Con tuổi mới lớn không chịu đọc sách thì ép thường không ăn thua, có khi còn làm con ghét sách thêm. Cách hiệu quả hơn là để con đọc thứ con thật sự thích, kể cả truyện tranh hay truyện phiêu lưu, bố mẹ đọc trước một vài cuốn để có chuyện mà nói với con, và để sách xuất hiện tự nhiên trong đời sống của con.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Một chị bán quần áo trên mạng kể với mình rằng hồi nhỏ chị mê đọc, vậy mà con trai chị mười bốn tuổi, cầm sách lên là ngáp. Chị mua cả chục cuốn sách hay theo lời khuyên trên mạng, xếp lên bàn con, con không động tới. Chị bắt viết cảm nhận mỗi tuần, con viết ba dòng cho xong. Chị hỏi mình có cách nào không.
Vì sao tuổi này hay quay lưng với sách
Tuổi mười ba mười bốn là lúc con bắt đầu muốn tự quyết định. Bất cứ thứ gì đến từ bố mẹ dưới dạng bắt buộc đều dễ bị đẩy ra, không phải vì thứ đó dở, mà vì con muốn chứng minh mình có ý riêng.
Sách cũng không có lợi thế khi đứng cạnh chiếc điện thoại. Điện thoại có bạn bè, có trò chơi, có những đoạn phim ngắn được làm ra để cuốn người xem đi. Một cuốn sách chậm rãi, phải ngồi yên, phải tưởng tượng, đòi hỏi nhiều công hơn.
Thêm nữa, tuổi này con học rất nhiều. Đọc trong mắt con dễ gắn với học, với bài văn phải viết, với điểm số. Cầm sách lên là thấy như đang làm thêm bài tập.
Hiểu những điều này không phải để buông xuôi, mà để đổi cách. Bố mẹ không thắng được cuộc kéo co với điện thoại bằng cách kéo mạnh hơn. Phải làm cho sách trở thành thứ con tự muốn với tới.
Để con đọc thứ con thích
Câu đầu tiên mình nói với chị bán quần áo là: con thích gì. Chị nghĩ một lúc rồi bảo con mê bóng đá và mê những truyện tranh phiêu lưu. Vậy thì đó là chỗ bắt đầu.
Truyện tranh, truyện phiêu lưu, truyện trinh thám, sách về cầu thủ, sách về cách chơi một trò chơi, sách về vũ trụ, về động vật. Nhiều bố mẹ coi những thứ này là không đáng đọc. Nhưng với một đứa trẻ đang xa sách, mọi trang chữ con tự nguyện đọc đều đáng giá.
Khi con đã quen cảm giác đọc trôi một cuốn, con sẽ tự tìm thêm. Từ truyện về một cầu thủ có thể dẫn tới sách về một đất nước, từ truyện phiêu lưu có thể dẫn tới tiểu thuyết. Con đường đi từ sở thích, không phải từ danh sách.
Chị bán quần áo thử mua cho con một cuốn truyện tranh về bóng đá mà con từng nhắc tới. Ba ngày sau con hỏi mẹ có tập hai không.
Bố mẹ đọc trước, rồi trò chuyện
Trẻ tuổi mới lớn rất nhạy với chuyện bố mẹ nói một đằng làm một nẻo. Bố mẹ bảo con đọc sách, còn tối nào bố mẹ cũng cầm điện thoại, con sẽ thấy lời khuyên ấy chẳng có trọng lượng.
Không cần giả vờ làm gương. Chỉ cần bố mẹ thật sự đọc một cái gì đó, ở chỗ con nhìn thấy. Con sẽ không nói gì, nhưng con thấy.
Một mẹo hay hơn nữa là bố mẹ đọc chính cuốn mà con đang đọc. Không phải để kiểm tra, mà để có chuyện nói. Hỏi con: đoạn nhân vật kia làm thế, con nghĩ có đúng không. Cuộc nói chuyện ngang hàng như vậy khiến con thấy việc đọc của mình được coi trọng.
Chị bán quần áo đọc tập hai cuốn truyện tranh trước con. Hôm con đọc xong, hai mẹ con cãi nhau vui vẻ cả bữa cơm về một nhân vật. Chị bảo lâu lắm rồi con mới nói chuyện với chị nhiều như thế.
Bỏ những thứ làm đọc thành nghĩa vụ
Bài cảm nhận mỗi tuần, số trang phải đọc mỗi ngày, phần thưởng khi đọc xong một cuốn: những thứ này nghe có vẻ hợp lý, nhưng chúng biến việc đọc thành một công việc. Mà việc gì đã thành công việc thì con sẽ làm cho xong rồi bỏ.
Hãy bỏ bài cảm nhận. Nếu muốn biết con nghĩ gì, hỏi một câu tự nhiên khi ăn cơm, và chấp nhận câu trả lời ngắn. Con tuổi này nói ít, nhưng một câu ngắn thật lòng đáng giá hơn ba trang viết cho xong.
Cũng đừng so sánh con với con nhà khác đọc nhiều. So sánh làm con thấy mình thua kém, và người ta thường tránh xa những thứ làm mình thấy thua kém.
Cho phép con bỏ dở cuốn không hợp. Người lớn còn bỏ dở được, trẻ con cũng vậy. Một cuốn bỏ dở không phải là thất bại, chỉ là chưa đúng cuốn.
Để sách nằm sẵn ở chỗ con hay ngồi
Một cách rất âm thầm mà hiệu quả là đặt sách ở những chỗ con hay rảnh tay: cạnh chỗ con ngồi ăn sáng, trong phòng vệ sinh, trên xe khi đi xa, ở ban công nơi con hay nằm võng. Không cần nói gì, cứ để đó.
Thời gian con dùng màn hình nên có giới hạn rõ ràng mà cả nhà cùng giữ, ví dụ không mang điện thoại vào phòng ngủ buổi tối. Khi khoảng trống ấy xuất hiện, sách có cơ hội lấp vào. Nhưng giới hạn ấy là chuyện kỷ luật trong nhà, đừng dùng sách làm hình phạt thay cho điện thoại.
Dẫn con ra hiệu sách hoặc thư viện, cho con tự chọn một cuốn bằng tiền của bố mẹ mà không can thiệp. Quyền chọn là thứ tuổi mới lớn rất cần.
Có những đứa trẻ quay lại với sách sau vài tuần, có đứa sau vài năm. Bố mẹ không điều khiển được ngày đó, chỉ có thể để cửa mở. Và cửa mở thì sớm muộn sẽ có lúc con bước vào.
Câu hỏi thường gặp
Đọc truyện tranh có tính là đọc sách không?
Có. Truyện tranh rèn khả năng theo dõi câu chuyện, hiểu nhân vật và tưởng tượng. Với trẻ đang xa sách, đó là cánh cửa rất tốt để quay lại với việc đọc.
Có nên thưởng tiền khi con đọc xong sách?
Thường là không nên, vì con sẽ đọc vì phần thưởng và dừng khi hết thưởng. Hãy để niềm vui đọc và những cuộc trò chuyện với bố mẹ là phần thưởng.
Con chỉ thích đọc truyện trên điện thoại thì sao?
Vẫn là đọc, miễn nội dung phù hợp lứa tuổi. Bố mẹ nên biết con đọc gì, cùng con chọn trang đọc lành mạnh, và đặt giới hạn thời gian dùng màn hình chung trong nhà.
Làm sao chọn sách cho con mười bốn tuổi?
Hỏi con thích gì, để con tự chọn ở hiệu sách hay thư viện, và tham khảo thầy cô hoặc người bán sách. Tránh áp đặt danh sách sách bổ ích.
Con không đọc sách thì có ảnh hưởng tới học văn không?
Đọc nhiều thường giúp vốn từ và cách diễn đạt tốt hơn, nhưng ép đọc không giúp được. Đọc vì thích mới có ích lâu dài, kể cả cho môn văn.
