Đọc trên điện thoại hay đọc sách giấy không có cái nào đúng tuyệt đối. Điện thoại thắng ở sự tiện, luôn có sẵn trong túi; sách giấy thắng ở chỗ không có gì chen vào giữa mình và trang chữ. Chọn theo việc mình cần đọc và theo cách mình giữ được sự chú ý.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Có một cô y tá trực ca dài, mỗi lần nghỉ chỉ được mười lăm phút. Cô thích đọc nhưng không thể mang sách dày vào ca trực, nên cô đọc trên điện thoại. Rồi cô thấy lạ: mười lăm phút đọc trên máy, cô chỉ đọc được vài đoạn, còn lại là lướt đi đâu không biết. Chuyện của cô có lẽ cũng là chuyện của nhiều người.
Màn hình không có lỗi, thông báo mới là thủ phạm
Nhiều người đổ cho màn hình là làm mình không tập trung. Thật ra cái màn hình chỉ là tấm kính phát sáng. Cái làm mình đứt mạch là những thứ chạy trên nó: tin nhắn bật lên, biểu tượng đỏ, một ý nghĩ thoáng qua là mở thử ứng dụng khác xem.
Cô y tá kể, có hôm đang đọc tới đoạn hay thì nhóm chat của khoa báo tin. Cô chỉ định xem một giây. Mở ra, trả lời, rồi tiện xem luôn tin tức. Lúc quay về, giờ nghỉ đã hết.
Sách giấy không có cửa ngách nào để mình trốn đi. Muốn rời trang sách, mình phải chủ động đặt nó xuống. Còn trên điện thoại, cửa ngách ở khắp nơi, chỉ cần một cái chạm.
Vậy câu hỏi đúng không phải là bỏ điện thoại, mà là làm sao đóng bớt cửa ngách khi đọc.
Đọc trên điện thoại sao cho đỡ bị kéo đi
Việc đầu tiên là tắt thông báo trong lúc đọc. Hầu hết điện thoại có chế độ không làm phiền, bật lên trong mười lăm hay ba mươi phút. Việc gấp thật sự thì người ta sẽ gọi điện, còn tin nhắn đợi được.
Việc thứ hai là dùng một ứng dụng chỉ để đọc, mở toàn màn hình, nền tối hoặc nền màu giấy cho đỡ chói. Đọc ngay trong trình duyệt hay trong mạng xã hội thì quảng cáo và đường dẫn khác cứ chờ sẵn để mời gọi.
Việc thứ ba là đặt sẵn sách cần đọc ở màn hình chính, chỗ ngón tay chạm vào đầu tiên. Khi mở máy với ý định đọc, đừng để ngón tay phải đi ngang qua ứng dụng mạng xã hội.
Cô y tá thử ba việc ấy trong một tuần. Cô bảo mười lăm phút nghỉ giờ đọc được gần một chương, và đứng dậy đi làm tiếp với cảm giác đầu óc được rửa sạch, chứ không rối như sau khi lướt tin.
Khi nào sách giấy vẫn tốt hơn
Có những lúc sách giấy vẫn đáng giá hơn. Khi đọc một cuốn cần suy nghĩ kỹ, cần lật lại trang trước để đối chiếu, sách giấy cho bạn cảm giác về vị trí: đoạn ấy nằm ở gần đầu, ở trang bên trái, có gạch chân bút chì. Cảm giác vị trí ấy giúp nhớ.
Khi đọc trước giờ ngủ, sách giấy dưới một ngọn đèn vàng nhẹ thường dễ chịu hơn màn hình sáng. Nhiều người thấy mình dễ ngủ hơn khi không cầm máy lên giường.
Khi đọc cùng con, sách giấy cho phép cả hai chỉ tay, lật trang, ngắm hình. Đứa trẻ cũng nhìn thấy bố mẹ đang đọc sách, chứ không phải đang cầm điện thoại, hai hình ảnh ấy với trẻ con rất khác nhau.
Và có một niềm vui nhỏ khó giải thích của sách giấy: mùi giấy, tiếng lật trang, cảm giác cuốn sách mỏng dần bên tay phải. Với người đang tập đọc lại, niềm vui nhỏ ấy là một lý do để quay lại.
Máy đọc sách và sách nói nằm ở đâu
Giữa điện thoại và sách giấy có một lựa chọn ở giữa là máy đọc sách chuyên dụng. Màn hình loại này không phát sáng chói như điện thoại, và thường không có ứng dụng nào khác để mời gọi. Nó hợp với người đọc nhiều, đi lại nhiều, cần mang theo vài chục cuốn trong một chiếc máy mỏng.
Nhưng không cần mua máy mới mới đọc được. Với nhiều người, một chiếc điện thoại cũ chỉ cài ứng dụng đọc, không cài mạng xã hội, cũng làm được việc tương tự.
Sách nói lại là một cánh cửa khác, hợp với lúc tay bận mà tai rảnh: đi xe buýt, nấu cơm, phơi đồ. Nghe không thay được đọc hoàn toàn, nhưng nó giữ cho mình liên lạc với những câu chuyện vào những khoảng thời gian không cầm sách được.
Một người đọc khéo thường dùng cả ba: sách giấy ở nhà, điện thoại khi chờ đợi, và đôi tai khi đi đường.
Giữ đôi mắt khi đọc trên màn hình
Đọc lâu trên màn hình dễ mỏi mắt. Vài thói quen nhỏ giúp đỡ hơn: tăng cỡ chữ lên một hai nấc, giảm độ sáng cho vừa với ánh sáng xung quanh, giữ máy cách mắt một khoảng thoải mái thay vì dí sát mặt.
Cứ đọc một lúc thì ngước mắt nhìn ra xa, nhìn ra cửa sổ, nhìn một cái cây, cho mắt được nghỉ. Đừng đọc trong bóng tối hoàn toàn với màn hình là nguồn sáng duy nhất.
Nếu bạn thấy mắt mỏi kéo dài, nhìn mờ, đau đầu thường xuyên khi đọc, hãy đi khám mắt. Có khi chỉ cần một cặp kính đúng độ là chuyện đọc nhẹ đi hẳn, và chuyện này nên để bác sĩ nói.
Cuối cùng, đọc ở đâu không quan trọng bằng đọc thế nào. Một trang sách đọc trọn vẹn trên màn hình vẫn hơn một chương sách giấy đọc trong lúc đầu óc chạy đi nơi khác.
Câu hỏi thường gặp
Đọc sách trên điện thoại có hại mắt không?
Đọc lâu dễ gây mỏi mắt, nhất là khi chữ nhỏ, màn hình quá sáng và không nghỉ. Cho mắt nghỉ đều và tăng cỡ chữ sẽ đỡ hơn; nếu khó chịu kéo dài thì nên đi khám mắt.
Nên mua máy đọc sách không?
Chỉ nên mua khi bạn đã đọc đều và đọc nhiều. Nếu đang tập đọc, hãy thử bằng điện thoại hoặc sách mượn trước; một món đồ mới không tự tạo ra thói quen.
Đọc trên màn hình có nhớ ít hơn sách giấy không?
Với những bài cần suy nghĩ kỹ, nhiều người thấy nhớ tốt hơn trên giấy vì dễ lật lại và có cảm giác vị trí. Trên màn hình, đọc chậm và dừng lại tóm tắt sẽ giúp nhớ tốt hơn.
Chế độ nền tối có dễ đọc hơn không?
Tuỳ người và tuỳ ánh sáng xung quanh. Trong phòng tối, nền tối thường đỡ chói; dưới ánh sáng ban ngày, nền sáng hoặc màu giấy có thể dễ nhìn hơn. Cứ thử và chọn cái mắt mình thấy dễ chịu.
Trẻ con nên đọc sách giấy hay trên máy?
Với trẻ nhỏ, sách giấy thường tốt hơn vì ít xao nhãng và dễ đọc cùng bố mẹ. Khi lớn hơn, có thể kết hợp, nhưng nên giới hạn thời gian dùng màn hình nói chung.
