyện hôm đó. Nếu viết những điều rất riêng, xé hoặc cất kỹ sẽ yên tâm hơn.
Viết bao lâu thì đủ?
Mười tới mười lăm phút viết liên tục thường đủ để đổ ra phần lớn suy nghĩ. Đặt giờ giúp bạn không viết mãi rồi càng rối thêm.
Viết trên điện thoại có hiệu quả như viết tay không?
Viết tay chậm hơn nên giúp suy nghĩ lắng xuống tốt hơn với nhiều người. Nhưng nếu chỉ có điện thoại, viết trên đó vẫn hơn là không viết.
Viết xong càng buồn hơn thì sao?
Có lúc viết khơi lên cảm xúc mạnh. Hãy dừng lại, làm việc gì đó dễ chịu, gọi cho người thân. Nếu buồn kéo dài hoặc nặng nề, hãy tìm gặp chuyên gia.
Có nên viết thư cho người làm mình giận rồi gửi luôn?
Viết thì được, gửi thì nên chờ. Để thư qua một đêm, đọc lại khi bình tĩnh rồi mới quyết định có gửi không và sửa thế nào.
