Đi hiệu sách cũ vui nhất khi đi không vội: lục kỹ cả những chồng sách ít người để ý, kiểm cẩn thận trước khi mua xem sách có thiếu trang, ẩm mốc hay mọt không, mặc cả tử tế, và để ý những dấu vết mà người đọc trước để lại. Với người ít tiền mà mê đọc, đó là một trong những thú vui rẻ nhất mà sâu nhất.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Có một cậu sinh viên năm nhất từ quê lên, tiền tiêu hằng tháng chỉ đủ ăn và đóng tiền trọ. Cậu mê đọc mà sách mới thì đắt. Một anh khoá trên dẫn cậu ra dãy sạp sách cũ ở mấy con phố gần trường. Cậu kể buổi chiều hôm ấy cậu ngồi xổm ba tiếng, và từ đó cuối tuần nào cũng ra.
Đi không vội và lục kỹ
Hiệu sách cũ không giống nhà sách mới. Sách không được xếp gọn theo thể loại, không có kệ sách bán chạy. Sách nằm thành từng chồng, lẫn lộn đủ thứ. Muốn tìm được cuốn hay, phải lục.
Đi hiệu sách cũ thì đừng đi lúc vội. Dành ra một buổi, ngồi xổm, rút từng cuốn, đọc vài dòng. Những cuốn quý nhiều khi nằm ở chồng dưới cùng, góc khuất nhất, nơi ít người chịu cúi xuống.
Cậu sinh viên kể cậu từng tìm được một cuốn từ điển còn mới tinh nằm dưới một chồng tạp chí cũ, giá chỉ bằng một bữa cơm. Cậu bảo cảm giác như đào được vàng.
Nếu có cuốn cụ thể muốn tìm, cứ hỏi người bán. Người bán sách cũ lâu năm thường nhớ trong kho mình có gì, có khi còn đi tìm giúp hoặc hẹn hôm sau.
Còn nếu không tìm gì cụ thể, cứ để mình bị bất ngờ. Nhiều cuốn sách hay nhất đời người được tìm thấy theo cách tình cờ như vậy.
Kiểm sách trước khi mua
Sách cũ có giá rẻ nhưng cũng có rủi ro. Trước khi mua, lật nhanh cả cuốn xem có thiếu trang, rách trang, dính trang không. Sách thiếu vài trang ở giữa truyện thì rất khó chịu khi đọc tới đó.
Ngửi thử. Sách có mùi ẩm mốc nặng, có đốm nâu, đốm xám nhiều thì tốt nhất đừng mua, vì mốc có thể lan sang sách khác ở nhà và không tốt khi hít phải.
Nhìn gáy và mép giấy xem có lỗ nhỏ, có bột mịn không. Đó là dấu hiệu mọt. Sách có mọt mang về có thể làm hại cả tủ sách.
Kiểm cả bìa và gáy. Gáy bung thì sách dễ rời từng tập. Nếu thích nội dung mà gáy yếu, vẫn có thể mua về dán lại, nhưng nên biết trước để tính.
Mặc cả tử tế
Ở nhiều sạp sách cũ, giá có thể thương lượng. Mặc cả là chuyện bình thường, nhưng nên tử tế. Người bán sách cũ thường lãi rất mỏng, và nhiều người làm vì yêu sách hơn vì tiền.
Mua nhiều cuốn một lúc thì có thể xin bớt. Sách có hư hại nhỏ thì có thể hỏi giá thấp hơn. Nhưng đừng chê bai sách để ép giá. Với người bán sách, chê sách như chê đồ trong nhà mình.
Cậu sinh viên kể sau vài tháng làm khách quen, bà bán sách hay để dành cho cậu những cuốn hợp với cậu, có khi bớt giá mà không cần hỏi. Quan hệ với người bán sách cũ cũng là một thứ đáng giữ.
Một số sạp còn nhận đổi sách hoặc mua lại sách đã đọc. Đọc xong mang lại đổi cuốn khác là một cách đọc rất tiết kiệm.
Niềm vui tìm dấu vết người đọc trước
Thứ đặc biệt của sách cũ là những dấu vết người đọc trước để lại. Một dòng đề tặng ở trang đầu, ghi chú bút chì ở lề, những chỗ gạch chân, một tấm vé xe cũ kẹp làm dấu trang, có khi cả một chiếc lá ép đã khô.
Cậu sinh viên từng mua một cuốn truyện có dòng chữ ở trang đầu, viết tặng một người bạn nhân ngày tốt nghiệp từ nhiều năm trước. Cậu đọc cuốn sách và cứ tưởng tượng về hai người ấy, giờ đang ở đâu, có còn nhớ cuốn sách này không.
Những ghi chú bên lề đôi khi như có một người bạn đọc cùng. Họ gạch chỗ này, mình thấy hay chỗ khác. Họ ghi một câu không đồng ý, mình mỉm cười.
Nếu sách có những thông tin riêng tư như tên, địa chỉ, số điện thoại của chủ cũ, hãy tôn trọng, đừng đăng lên mạng hay dùng vào việc gì.
Sách cũ, đời mới
Mua sách cũ còn là một cách để sách sống thêm nhiều đời. Một cuốn sách được đọc bởi năm người thì có ý nghĩa hơn một cuốn đọc một lần rồi nằm trên kệ.
Cậu sinh viên giờ đã ra trường, có lương, mua được sách mới. Nhưng cuối tuần cậu vẫn ra phố sách cũ. Cậu bảo sách mới thì mình chọn sách, còn sách cũ thì có khi sách chọn mình.
Cậu còn có thói quen: mỗi cuốn đọc xong, cậu viết một dòng ở trang cuối, ghi ngày đọc và một câu cảm nhận, rồi mang ra sạp bán lại hoặc tặng ai đó. Cậu muốn người đọc sau thấy rằng cuốn sách này đã từng được thương.
Nếu gần chỗ bạn có một dãy sạp sách cũ, hãy dành một buổi chiều cuối tuần, đi không vội, và ngồi xổm xuống lục thử một chồng sách. Biết đâu có một cuốn đang chờ bạn.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết sách cũ bị mọt?
Nhìn gáy và mép giấy xem có lỗ nhỏ, đường đục hay bột mịn không. Sách có dấu hiệu mọt không nên mang về vì có thể lan sang tủ sách nhà mình.
Sách cũ có mùi ẩm thì có nên mua?
Mùi ẩm nhẹ có thể bay đi khi để chỗ thoáng. Mùi mốc nặng, có đốm nâu xám nhiều thì nên tránh, vì mốc có thể lan sang sách khác.
Mặc cả ở hiệu sách cũ có được không?
Thường là được, nhất là khi mua nhiều cuốn hoặc sách có hư hại. Hãy mặc cả tử tế, đừng chê sách để ép giá.
Sách cũ có ghi chú của người khác có nên mua?
Tuỳ sở thích. Nhiều người thích vì thấy như có bạn đọc cùng. Nếu cần sách sạch để học, chọn cuốn ít ghi chú.
Đọc xong sách cũ nên làm gì?
Giữ lại nếu thích, hoặc bán lại, đổi lấy cuốn khác, tặng người quen hay để vào tủ sách chung, cho sách được đọc tiếp.
