Đồ để dành phòng khi cần rất khó bỏ vì nó dựa trên một nỗi sợ có thật: sợ lúc cần mà không có. Cách buông nhẹ nhàng nhất là hỏi mình nếu cần lại thì có tìm, mua hay mượn được trong một ngày không, rồi giữ một góc phòng khi có giới hạn rõ, chứ không để nó lan khắp nhà.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Gầm bếp nhà bạn có túi đựng túi ni lông không. Có chồng hộp sữa chua rửa sạch, mấy cái lọ thuỷ tinh, cuộn dây điện thừa, cái quạt hỏng định đem sửa không. Nếu có, tập này dành cho bạn, và có lẽ cho cả mẹ bạn nữa.
Nỗi sợ thiếu thốn nằm sau những món phòng khi
Nhiều gia đình Việt từng đi qua những năm tháng mà cái gì cũng quý. Một cái túi, một sợi dây, một cái lọ đều có thể dùng lại. Bỏ đi là phí của, mà phí của thì có lỗi. Thói quen đó đã giúp bao nhiêu nhà sống qua lúc khó.
Vấn đề là hoàn cảnh đã đổi mà thói quen thì ở lại. Ngày nay túi ni lông về nhà mỗi ngày, hộp nhựa đến theo từng bữa mua mang về. Giữ hết như ngày xưa thì gầm bếp, nóc tủ, gác xép sẽ ngập lúc nào không hay.
Một bà mẹ ở tỉnh kể rằng bà giữ hộp bánh quy thiếc qua nhiều cái Tết, chồng cao tới nóc tủ. Hỏi để làm gì, bà bảo phòng khi đựng đồ. Đếm lại thì bà chỉ dùng hai cái, số còn lại bụi bám dày, mỗi lần lau nhà lại phải nhấc xuống.
Hiểu được nỗi sợ đằng sau giúp mình nhẹ nhàng hơn với chính mình và với bố mẹ. Đây không phải là bừa bộn, đây là một kiểu lo xa đã từng rất có ích.
Câu hỏi giúp quyết định giữ hay bỏ
Thay vì hỏi món này có dùng được không, vì câu trả lời gần như luôn là có, hãy hỏi một câu khác: nếu một ngày mình cần nó, mình có tìm lại được trong một ngày không. Mua ở tiệm đầu ngõ, mượn hàng xóm, hay dùng một thứ khác thay thế.
Với túi ni lông, dây thun, hộp nhựa, lọ thuỷ tinh, câu trả lời gần như chắc chắn là được. Với một linh kiện hiếm của chiếc máy cũ, có thể là không. Câu hỏi này giúp mình giữ đúng thứ khó tìm và buông nhẹ thứ dễ có.
Câu hỏi thứ hai là cái giá của việc giữ. Món đồ nằm trong nhà mình không miễn phí, nó lấy chỗ, lấy thời gian lau dọn, và lấy đi cảm giác thoáng đãng. Đôi khi cái giá đó lớn hơn nhiều so với cái giá mua lại món đó vào một ngày hiếm hoi nào đó.
Không cần trả lời hoàn hảo. Bạn chỉ cần trả lời đủ thật lòng để thấy món nào đang thật sự phục vụ mình.
Một góc phòng khi có giới hạn
Buông hoàn toàn thói quen để dành là điều không cần và cũng khó. Cách hợp lý hơn là cho nó một chỗ có giới hạn. Một cái giỏ cho túi ni lông, một ngăn cho hộp nhựa, một thùng cho dây điện và linh kiện.
Khi giỏ đầy, đó là tín hiệu phải bớt chứ không phải tìm thêm giỏ. Lúc bớt, giữ lại những cái đẹp nhất, chắc nhất, cái túi dày, cái hộp còn nắp. Phần còn lại đưa đi tái chế hoặc bỏ đúng loại.
Chỗ chứa có giới hạn làm một việc rất hay: nó quyết định thay mình. Mình không còn phải hỏi có nên giữ thêm cái này không, chỉ cần nhìn xem giỏ còn chỗ hay không.
Với đồ hỏng định sửa, đặt một hạn chót. Cái quạt hỏng mà ba tháng chưa mang đi sửa thì có lẽ mình sẽ không bao giờ sửa nó. Ghi một ngày lên tờ giấy dán vào món đồ, tới ngày đó mà chưa sửa thì để nó đi.
Khi người giữ đồ là bố mẹ mình
Nhiều người trẻ khó chịu khi thấy nhà bố mẹ chất đầy đồ phòng khi, và muốn dọn giúp cho gọn. Nhưng nếu đi thẳng vào gầm bếp rồi bỏ hết, rất có thể bố mẹ sẽ buồn, thậm chí giận, vì cảm thấy bị coi thường cách sống của mình.
Cách mềm hơn là bắt đầu bằng câu chuyện. Hỏi mẹ ngày xưa nhà mình phải giữ đồ như thế nào, vì sao. Khi mẹ thấy con hiểu, mẹ sẽ dễ cùng con dọn hơn là khi con chỉ trích.
Rồi gợi ý một chỗ có giới hạn như ở trên, và để mẹ là người chọn món nào giữ lại. Mình chỉ phụ việc mang đi, lau rửa, sắp xếp. Quyền quyết vẫn của người sở hữu.
Nếu đồ đạc chồng chất tới mức nguy hiểm, như chắn lối đi, dễ vấp ngã hay dễ cháy, thì đó là chuyện an toàn và cần nói thẳng với bố mẹ, nhưng vẫn bằng giọng lo lắng chứ không phải trách móc.
Buông đồ mà không thấy có lỗi
Cảm giác có lỗi khi bỏ đồ còn dùng được là cảm giác tốt, nó cho thấy mình trân trọng của cải. Chỉ là cảm giác đó nên đặt đúng chỗ. Phí của thật sự đã xảy ra khi món đồ được mua mà không dùng, chứ không phải lúc mình đưa nó đi.
Nếu có thể, hãy cho món đồ một cuộc đời mới. Lọ thuỷ tinh cho chị hàng xóm làm dưa, hộp bánh cho bà cụ bán xôi đựng tiền lẻ, quạt hỏng cho anh thợ đầu ngõ lấy linh kiện. Món đồ được dùng thì mình bớt áy náy.
Lần sau khi đồ mới vào nhà, như túi ở chợ hay hộp ở quán, hãy từ chối ngay từ đầu nếu không cần. Không mang về là cách nhẹ nhất để không phải tiếc lúc bỏ.
Dần dần, bạn sẽ thấy một căn nhà thoáng cũng là một cách lo xa. Lúc thật sự cần, bạn biết mình có gì và nó nằm ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người lớn tuổi hay giữ đồ cũ?
Nhiều người từng sống qua thời thiếu thốn, khi mọi thứ đều phải dùng lại. Thói quen giữ đồ là cách họ lo xa và trân trọng của cải, không phải bừa bộn.
Có nên giữ túi ni lông để dùng lại không?
Có thể giữ một số vừa đủ trong một giỏ cố định. Khi giỏ đầy thì bớt đi, và tập mang túi riêng khi đi chợ để túi mới không về nhà nữa.
Đồ hỏng định sửa nên giữ bao lâu?
Đặt một hạn chót rõ ràng, ví dụ ba tháng. Tới hạn mà chưa sửa thì nên cho đi hoặc bỏ, vì có lẽ mình không thật sự cần nó.
Làm sao thuyết phục bố mẹ bớt đồ?
Bắt đầu bằng hỏi chuyện và lắng nghe, rồi gợi ý một chỗ chứa có giới hạn và để bố mẹ tự chọn. Chỉ nói thẳng khi đồ đạc gây nguy hiểm cho việc đi lại.
Bỏ đồ còn dùng được có phải là lãng phí không?
Lãng phí đã xảy ra lúc mua mà không dùng. Đưa món đồ cho người cần là cách cho nó được dùng tiếp, thay vì để nó nằm im trong nhà mình.
