Đọc lại cuốn nhật ký mười năm trước là một cuộc gặp lại chính mình, vừa ngượng vừa thương. Cách đọc tốt nhất là đọc với lòng bao dung như đọc thư của một người em nhỏ hơn mình, để ý những gì đã đổi và những gì vẫn còn, rồi mới quyết định giữ hay buông.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này mình kể theo những dòng nhật ký mới của một người phụ nữ ba mươi tám tuổi. Dọn nhà chuẩn bị chuyển đi, chị tìm thấy một thùng các tông đựng những cuốn sổ từ năm hai mươi tám tuổi. Chị ngồi bệt xuống sàn gác đọc cả buổi chiều, rồi tối ấy viết lại vài trang. Mình được chị cho phép kể lại.
Trang đầu tiên: ngượng chín người
Chị viết: mở cuốn đầu tiên ra, đọc được hai trang thì ngượng đến nóng mặt. Mình của năm hai mươi tám viết những câu to tát, khóc lóc vì một người mà giờ mình chẳng nhớ rõ mặt, thề sẽ làm những điều mà mình chưa từng làm.
Cảm giác ngượng ấy rất phổ biến. Đọc lại chữ của mình ngày xưa giống như nghe lại giọng mình trong một đoạn ghi âm, vừa quen vừa lạ, và lạ ở những chỗ mình không muốn thừa nhận.
Nhưng chị kể, đọc thêm vài trang thì cái ngượng dịu đi. Chị bắt đầu thấy người viết những dòng ấy không phải là một kẻ ngốc, mà là một cô gái đang cố hết sức với những gì cô biết lúc đó.
Đó là bước chuyển quan trọng nhất khi đọc lại nhật ký cũ: từ ngượng sang thương.
Đọc như đọc thư của một người em
Một cách giúp bớt phán xét là tưởng tượng những trang ấy là thư của một người em gái nhỏ hơn mình mười tuổi. Nếu em mình viết như vậy, mình có chê em không, hay mình muốn ôm em một cái.
Chị kể đọc tới đoạn mình năm ấy lo mất việc, mất ngủ cả tháng, chị muốn nói với cô gái kia rằng em ơi rồi sẽ ổn, rồi em sẽ tìm được chỗ làm tốt hơn. Chị biết điều đó vì chị đã sống qua nó.
Mình của hôm nay có một thứ mà mình ngày xưa không có: biết kết cục. Những nỗi lo ngày ấy, phần lớn đã qua. Đọc lại với hiểu biết ấy, ta có thể thương cái người từng lo sợ ấy nhiều hơn.
Và có lẽ, mười năm nữa, mình của tuổi bốn mươi tám cũng sẽ nhìn mình hôm nay bằng ánh mắt như vậy. Nghĩ thế, chị bảo chị thấy bớt khắt khe với những nỗi lo hiện tại.
Những gì đã đổi, những gì vẫn còn
Đọc lại nhật ký là cơ hội hiếm có để thấy mình đã đi được bao xa. Chị ghi ra hai cột trong trang nhật ký mới: những điều đã đổi và những điều vẫn còn.
Đã đổi: chị không còn sợ nói trước đám đông, không còn chạy theo ý kiến người khác về chuyện mặc gì, ăn gì. Chị đã học được cách nói không với vài người từng làm chị khổ.
Vẫn còn: chị vẫn hay lo về tiền dù giờ không thiếu, vẫn hay hứa với bản thân sẽ tập thể dục mỗi sáng rồi bỏ sau một tuần. Chị bật cười khi thấy câu hứa ấy được viết đi viết lại suốt mười năm.
Những điều vẫn còn ấy không phải là thất bại. Chúng là những nét rất riêng của mình, có cái cần sửa, có cái chỉ cần chấp nhận. Biết được chúng đã ở đó mười năm giúp mình chọn đúng việc cần làm.
Những người đã đi qua trang giấy
Nhật ký cũ không chỉ có mình. Nó có những người bạn đã xa, những người thân đã mất, những người từng làm mình đau. Đọc lại, có khi gặp lại họ bất ngờ.
Chị kể đọc thấy một trang ghi chuyện bà ngoại nấu nồi canh cua lúc chị về quê. Bà đã mất được sáu năm. Chị ngồi khóc một lúc, rồi thấy biết ơn mình năm ấy đã ghi lại. Nếu không có trang ấy, chi tiết nồi canh đã trôi mất.
Cũng có những trang về người mình không muốn nhớ. Không cần đọc kỹ. Có thể lướt qua, hoặc gấp lại. Mình không có nghĩa vụ phải sống lại mọi điều.
Nếu đọc lại làm khơi lên nỗi đau quá lớn, hãy dừng, để lúc khác. Nhật ký đã chờ mười năm, nó chờ thêm được vài tuần.
Giữ hay buông những trang cũ
Đọc xong, câu hỏi tự nhiên là giữ hay đốt. Không có câu trả lời đúng cho mọi người. Có người giữ vì đó là một phần đời mình. Có người đốt vì muốn khép lại một giai đoạn, hoặc vì không muốn ai khác đọc được.
Chị chọn giữ phần lớn, nhưng xé đi vài trang viết về một chuyện đau mà chị không muốn con mình sau này đọc thấy. Chị bảo chị đã đọc lại, đã thương mình, giờ có thể buông.
Nếu giữ, hãy cất ở chỗ khô ráo, kín đáo. Nếu muốn, ghi lên bìa một dòng cho người sau, như là sổ của mẹ năm hai mươi tám tuổi, hoặc dặn rằng xin đừng đọc.
Tối ấy chị mở một cuốn sổ mới và viết trang đầu tiên gửi cho mình năm bốn mươi tám. Chị bảo giờ chị hiểu vì sao người ta viết nhật ký: không phải cho hôm nay, mà cho một người sẽ đọc lại vào một ngày rất xa.
Câu hỏi thường gặp
Đọc lại nhật ký cũ có tốt không?
Thường là tốt, vì giúp ta thấy mình đã trưởng thành và nhớ lại những điều quý. Nhưng nếu nhật ký gắn với chuyện quá đau, hãy đọc khi đã sẵn sàng và có thể dừng bất cứ lúc nào.
Có nên đốt nhật ký cũ không?
Tuỳ bạn. Giữ là giữ một phần đời, đốt là khép lại một giai đoạn. Bạn cũng có thể giữ phần lớn và chỉ bỏ những trang không muốn ai đọc.
Đọc lại thấy ngượng quá thì làm sao?
Thử tưởng tượng đó là thư của một người em nhỏ tuổi hơn. Ai cũng từng non nớt; ngượng là dấu hiệu bạn đã lớn lên.
Có nên cho con cái đọc nhật ký của mình?
Đó là lựa chọn riêng. Có những trang là món quà cho con, có những trang chỉ của riêng mình. Bạn có thể chọn trước những phần muốn để lại.
Không có nhật ký cũ thì có cách nào nhìn lại?
Bạn có thể xem lại ảnh cũ, thư cũ, tin nhắn cũ, hoặc hỏi người thân về mình ngày xưa. Và bắt đầu viết từ hôm nay để mười năm sau có cái mà đọc.
