Đọc xong mà quên phần lớn là chuyện rất bình thường, không phải dấu hiệu trí nhớ kém. Muốn giữ lại, bạn cần làm thêm một việc nhỏ sau khi đọc: kể lại, viết lại, hoặc dùng thử, vì điều gì mình đã tự nói ra bằng lời của mình thì ở lại lâu hơn điều mình chỉ lướt mắt qua.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Hôm nay mình thử kể theo một cách khác. Hãy tưởng tượng một buổi tối, cô chị đang học năm hai đại học ngồi trên giường, cô em lớp chín chạy vào hỏi chị đọc gì mà say thế. Cô chị định nói đại khái là sách hay lắm, rồi chợt nhận ra mình không kể nổi nó hay ở đâu. Cuộc trò chuyện tối hôm ấy là chuyện của tập này.
Quên là cách bộ óc dọn nhà
Bộ óc của mình không giữ mọi thứ đi qua mắt. Nếu giữ hết, mình sẽ bị ngập trong những chi tiết vô ích. Nó giữ lại những gì được dùng tới, được nhắc lại, được gắn với cảm xúc. Phần còn lại sẽ mờ dần, đó là cách nó dọn nhà.
Khi đọc một cuốn sách rồi gấp lại và không bao giờ nghĩ tới nó nữa, ta đang ngầm báo cho bộ óc rằng thứ này không cần. Vài tuần sau nó lặng lẽ cất đi chỗ khác, và ta tưởng là mất.
Thật ra không hẳn mất. Nhiều lúc đọc lại một đoạn, bạn sẽ thấy quen quen, nhớ ra rất nhanh. Cái mất không phải là thông tin, mà là đường dẫn tới thông tin. Và đường dẫn được làm ra bằng cách đi lại nó.
Vậy nên câu hỏi không phải là làm sao để không quên, mà là làm sao để tạo vài lối đi vào những điều mình muốn giữ. Có ba lối đi đơn giản nhất.
Lối thứ nhất: kể lại cho một người
Quay lại tối hôm ấy. Cô em hỏi chị sách nói gì. Cô chị lúng túng một lúc, rồi bắt đầu kể: có một người đàn ông, ông ấy làm thế này, rồi chuyện thế kia. Kể được nửa chừng, cô chị bỗng hiểu ra một điều mà lúc đọc cô không nhận thấy: hành động của nhân vật ở chương đầu chính là lý do cho cái kết.
Đó là sức mạnh của việc kể lại. Muốn kể, mình phải sắp xếp. Muốn sắp xếp, mình phải hiểu cái gì là chính, cái gì là phụ. Và trong lúc sắp xếp ấy, những sợi dây nối các ý với nhau hiện ra.
Người nghe không cần thông minh hay thích đọc. Một đứa em, một người bạn cùng phòng, một đồng nghiệp lúc ăn trưa. Thậm chí kể cho con mèo cũng được, miễn là bạn nói ra thành tiếng.
Cô em nghe xong hỏi một câu rất ngây thơ: vậy sao ông ấy không làm khác đi. Câu hỏi ấy khiến cô chị nghĩ suốt mấy ngày. Người nghe thường cho mình thêm một góc nhìn mà mình không tự có được.
Lối thứ hai: một câu sau mỗi chương
Không ai muốn vừa đọc vừa chép bài như hồi đi học. Nhưng chỉ một câu thì ai cũng làm được. Đọc xong một chương, gấp sách lại, viết một câu bằng lời của mình: chương này nói về điều gì, hoặc mình nhớ nhất chi tiết nào.
Điều quan trọng là gấp sách lại trước khi viết. Nếu vừa nhìn vừa chép, tay sẽ chép lời người khác mà đầu không cần làm gì. Gấp lại rồi viết thì đầu buộc phải nhớ và gói lại.
Câu ấy có thể viết vào mép trang cuối chương, vào một tờ giấy kẹp làm dấu trang, hay vào điện thoại. Cuối cùng bạn sẽ có một chuỗi câu ngắn, đọc lại chừng hai phút là hình dung lại được cả cuốn sách.
Cô chị sau tối hôm ấy dùng chính tờ giấy kẹp sách để viết. Đọc xong cuốn sách, tờ giấy kín chữ, cô dán nó vào trang bìa trong. Một năm sau mở ra vẫn nhớ.
Lối thứ ba: đem ra dùng thử
Với những cuốn sách bàn về cách sống, cách làm việc, cách đối xử với người khác, cách giữ lại tốt nhất là làm thử một điều trong sách. Không phải mười điều, chỉ một điều.
Đọc thấy một ý về cách lắng nghe, tối nay thử áp dụng khi nói chuyện với mẹ. Đọc thấy một ý về sắp xếp buổi sáng, ngày mai thử dậy sớm hơn mười phút. Thử xong, dù thành hay không, ý ấy đã thành của mình.
Ngay cả với truyện, bạn cũng có thể dùng: nhớ tới một nhân vật khi gặp một tình huống giống họ, tự hỏi nếu là họ thì họ làm gì. Nhân vật lúc ấy sống tiếp trong đời mình.
Một cuốn sách đã thay đổi một việc nhỏ trong đời bạn thì bạn sẽ không bao giờ quên hẳn nó, dù quên hết tên nhân vật và quên cả tên sách.
Chấp nhận quên một phần
Sau tất cả những cách trên, bạn vẫn sẽ quên. Và điều đó không sao. Một bữa cơm ngon ăn xong rồi quên món, nhưng nó vẫn nuôi mình. Sách cũng vậy, nhiều điều đã đọc đi vào cách nghĩ của mình mà mình không còn nhớ nó từ đâu tới.
Đừng biến việc đọc thành nỗi lo phải nhớ. Lo quá thì đọc mất vui, mà mất vui thì sẽ bỏ đọc, và lúc ấy mới thật sự là mất.
Hãy chọn giữ lại một vài điều đáng giữ nhất của mỗi cuốn, và để phần còn lại trôi đi nhẹ nhàng. Nếu cần, bạn luôn có thể đọc lại.
Tối hôm ấy, khi cô em đã về phòng, cô chị nằm nghĩ: hoá ra cuốn sách hay nhất không phải cuốn mình đọc nhanh nhất, mà cuốn mình kể được cho người khác nghe. Có lẽ lần tới đọc xong, bạn cũng thử kể cho ai đó xem sao.
Câu hỏi thường gặp
Quên nội dung sách có phải do trí nhớ kém không?
Phần lớn là không. Quên là cách bình thường của bộ óc với những gì không được nhắc lại. Nếu bạn quên nhiều việc khác trong đời sống tới mức ảnh hưởng sinh hoạt, khi ấy nên hỏi bác sĩ.
Ghi chép bao nhiêu thì vừa?
Ít hơn bạn nghĩ. Một câu mỗi chương hoặc ba câu cho cả cuốn đã đủ để nhớ lại. Ghi quá nhiều dễ thành chép sách và làm việc đọc nặng nề.
Nghe sách nói có khó nhớ hơn đọc sách giấy không?
Tuỳ người. Điều giúp nhớ là việc bạn dừng lại nghĩ và kể lại, không phải hình thức. Nghe xong một chương, thử nói lại một câu tóm tắt là đủ.
Có nên đọc nhiều cuốn cùng lúc?
Có thể, nếu chúng rất khác nhau, ví dụ một cuốn truyện và một cuốn về nấu ăn. Đọc cùng lúc hai cuốn cùng thể loại dễ làm lẫn lộn và khó nhớ hơn.
Làm sao kể lại sách mà không làm người nghe chán?
Kể ngắn, kể một chi tiết làm mình ấn tượng nhất và vì sao. Hỏi lại người nghe họ nghĩ gì. Đừng kể hết cái kết nếu họ có thể muốn đọc.
