Chăm người bạn đời ốm dài ngày là một trong những thử thách lớn nhất của hôn nhân, vừa thương vừa mệt. Để đi đường dài, người chăm cần nhận sự giúp đỡ, giữ lại phần tình vợ chồng chứ không chỉ còn là người chăm và người bệnh, theo sát hướng dẫn của bác sĩ, và chăm sóc cả chính mình.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này là lời kể lại của một ông cụ bảy mươi tuổi. Bà nhà ông nằm một chỗ đã hai năm. Sáng nào ông cũng đọc báo cho bà nghe, dù bà nghe được đoạn đầu rồi thiếp đi. Ông kể chuyện của ông không phải để được khen, mà vì ông muốn những người đang chăm vợ chăm chồng đỡ thấy mình đơn độc.
Những tháng đầu, ông làm hết một mình
Ông kể, những tháng đầu ông giành làm hết. Con cái ở xa, ông không muốn phiền. Ông nấu cháo, lau người, cho bà uống thuốc đúng giờ, đêm dậy mấy lần trở mình cho bà. Ông nghĩ mình còn khoẻ, mình làm được.
Đến tháng thứ năm, ông ngã ngay trong bếp vì chóng mặt. Hàng xóm chạy sang. Con trai từ thành phố về, ngồi bên giường bố mà khóc. Lúc ấy ông mới hiểu, mình gục thì bà cũng không còn ai.
Nhiều người chăm người thân, nhất là chăm vợ chăm chồng, rơi vào đúng cái bẫy ấy. Thương nên muốn làm hết, có lỗi nếu nghỉ, ngại nhờ người. Sức người có hạn, và chăm bệnh lâu dài là chuyện tính bằng năm, không phải bằng tuần.
Bạn đang chăm người bạn đời, hãy nhớ: muốn chăm được lâu thì phải giữ được mình.
Nhận giúp đỡ không phải là bỏ bê
Sau lần ngã ấy, các con chia nhau mỗi tuần về một người, ở hai ngày. Một bà hàng xóm nhận nấu giúp bữa trưa, ông gửi tiền chợ. Có những hôm ông được ngủ trọn một đêm, sáng dậy thấy mình như người khác.
Hãy liệt kê những việc có thể nhờ: nấu ăn, đi chợ, ngồi trông vài tiếng để mình đi khám, đi mua thuốc. Rồi nói rõ với từng người cụ thể. Người xung quanh thường muốn giúp nhưng không biết giúp gì.
Nếu có điều kiện, hỏi các cơ sở y tế, trạm y tế địa phương về những hỗ trợ chăm sóc tại nhà. Nhân viên y tế có thể hướng dẫn cách chăm đúng, đỡ sức cho người chăm và an toàn cho người bệnh.
Nhận giúp đỡ không làm tình thương của bạn ít đi. Nó chỉ giúp tình thương ấy đi được xa hơn.
Giữ phần vợ chồng
Khi một người ốm lâu, hai vợ chồng dễ trở thành người chăm và người bệnh. Mọi cuộc trò chuyện xoay quanh thuốc, ăn, ngủ, đau. Người bệnh thấy mình thành gánh nặng, người chăm thấy mình thành y tá.
Ông kể, có một hôm bà khóc, nói bà thấy mình chỉ còn là cái xác cho ông lau. Ông ngồi im rất lâu. Rồi từ hôm sau, ông bắt đầu đọc báo cho bà nghe, kể chuyện hàng xóm, hỏi bà nên trồng cây gì ngoài sân. Ông muốn bà vẫn là vợ ông, người cùng ông bàn chuyện nhà.
Hãy giữ những phút không phải chăm sóc. Nắm tay nhau, nghe lại bài hát cũ, xem lại ảnh, kể chuyện ngày xưa. Hỏi ý kiến người ốm về những chuyện trong nhà, để họ vẫn thấy mình có tiếng nói.
Người bệnh cũng có thể giữ phần mình bằng những lời cảm ơn, những câu hỏi han người chăm. Một câu ông ăn cơm chưa từ người nằm trên giường có thể làm người chăm thấy ấm cả ngày.
Theo sát bác sĩ, đừng tự chữa
Trong những năm chăm bà, ông nghe không biết bao nhiêu lời mách: lá này, thuốc kia, thầy nọ. Có lúc ông suýt nghe theo vì sốt ruột.
Mọi chuyện về thuốc men, chế độ ăn, tập luyện cho người bệnh cần theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị. Nếu muốn thử thêm cách gì, hãy hỏi bác sĩ trước. Tự ý đổi thuốc hay thêm thuốc có thể gây hại.
Ghi chép lại những thay đổi của người bệnh mỗi ngày, như ăn được bao nhiêu, ngủ thế nào, có đau ở đâu không, giúp bác sĩ có thêm thông tin trong những lần tái khám.
Đừng ngại hỏi bác sĩ những câu bạn chưa hiểu, kể cả về việc chăm sóc tại nhà, về những dấu hiệu cần đưa đi viện ngay. Biết rõ giúp bạn bớt lo hơn.
Chăm cả chính mình
Người chăm sóc lâu ngày rất dễ kiệt sức. Mất ngủ, cáu gắt, buồn bã, có lúc thấy giận cả người mình đang chăm rồi lại thấy có lỗi vì đã giận. Những cảm xúc ấy là bình thường ở người phải gánh lâu.
Hãy giữ cho mình vài điều nhỏ: một buổi đi bộ, một cuộc gọi với bạn cũ, một giờ không làm gì. Đi khám sức khoẻ cho chính mình đều đặn. Nếu thấy buồn kéo dài, mệt mỏi không hồi lại, hãy nói với bác sĩ.
Tìm người để tâm sự, có thể là những người cũng đang chăm người thân. Được nói ra, được nghe người khác hiểu, giúp gánh nặng nhẹ đi.
Ông cụ kết thúc câu chuyện bằng việc kể rằng sáng nay ông đọc cho bà nghe một bài về mùa lúa ở quê. Bà nghe hết, không ngủ. Rồi bà nói: năm nay chắc được mùa. Ông bảo, có những ngày như thế, ông thấy hai năm qua không có gì là uổng.
Câu hỏi thường gặp
Chăm chồng ốm mà thấy giận chồng có sai không?
Không sai. Mệt mỏi kéo dài dễ sinh ra bực bội, kể cả với người mình thương. Hãy cho phép cảm xúc ấy, tìm chỗ nghỉ ngơi và người để tâm sự, và nhờ thêm người giúp.
Làm sao để người bệnh không thấy mình là gánh nặng?
Giữ những cuộc trò chuyện ngoài chuyện bệnh, hỏi ý kiến họ về việc nhà, để họ làm những việc nhỏ trong khả năng. Một lời cảm ơn hay câu chuyện vui cũng giúp họ thấy mình vẫn có giá trị.
Có nên thuê người chăm sóc?
Nếu điều kiện cho phép, thuê người hỗ trợ một phần có thể giúp người chăm có thời gian nghỉ. Hãy chọn người đáng tin, và vẫn giữ phần thời gian riêng của hai vợ chồng.
Người chăm sóc kiệt sức có dấu hiệu gì?
Mệt mỏi kéo dài, mất ngủ, cáu gắt, buồn bã, xa lánh mọi người, hoặc sức khoẻ đi xuống. Khi thấy những dấu hiệu này, hãy nhờ thêm người giúp và gặp bác sĩ.
Có nên thử thuốc người khác mách cho người bệnh?
Không nên tự ý dùng. Hãy hỏi bác sĩ điều trị trước khi thêm hay đổi bất kỳ thuốc hay phương pháp nào, để tránh gây hại cho người bệnh.
