Cách chọn sách hợp nhất là bắt đầu từ chính mình: lúc này mình đang băn khoăn điều gì, đang thèm cảm giác gì, rồi tìm cuốn sách chạm vào đúng chỗ ấy. Danh sách sách nổi tiếng chỉ nên là chỗ tham khảo, không phải đơn thuốc ai cũng uống được.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này mình viết như một lá thư gửi một cô giáo trẻ vừa chuyển về dạy ở một trường mới, xa nhà. Cô kể với mình rằng tối nào cũng muốn đọc gì đó cho đỡ nhớ nhà, nhưng ra hiệu sách đứng cả tiếng vẫn không biết chọn gì, cuối cùng lại về tay không.
Thư gửi cô giáo đứng giữa hai dãy kệ
Cô thân mến, mình hiểu cảm giác đứng giữa hiệu sách mà thấy lạc. Cả nghìn cuốn sách nhìn mình, cuốn nào cũng có bìa đẹp và lời khen in sẵn. Càng nhiều lựa chọn, càng khó chọn.
Cô bảo cô đã thử tìm danh sách những cuốn sách nên đọc trong đời, rồi mua vài cuốn đứng đầu danh sách. Đọc được vài chục trang thì bỏ, vì thấy như đang làm bài tập. Cô tự hỏi có phải mình không đủ trình độ.
Không phải đâu cô. Những danh sách ấy được lập ra bởi người khác, cho một người đọc chung chung nào đó. Còn cô đang ở một thời điểm rất riêng: mới xa nhà, mới vào nghề, mới làm quen một nơi lạ. Cuốn sách hợp với cô lúc này chưa chắc nằm trong danh sách của ai.
Vậy mình đề nghị cô thử làm ngược lại: đừng hỏi người ta đọc gì, hãy hỏi mình cần gì.
Bắt đầu từ câu hỏi mình đang mang
Ai trong chúng ta cũng đang mang một vài câu hỏi trong đời, dù không gọi tên. Làm sao để bớt nhớ nhà. Làm sao để dạy những đứa trẻ khó bảo. Mình có hợp với nghề này không. Tối nay nên ăn gì cho đỡ ngán.
Thử viết ra ba câu hỏi đang nằm trong lòng mình. Rồi mang ba câu ấy ra hiệu sách. Bỗng nhiên cả nghìn cuốn sách thu lại còn vài kệ: kệ về nghề dạy học, kệ truyện về những người đi xa, kệ sách nấu ăn đơn giản.
Câu hỏi không nhất thiết phải nghiêm túc. Có khi câu hỏi chỉ là mình đang thèm cười, thèm một câu chuyện có kết thúc có hậu, thèm một thế giới khác hẳn thế giới đang sống. Đó cũng là một câu hỏi rất đàng hoàng để chọn sách.
Một cuốn sách trả lời đúng câu hỏi của mình thì mình đọc không cần ai nhắc.
Đọc thử năm trang trước khi chọn
Bìa sách và lời giới thiệu ở mặt sau là để bán sách, nên thường nói tốt. Cách biết chắc hơn là đọc thử. Mở ra một trang bất kỳ ở giữa sách, không phải trang đầu, đọc khoảng năm trang.
Trong lúc đọc, để ý hai điều: mình có muốn đọc tiếp câu sau không, và giọng văn có dễ chịu với mình không. Có những cuốn nội dung hay nhưng giọng văn làm mình mệt; có những cuốn giọng văn như người quen đang nói chuyện.
Nếu đọc thử ở thư viện hay ở nhà người quen thì càng tốt, vì không có áp lực phải mua. Nhiều hiệu sách cũng có ghế cho khách ngồi đọc.
Năm trang là một khoản đầu tư nhỏ để tránh một lần mua sai. Và cô sẽ ngạc nhiên vì có những cuốn mình chẳng để ý tới bìa, nhưng năm trang lại giữ mình lại.
Hỏi người, nhưng hỏi đúng cách
Hỏi người khác vẫn là cách hay, chỉ cần đổi câu hỏi. Đừng hỏi bạn đọc gì hay. Hãy hỏi: mình đang thấy thế này, bạn có biết cuốn nào giúp được không. Người được hỏi sẽ nghĩ về mình chứ không chỉ kể sách họ thích.
Người thủ thư ở thư viện trường, một đồng nghiệp lớn tuổi hay đọc, người bán sách lâu năm ở một hiệu sách nhỏ đều là những người đáng hỏi. Họ đã thấy nhiều người đọc khác nhau và thường đoán được cuốn hợp với ai.
Khi một người bạn có cùng gu đọc giới thiệu cho mình một cuốn, khả năng hợp cao hơn nhiều so với danh sách chung. Vì thế cô hãy nhớ những người mà mình từng thích sách họ giới thiệu.
Còn những lời khen ầm ĩ trên mạng thì cứ nghe, nhưng nhớ rằng người ta khen vì cuốn sách hợp với họ, chưa chắc hợp với cô.
Để lại một chỗ cho bất ngờ
Dù chọn theo câu hỏi của mình, thỉnh thoảng cô cũng nên để cho bất ngờ một chỗ. Lâu lâu cầm lên một cuốn hoàn toàn ngoài thói quen, về một nghề mình không biết, một vùng đất mình chưa tới. Đó là cách để thế giới đọc của mình không bị khép lại.
Có khi một cuốn chọn ngẫu nhiên lại trả lời một câu hỏi mình chưa kịp đặt ra. Sách có cái tài ấy.
Cuối cùng, chọn sai cũng chẳng sao. Một cuốn không hợp thì cất đi, chọn cuốn khác. Không có cuốn sách nào là bắt buộc, trừ sách giáo khoa của học trò cô.
Mong cô tìm được cuốn đầu tiên cho những buổi tối xa nhà. Và biết đâu một ngày cô sẽ là người đứng giữa hiệu sách, chỉ cho một người lạ cuốn sách hợp với họ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đọc theo danh sách sách nên đọc không?
Có thể dùng để tham khảo, nhưng đừng coi là bắt buộc. Chọn từ danh sách những cuốn chạm tới câu hỏi của mình lúc này, bỏ qua những cuốn mình không thấy liên quan.
Làm sao biết một cuốn sách có hợp với mình?
Đọc thử vài trang ở giữa sách và để ý xem mình có muốn đọc tiếp và có thích giọng văn không. Đó là dấu hiệu rõ hơn bìa sách hay lời khen.
Không biết mình thích thể loại gì thì bắt đầu ra sao?
Nhớ lại những bộ phim, câu chuyện bạn từng thích và đi tìm sách cùng không khí ấy. Thử ít nhất ba thể loại khác nhau, đọc thử vài trang mỗi loại.
Hỏi ai để được gợi ý sách đúng?
Người có gu đọc giống bạn, người thủ thư, người bán sách lâu năm. Hãy kể cho họ bạn đang cần gì thay vì chỉ hỏi sách nào hay.
Chọn sai sách thì có nên đọc cho hết?
Không cần. Cho nó vài chương, nếu vẫn không hợp thì cất lại hoặc tặng người khác, rồi chọn cuốn mới.
