Bỏ dở một cuốn sách không có gì sai, và nhiều khi đó là quyết định đúng. Điều cần làm chỉ là cho cuốn sách một cơ hội công bằng trước khi buông, rồi buông nhẹ nhàng, không mang theo áy náy.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Có một anh kỹ sư kể với mình rằng trên kệ nhà anh có hơn hai chục cuốn sách đọc dở, cuốn nào cũng mua vì thấy người ta khen. Mỗi lần nhìn kệ sách anh lại thấy mình như học trò chưa làm bài. Anh hỏi có phải mình thiếu kiên nhẫn. Tập này là câu trả lời dài cho anh.
Vì sao bỏ dở lại làm mình áy náy?
Phần lớn chúng ta lớn lên với ý nghĩ rằng việc gì đã bắt đầu thì phải làm cho xong. Ở trường, sách giáo khoa phải học hết. Bài văn phải viết đủ. Nên khi bỏ dở một cuốn sách, ta nghe văng vẳng tiếng mình bị chê là bỏ cuộc.
Thêm vào đó là chuyện tiền. Sách mua về rồi, không đọc hết thì thấy phí. Rồi chuyện thể diện: ai cũng khen cuốn này, mình không đọc nổi thì có phải mình kém.
Nhưng đọc sách cho mình không phải là làm bài. Không có thầy chấm điểm, không có ai kiểm tra. Mục đích là nhận được điều gì đó có ích hoặc có niềm vui. Nếu cuốn sách không cho được điều ấy, tiếp tục đọc chỉ là tốn thêm thời gian, thứ còn quý hơn tiền mua sách.
Còn tiền mua sách thì đã tiêu rồi, đọc hay không cũng không lấy lại được. Cố đọc cho đỡ phí là trả thêm một lần nữa, bằng thời gian.
Cho cuốn sách một cơ hội công bằng
Buông được không có nghĩa là buông ngay trang đầu. Có những cuốn sách mở đầu chậm, cần vài chương để dựng người, dựng cảnh, rồi mới cuốn mình đi. Bỏ quá sớm thì mình mất phần hay nhất.
Một cách làm dễ là tự hẹn: đọc ba chương, hoặc khoảng một phần năm cuốn sách. Đọc tới đó mà vẫn thấy nặng nề, vẫn không quan tâm nhân vật sẽ ra sao, thì có lẽ đây không phải cuốn của mình.
Trong lúc đọc thử, hãy tự hỏi thật lòng: mình chán vì sách khó, hay chán vì sách không nói với mình điều gì. Sách khó mà có điều muốn biết thì đáng cố. Sách dễ mà không có gì chạm tới mình thì cố cũng chẳng được gì.
Anh kỹ sư thử cách này với chồng sách dở của mình. Anh mở lại từng cuốn, đọc lại đoạn đầu. Có bốn cuốn anh đọc tiếp say sưa, hoá ra hồi đó anh bỏ vì bận. Còn lại anh cất đi, nhẹ cả người.
Đúng sách mà sai lúc
Có những cuốn sách không dở, chỉ là tới tay mình không đúng lúc. Một cuốn về nuôi dạy con đọc khi chưa có con thì thấy xa lạ. Một cuốn về mất mát đọc khi đời đang vui thì thấy nặng. Vài năm sau, chính cuốn ấy có thể là thứ mình cần nhất.
Vì thế bỏ dở không phải là phán xét cuốn sách. Đó chỉ là nói rằng lúc này mình chưa sẵn sàng. Cất cuốn sách lên kệ với tâm thế hẹn gặp lại, thay vì với cảm giác thất bại.
Mình biết một bà cụ giữ một cuốn sách hơn hai mươi năm, đọc dở ba lần. Tới năm bà về hưu, bà đọc một mạch hết và bảo hoá ra nó viết cho người già, hồi trẻ đọc làm sao hiểu.
Nếu bạn muốn, kẹp một tờ giấy vào chỗ đang đọc và ghi vài chữ: dừng ở đây vì sao, lúc nào thử lại. Lần sau mở ra, bạn sẽ biết mình đã đứng ở đâu.
Đừng mua sách theo phong trào
Kệ sách dở của anh kỹ sư có một điểm chung: phần lớn là sách mua vì đang được nhiều người nhắc tới. Anh không thật sự có câu hỏi nào mà những cuốn ấy trả lời. Anh mua để không bị bỏ lại phía sau.
Sách được nhiều người khen không có nghĩa là sách hợp với bạn. Mỗi người đọc có một câu hỏi riêng trong đời, một sở thích riêng, một nhịp sống riêng. Cuốn sách hay cho người này có thể nhạt với người kia.
Trước khi mua, thử đọc vài trang đầu ở hiệu sách hay thư viện. Tự hỏi: mình mua cuốn này để tìm điều gì. Nếu câu trả lời là để biết người ta nói gì, có lẽ chưa cần mua.
Nhờ vậy, số sách đọc dở sẽ tự giảm, không phải vì bạn kiên nhẫn hơn, mà vì bạn chọn đúng hơn ngay từ đầu.
Buông xong thì làm gì với cuốn sách
Sách đã quyết định không đọc nữa thì có vài cách. Nếu nghĩ sẽ thử lại, cất vào một ngăn riêng, đừng để chung với sách đang đọc cho khỏi nhìn thấy mỗi ngày mà áy náy.
Nếu biết chắc không bao giờ đọc, hãy cho đi. Một người bạn, tủ sách chung của xóm, thư viện trường của con. Cuốn sách không hợp với mình có thể là cuốn sách người khác đang tìm.
Cũng có thể giữ lại một câu hay nhất bạn đã gặp trong phần đã đọc. Một cuốn sách bỏ dở vẫn có thể cho mình một câu, và một câu có khi đủ cho một ngày.
Rồi cầm lên cuốn tiếp theo, một cuốn bạn thật sự tò mò. Đọc là để sống thêm nhiều đời người qua trang giấy, không phải để thi xem ai bền bỉ hơn. Buông một cuốn không hợp là cách giữ chỗ cho một cuốn hợp.
Câu hỏi thường gặp
Bỏ dở sách nhiều có phải là thiếu kiên nhẫn?
Không hẳn. Nếu bạn bỏ dở cả những cuốn mình rất thích, có thể do thiếu thời gian hoặc bị xao nhãng. Còn bỏ những cuốn không hợp là biết chọn lựa.
Sách được khen nhiều mà mình thấy dở thì sao?
Hoàn toàn bình thường. Mỗi người đọc mang theo kinh nghiệm riêng nên cảm nhận khác nhau. Bạn không cần thích điều số đông thích.
Có nên đọc lướt phần chán để tới phần hay?
Được. Người đọc có quyền nhảy qua đoạn mình thấy thừa. Nếu sau đó thiếu mạch, bạn có thể quay lại đọc kỹ đoạn đã lướt.
Sách học tập có nên bỏ dở như vậy không?
Sách phục vụ một mục tiêu học cụ thể thì khác. Thay vì bỏ hẳn, hãy tìm một cuốn khác dễ hiểu hơn về cùng chủ đề, hoặc hỏi thầy cô bạn bè đoạn đang vướng.
Làm sao để không mua sách rồi để đó?
Mua khi đã đọc thử vài trang và thấy muốn đọc tiếp. Đặt luật nhỏ cho mình: chỉ mua cuốn mới khi đang đọc dở không quá hai cuốn.
