Với album ảnh in và băng đĩa cũ, hãy chọn ra những tấm có người thân và những khoảnh khắc thật sự đáng nhớ, ghi tên người và năm ở mặt sau, số hoá những tấm quý nhất để có bản sao phòng khi hỏng, giữ vài cuốn album đẹp để cả nhà còn lật cùng nhau, và để những tấm trùng, mờ, không rõ ai ra đi.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Nhiều nhà Việt có một cái tủ hay một cái thùng đầy album ảnh cũ: ảnh cưới bố mẹ, ảnh đầy tháng, ảnh đi chơi những năm trước, ảnh không biết chụp ai. Bên cạnh là băng cát xét, băng video, đĩa nhạc mà máy đọc đã không còn. Tập này mình cùng mở thùng đó ra.
Ảnh cũ là kho báu, nhưng kho báu cũng cần chọn
Ảnh in ngày xưa quý vì nó ít. Mỗi lần chụp là một sự kiện, mỗi cuộn phim chỉ vài chục tấm. Vì vậy ảnh cũ thường có giá trị cảm xúc rất lớn, và chúng ta ngại bỏ dù chỉ một tấm.
Nhưng cùng với những tấm quý là rất nhiều tấm trùng, tấm mờ, tấm chụp cảnh mà không có người, tấm mà không ai còn nhớ là ai. Chúng làm album dày lên, và làm những tấm quý bị lẫn.
Một cô con gái kể rằng khi cùng mẹ lật lại mấy thùng album, hai mẹ con mất cả buổi chỉ để tìm một tấm ảnh bố hồi trẻ. Cô nghĩ nếu để thêm vài năm nữa, có lẽ không còn ai nhớ những người trong ảnh là ai.
Chọn ảnh không phải là bỏ ký ức. Nó là làm cho những ký ức quý nhất nổi lên và được giữ cẩn thận hơn. Một cuốn album mỏng mà tấm nào cũng có người thân, có câu chuyện, sẽ được mở ra nhiều hơn một chồng album dày mà phải lật mãi mới thấy một gương mặt quen. Mục tiêu không phải là ít ảnh, mà là ảnh nào còn lại cũng được nhìn tới.
Chọn ảnh cùng người còn nhớ
Việc quan trọng nhất là làm việc này cùng những người còn nhớ: ông bà, bố mẹ, cô dì chú bác. Họ biết người trong ảnh là ai, chụp ở đâu, dịp gì. Thông tin đó quý không kém gì tấm ảnh.
Ngồi cùng nhau, lật từng trang, nghe kể chuyện. Chọn những tấm có người thân, những khoảnh khắc đặc biệt như đám cưới, ngày đầu đi học, Tết đoàn viên, những tấm đẹp về nhà cũ, quê cũ.
Những tấm trùng nhau, giữ một tấm đẹp nhất. Những tấm mờ không nhận ra ai, cảnh không có người, có thể để ra đi. Nếu có tấm mà ai đó trong họ muốn giữ, gửi cho họ.
Buổi lật ảnh có thể thành một buổi kể chuyện gia đình rất đẹp. Có thể ghi âm lại lời kể của ông bà, bố mẹ trong lúc lật.
Ghi tên và năm phía sau
Với mỗi tấm ảnh được giữ, ghi nhẹ ở mặt sau tên những người trong ảnh, năm hoặc dịp chụp, và nơi chụp nếu biết. Dùng bút chì mềm hoặc bút dành cho ảnh, viết nhẹ tay để không hằn ra mặt trước.
Có vẻ là việc nhỏ, nhưng đây là việc giữ cho tấm ảnh có ý nghĩa với những thế hệ sau. Một tấm ảnh không có tên, vài chục năm nữa chỉ còn là gương mặt lạ.
Cô con gái kể trên cùng mẹ ghi tên sau gần hai trăm tấm ảnh trong mấy buổi chiều. Cô bảo nhiều cái tên cô nghe lần đầu, những người bà con xa mà mẹ còn nhớ. Mỗi tấm ảnh như mở ra một câu chuyện.
Nếu số hoá, ghi luôn những thông tin này vào tên tệp hoặc phần ghi chú của ảnh số.
Số hoá những tấm quý nhất
Ảnh in theo thời gian sẽ phai, ẩm, mốc, dính vào nhau. Số hoá giúp có một bản sao phòng khi ảnh gốc hỏng, và giúp chia sẻ cho người thân ở xa.
Không cần số hoá tất cả. Chọn những tấm quý nhất. Có thể dùng máy quét, hoặc chụp lại bằng điện thoại ở nơi có ánh sáng tự nhiên đều, đặt ảnh phẳng, tránh bóng và loá. Một số cửa hàng ảnh cũng nhận số hoá ảnh và băng đĩa cũ.
Với băng cát xét, băng video, đĩa cũ có ghi âm giọng nói người thân, đám cưới, sinh nhật, nên số hoá sớm vì chất liệu này hỏng dần theo thời gian và máy đọc ngày càng hiếm. Những băng nhạc, phim thương mại mà nay đã nghe xem được dễ dàng thì có thể không cần giữ.
Sau khi số hoá, lưu ở ít nhất hai nơi khác nhau, và chia sẻ cho anh chị em trong nhà để ai cũng có một bản.
Giữ vài album đẹp để lật cùng nhau
Số hoá không có nghĩa là bỏ hết ảnh in. Cầm một tấm ảnh in trên tay, lật một cuốn album cùng con cái, là trải nghiệm mà màn hình không thay được.
Hãy giữ những tấm đã chọn trong vài cuốn album chất lượng tốt, hoặc hộp đựng ảnh không có axit, đặt ở nơi khô ráo, tránh nắng. Đừng để album trong gác nóng hay kho ẩm.
Thỉnh thoảng, vào dịp Tết hay ngày giỗ, mang album ra lật cùng cả nhà. Con cháu sẽ biết ông bà mình trông thế nào khi còn trẻ, và nghe những câu chuyện mà không sách nào có.
Vài cuốn album đẹp, có tên tuổi đầy đủ, được lật mỗi năm, giữ ký ức gia đình tốt hơn nhiều so với mười thùng ảnh nằm im trong góc tủ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên số hoá toàn bộ ảnh cũ không?
Không cần. Chọn những tấm quý nhất có người thân và khoảnh khắc đáng nhớ để số hoá, lưu ở ít nhất hai nơi.
Ghi chú sau ảnh in bằng gì?
Bút chì mềm hoặc bút dành riêng cho ảnh, viết nhẹ tay ở mặt sau tên người, năm và nơi chụp để không hằn ra mặt trước.
Băng cát xét và băng video cũ nên làm gì?
Những băng ghi giọng nói và sự kiện gia đình nên số hoá sớm vì chất liệu hỏng dần. Băng nhạc phim thương mại thì có thể không cần giữ.
Bảo quản ảnh in thế nào cho lâu?
Để trong album hoặc hộp chất lượng tốt, nơi khô ráo, tránh nắng, tránh gác nóng và kho ẩm.
Ảnh cũ không biết là ai có nên giữ?
Hỏi người lớn tuổi trong họ trước. Nếu không ai nhận ra và tấm ảnh không có giá trị đặc biệt, có thể để ra đi.
