Người lớn tuổi mắt kém vẫn có thể đọc tiếp những gì mình thích. Điều cần làm là đi khám mắt để có kính đúng, đọc dưới ánh sáng đủ và chiếu đúng hướng, chọn sách chữ to, nhờ thêm kính lúp hoặc phóng chữ trên máy, và chuyển sang nghe đọc vào những lúc mắt mỏi.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Có một bà cụ ngoài bảy mươi, cả đời mê đọc báo, đọc truyện. Vài năm nay, bà cầm sách lên là chữ nhoè, đọc vài dòng là chảy nước mắt. Bà buồn, cất hết sách lên gác, bảo con cháu thôi đừng mua sách cho bà nữa. Cô cháu gái nhìn thấy, và không chịu để bà bỏ.
Việc đầu tiên: đi khám mắt
Nhiều người lớn tuổi nghĩ mắt kém là chuyện tuổi già, chẳng làm được gì. Thật ra có nhiều lý do làm mắt nhìn kém đi, có lý do chỉ cần một cặp kính đúng độ, có lý do cần bác sĩ chữa. Chỉ có bác sĩ mắt mới nói được mắt mình đang thế nào.
Bà cụ dùng một cặp kính lão mua ở chợ từ nhiều năm trước. Cô cháu đưa bà đi khám. Bác sĩ đo lại, cho bà kính mới đúng độ, và dặn bà tái khám định kỳ để theo dõi.
Đừng tự mua kính theo cảm giác rồi dùng mãi. Mắt thay đổi theo năm tháng. Kính không đúng độ không chỉ làm đọc mỏi mà còn làm người già dễ chóng mặt, dễ vấp ngã.
Khi đi khám, nên mang theo cặp kính đang dùng và kể cho bác sĩ biết mình hay đọc gì, đọc ở khoảng cách nào. Đọc sách, xem điện thoại hay xem ti vi cần những khoảng nhìn khác nhau, có khi cần kính khác nhau.
Nếu thấy mờ một bên, thấy méo hình, thấy chớp sáng hay đau nhức, càng cần đi khám sớm, không nên chờ.
Ánh sáng đủ và đúng hướng
Mắt người già cần nhiều ánh sáng hơn mắt người trẻ để đọc rõ cùng một trang chữ. Ngồi đọc ở góc nhà tối, dưới bóng đèn trần yếu, chữ nào cũng mờ.
Hãy đọc gần cửa sổ vào ban ngày, ngồi để ánh sáng chiếu từ bên cạnh, không chiếu thẳng vào mắt và không đổ bóng lên trang sách. Buổi tối, dùng một chiếc đèn bàn hoặc đèn đứng chiếu thẳng xuống trang sách từ phía bên.
Tránh ánh sáng quá chói hay loá trên giấy bóng. Giấy mờ, không bóng, dễ đọc hơn.
Màu chữ và màu giấy cũng quan trọng. Chữ đen đậm trên giấy trắng ngà dễ đọc hơn chữ xám nhạt trên giấy vàng úa của những cuốn sách cũ. Sách quá cũ chữ mờ thì có thể tìm bản in mới.
Cô cháu mua cho bà một chiếc đèn đọc sách nhỏ kẹp ở đầu ghế. Bà bảo lần đầu tiên sau mấy năm, bà đọc được trọn một trang báo mà không phải nheo mắt.
Sách chữ to, kính lúp và màn hình
Một số nhà sách có sách in chữ to dành cho người lớn tuổi hoặc người nhìn kém. Nếu không tìm được, những cuốn sách thiếu nhi, sách tranh cũng thường có chữ to, và có nhiều cuốn người lớn đọc vẫn thấy hay.
Kính lúp cầm tay hay kính lúp có đèn là trợ thủ đơn giản cho những trang chữ nhỏ, như hướng dẫn trên hộp thuốc, tin trên báo.
Máy tính bảng, điện thoại hay máy đọc sách cho phép phóng chữ to tuỳ ý, đổi nền, đổi màu chữ cho dễ nhìn. Con cháu có thể cài sẵn, chỉnh cỡ chữ thật to, và chỉ cho ông bà vài thao tác đơn giản. Kiên nhẫn chỉ đi chỉ lại vài lần, đừng làm hộ hết.
Bà cụ ban đầu sợ máy. Cô cháu chỉ bà đúng hai thao tác: chạm để mở sách và vuốt để sang trang. Một tuần sau bà đã đọc trọn một cuốn truyện trên máy với cỡ chữ to bằng đầu ngón tay.
Mỗi người hợp một cách. Có cụ thích sách giấy dù chữ nhỏ, có cụ lại mê máy vì chữ to. Cứ thử.
Nghe đọc khi mắt mỏi
Có những ngày mắt mỏi, hoặc bệnh mắt làm đọc chữ quá khó. Khi ấy, nghe là một cách đọc khác. Sách nói, chương trình đọc truyện trên đài, hoặc con cháu đọc cho nghe.
Nghe không làm người già mất đi niềm vui đọc. Nhiều cụ còn thích nghe hơn, vì được nhắm mắt, vừa nghe vừa ngồi ngoài hiên hay nằm nghỉ.
Cô cháu cài cho bà một chiếc loa nhỏ có sẵn những truyện bà thích. Bà bảo buổi trưa nằm nghe một chương rồi ngủ là giấc ngủ ngon nhất ngày.
Nhiều máy và ứng dụng còn đọc to được những trang chữ trên màn hình, chỉ cần con cháu bật sẵn. Như vậy ông bà vẫn đọc được tin tức, thư từ dù mắt đã yếu.
Giữ cho đọc còn là niềm vui
Người già cất sách đi không chỉ vì mắt kém. Có khi vì thấy mình chậm, thấy xấu hổ khi đọc một trang mất cả buổi. Hãy để ông bà biết rằng đọc chậm không sao, đọc ít không sao.
Chia đọc thành nhiều lần ngắn, mỗi lần mười lăm hai mươi phút, nghỉ mắt giữa chừng bằng cách nhìn ra xa.
Hỏi ông bà muốn đọc gì, chứ đừng tự chọn sách bổ ích cho ông bà. Truyện cũ, thơ cũ, sách về làng quê, những thứ quen thuộc thường làm người già vui nhất.
Bà cụ giờ đã mang sách từ gác xuống. Mỗi sáng bà ngồi bên cửa sổ với cặp kính mới, cái đèn kẹp ghế, và một cuốn truyện chữ to. Bà bảo đọc chậm như rùa, nhưng còn đọc được là còn vui. Có lẽ đó là điều quan trọng nhất.
Câu hỏi thường gặp
Người già mắt kém nên đi khám mắt bao lâu một lần?
Nên khám định kỳ theo lời dặn của bác sĩ mắt, và đi khám ngay khi thấy mắt thay đổi bất thường như mờ đột ngột, méo hình, đau nhức.
Kính lão mua ở chợ có dùng được không?
Có thể tạm dùng, nhưng tốt nhất là đo mắt để có kính đúng độ, vì mỗi mắt mỗi khác và mắt thay đổi theo thời gian.
Ánh sáng thế nào là tốt cho người già đọc sách?
Đủ sáng, chiếu từ bên cạnh xuống trang sách, không chói vào mắt và không đổ bóng. Ban ngày ngồi gần cửa sổ, tối dùng đèn bàn.
Người già có nên đọc sách trên máy tính bảng?
Có thể, vì máy phóng chữ to được. Con cháu nên cài sẵn, chỉnh chữ to và chỉ cho ông bà vài thao tác đơn giản.
Nghe sách nói có thay được đọc sách không?
Với người mắt yếu, nghe là một cách đọc rất tốt. Nhiều cụ thích nghe vì được nghỉ mắt mà vẫn theo được câu chuyện.
