Đọc chậm và đọc lại không phải là đọc kém, mà là một cách đọc sâu: một cuốn sách hay đọc ba lần thường để lại trong mình nhiều hơn ba cuốn đọc vội. Lý do đơn giản là lần đầu ta lo theo câu chuyện, những lần sau ta mới có chỗ để nhìn.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Có một ông thợ sửa xe đạp ngồi dưới gốc cây đầu phố, ngày nào vắng khách cũng thấy ông cầm một cuốn sách đã sờn gáy. Có lần có người hỏi ông đọc cuốn gì mà lâu thế, ông cười bảo cuốn này đọc lần thứ ba rồi, mà lần nào cũng thấy nó nói khác. Tập hôm nay bắt đầu từ câu nói ấy.
Đọc nhanh nhiều cuốn có gì không ổn?
Ngày nay có nhiều lời khuyên hãy đọc thật nhiều, mỗi tuần một cuốn, mỗi năm năm chục cuốn. Đọc nhiều không có gì xấu. Nhưng khi con số trở thành mục tiêu, ta bắt đầu đọc để xong chứ không đọc để hiểu.
Dấu hiệu dễ nhận ra là đọc xong một cuốn, gấp lại, và một tuần sau không kể được nó nói gì. Ta nhớ là mình đã đọc, nhưng không nhớ mình đã nhận được gì. Cuốn sách đi qua như một chuyến xe chạy ngang cửa sổ.
Đọc nhanh hợp với những thứ cần lấy thông tin: một bản hướng dẫn, một bài tin, một tài liệu tra cứu. Còn với một cuốn sách viết về đời người, về cách sống, về những cảm xúc phức tạp, đọc nhanh giống như ăn vội một bữa cơm ngon.
Vì thế câu hỏi không phải là đọc nhanh hay đọc chậm, mà là cuốn này đáng được đọc theo cách nào. Mỗi cuốn một nhịp, và người đọc giỏi là người biết đổi nhịp.
Đọc chậm thật ra là làm gì?
Đọc chậm không có nghĩa là lê từng chữ. Nó có nghĩa là cho phép mình dừng lại. Dừng ở một câu thấy hay để đọc lại một lần nữa. Dừng ở một đoạn khó để nghĩ xem người viết đang muốn nói gì. Dừng ở một chi tiết làm mình nhớ tới chuyện của chính mình.
Ông thợ sửa xe kể rằng ông hay đọc to khe khẽ những đoạn ông thích, như người ta ngân nga một câu hát. Đọc to buộc mắt đi chậm lại, và tai nghe được nhịp câu văn mà mắt đọc lướt sẽ bỏ qua.
Một cách đọc chậm khác là đặt câu hỏi trong đầu sau mỗi chương: chương này kể chuyện gì, mình thấy gì, có chỗ nào mình không đồng ý. Không cần trả lời hay, chỉ cần dừng lại một nhịp để hỏi.
Đọc chậm cũng là chấp nhận rằng có ngày bạn chỉ đọc được vài trang vì mải nghĩ. Vài trang ấy không phải là ít. Đó là vài trang đã thật sự đi vào trong bạn.
Vì sao đọc lại lại thấy khác?
Cuốn sách không thay đổi, nhưng người đọc thì thay đổi. Một cuốn truyện về tình cha con đọc năm hai mươi tuổi, mình đứng ở phía người con. Đọc lại năm bốn mươi tuổi, khi đã làm cha làm mẹ, mình bất ngờ thấy mình đứng ở phía bên kia.
Lần đầu đọc, phần lớn sự chú ý dồn vào chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo. Lần thứ hai, vì đã biết kết cục, ta rảnh mắt để nhìn cách câu chuyện được dựng lên, những chi tiết nhỏ được gài từ đầu, những câu thoại mà lần trước tưởng là thừa.
Ông thợ sửa xe nói lần thứ nhất ông đọc để biết chuyện, lần thứ hai ông đọc để thương nhân vật, lần thứ ba ông đọc để hiểu mình. Mình không biết có ai nói hay hơn được thế.
Đọc lại cũng là một cách đo mình đã đi được bao xa. Những đoạn ngày xưa mình gạch chân, giờ đọc thấy bình thường. Những đoạn ngày xưa bỏ qua, giờ đọc thấy nghẹn. Khoảng cách ấy chính là những năm tháng mình đã sống.
Nên đọc lại cuốn nào?
Không phải cuốn nào cũng đáng đọc lại. Hãy chọn những cuốn mà khi nhớ tới bạn vẫn còn một cảm giác, dù là mơ hồ: một nỗi buồn, một sự ấm áp, một câu hỏi chưa trả lời được.
Một dấu hiệu khác là cuốn sách bạn từng đọc ở một giai đoạn rất khác với bây giờ. Đọc lúc còn đi học, giờ đã đi làm. Đọc lúc chưa có con, giờ con đã lớn. Những cuốn ấy gần như chắc chắn sẽ nói với bạn điều mới.
Bạn cũng có thể đọc lại chỉ một phần: một chương thích nhất, một bài thơ, một đoạn mở đầu. Không cần đọc lại trọn vẹn mới tính là đọc lại.
Nếu thấy khó chọn, thử đứng trước kệ sách nhà mình và rút cuốn đầu tiên làm bạn mỉm cười khi nhìn thấy gáy sách. Bàn tay thường biết trước cái đầu.
Một nhịp đọc chậm cho người bận rộn
Người bận rộn hay nghĩ đọc chậm là xa xỉ. Thật ra ngược lại. Khi thời gian ít, đọc chậm một cuốn tốt đáng giá hơn đọc vội nhiều cuốn rồi quên.
Thử thế này: mỗi tháng chọn một cuốn duy nhất, đọc mỗi ngày một ít, cuối tuần đọc lại những đoạn đã đánh dấu trong tuần. Cuối tháng bạn có thể chỉ đọc xong một cuốn, nhưng là một cuốn bạn có thể kể lại cho người khác bằng chính lời của mình.
Bạn cũng có thể giữ một kệ nhỏ gồm năm sáu cuốn mình quý nhất, và mỗi năm đọc lại một cuốn trong số đó. Theo thời gian, kệ sách ấy trở thành những người bạn cũ, mỗi lần gặp lại có chuyện mới để nói.
Ông thợ sửa xe đạp vẫn ngồi dưới gốc cây ấy, vẫn cuốn sách sờn gáy ấy. Có lẽ cả đời ông đọc không nhiều cuốn, nhưng những cuốn ông đọc đã thành một phần của ông. Đọc, xét cho cùng, là để được như thế.
Câu hỏi thường gặp
Đọc chậm có làm mình đọc được ít sách hơn không?
Có thể ít hơn về số lượng, nhưng nhiều hơn về những gì thật sự ở lại. Bạn vẫn có thể đọc nhanh những cuốn nhẹ và dành nhịp chậm cho những cuốn đáng đọc kỹ.
Đọc lại có phí thời gian không khi còn bao nhiêu sách chưa đọc?
Không phí, vì lần đọc lại cho bạn thứ mà lần đầu không cho được. Số sách chưa đọc thì lúc nào cũng nhiều hơn thời gian của mình, nên chọn đọc sâu là một cách dùng thời gian khôn ngoan.
Có nên gạch chân hay ghi chú khi đọc lại?
Nên, nếu sách là của bạn. Dùng một màu bút khác cho mỗi lần đọc, về sau mở ra sẽ thấy rõ mình của mỗi thời điểm đã dừng lại ở đâu.
Trẻ con thích đọc đi đọc lại một cuốn có sao không?
Rất bình thường và còn có ích. Trẻ đọc lại để cảm thấy an toàn, để nhớ từ ngữ, để hiểu thêm từng lớp. Bố mẹ cứ chiều theo, rồi khéo léo gợi ý thêm cuốn mới.
Làm sao biết mình đang đọc quá nhanh?
Nếu đọc xong một chương mà không kể lại được vài câu chương đó nói gì, có lẽ bạn đang lướt. Thử đọc to một đoạn hoặc dừng sau mỗi chương để tự hỏi một câu.
