Người đi làm cả ngày vẫn giữ được nhịp viết đều, với điều kiện đừng chờ cảm hứng hay chờ có thời gian rảnh. Hãy chọn một giờ cố định, một chỗ cố định, một mục tiêu nhỏ tới mức chắc chắn làm được, và coi mỗi trang viết dở là đã xong phần việc của ngày hôm ấy.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Một anh nhân viên văn phòng ngoài ba mươi kể với mình rằng hồi sinh viên anh viết rất nhiều, có cả một quyển sổ đầy truyện ngắn. Đi làm rồi, anh định cuối tuần sẽ viết, rồi cuối tuần nào cũng có việc. Cứ thế bảy năm, anh không viết thêm được trang nào. Anh hỏi mình người bận rộn có viết được không.
Chờ rảnh thì không bao giờ rảnh
Cái bẫy lớn nhất là đợi lúc có nhiều thời gian. Mình hình dung một buổi chiều chủ nhật yên tĩnh, ngồi viết ba tiếng liền. Nhưng chiều chủ nhật ấy không bao giờ đến, vì luôn có giỗ, có đám cưới, có con ốm, có việc nhà.
Viết đều không cần những khoảng thời gian lớn. Nó cần những khoảng nhỏ lặp lại. Hai mươi phút mỗi ngày trong một năm là hơn một trăm hai mươi giờ, nhiều hơn hẳn mười buổi chiều chủ nhật.
Thật ra, thời gian rảnh thì ai cũng có, chỉ là nó vụn: mười phút chờ xe, hai mươi phút trước giờ làm, mười lăm phút sau khi con ngủ. Người viết đều không phải người có nhiều thời gian hơn, mà là người biết nhặt những mảnh vụn ấy lại.
Khoảng nhỏ cũng có lợi là mình không quên mạch. Viết hôm nay, mai viết tiếp, đầu vẫn còn nhớ mình đang ở đâu. Một tuần mới viết một lần thì mỗi lần lại mất nửa giờ để nhớ lại.
Anh nhân viên văn phòng thử tính lại thời gian trong ngày và nhận ra anh có khoảng hai mươi lăm phút trước giờ vào làm, mỗi sáng anh dùng để lướt điện thoại ở quán cà phê gần công ty.
Giờ cố định, chỗ cố định
Viết sẽ dễ hơn khi nó gắn vào một giờ và một chỗ nhất định, giống như đánh răng gắn vào buổi sáng. Không phải mỗi ngày tự hỏi hôm nay viết lúc nào, mà tới giờ ấy, ở chỗ ấy, là viết.
Anh chọn hai mươi phút ở quán cà phê ấy, ngay trước giờ vào làm. Giờ ấy anh còn tỉnh, chưa bị công việc làm rối đầu. Và vì phải vào làm đúng giờ, anh có sẵn một hạn chót tự nhiên.
Người khác có thể chọn giờ trưa, sau bữa tối, hay trước khi đi ngủ. Không có giờ nào đúng cho tất cả. Chọn giờ mà mình ít bị gọi đi nhất, và đầu óc còn chút sức.
Chỗ viết cũng nên cố định. Cùng một cái bàn, cùng một quán, cùng một góc. Lâu dần, ngồi vào đó là tay tự muốn viết.
Mang theo một cuốn sổ hoặc một thiết bị chỉ để viết. Nếu viết trên điện thoại, tắt thông báo trong hai mươi phút ấy.
Mục tiêu nhỏ tới mức không thể thất bại
Mục tiêu viết một nghìn chữ mỗi ngày nghe hay, nhưng với người đi làm, nó dễ thành gánh nặng. Hôm nào không đạt, mình thấy thất bại, rồi bỏ.
Hãy chọn mục tiêu nhỏ hơn, như hai mươi phút ngồi viết, hoặc ba trăm chữ, hoặc thậm chí một đoạn. Nhỏ tới mức ngày mệt nhất cũng làm được. Ngày nào hứng thì viết hơn, nhưng mức sàn thì thấp.
Anh nhân viên chọn mục tiêu là hai mươi phút, không đếm chữ. Có hôm anh viết được một trang, có hôm chỉ năm dòng. Cả hai đều tính là đã viết.
Đếm thời gian thay vì đếm chữ giúp mình không bị áp lực phải viết hay. Mình chỉ cần có mặt, phần còn lại để tay làm.
Viết dở vẫn là viết
Người viết bỏ cuộc thường vì đọc lại thấy dở. Nhưng bản nháp nào cũng dở. Bản nháp là để có cái mà sửa, không phải để hay.
Hãy tách việc viết và việc sửa thành hai lúc khác nhau. Trong hai mươi phút buổi sáng, chỉ viết tới, không quay lại sửa. Cuối tuần, nếu muốn, mới đọc lại và sửa.
Anh kể tuần đầu anh viết rất ngượng, câu cứng như viết báo cáo công việc. Tuần thứ ba, tay bắt đầu mềm lại. Tháng thứ hai, anh viết xong một truyện ngắn đầu tiên sau bảy năm. Anh bảo truyện chưa hay, nhưng nó tồn tại, và chỉ riêng điều đó đã làm anh vui cả tuần.
Có một mẹo nhỏ để hôm sau vào việc dễ hơn: dừng viết ở giữa một câu hoặc giữa một ý đang hăng. Sáng hôm sau ngồi xuống, mình biết ngay câu tiếp theo phải viết gì, không phải nhìn trang trắng.
Mỗi trang viết dở là một bước. Không có bước ấy thì không có trang viết hay nào cả.
Những ngày không viết được
Sẽ có ngày không viết được: ốm, đi công tác, con khóc cả đêm. Đừng cố bù. Đừng viết gấp đôi hôm sau. Cứ quay lại nhịp cũ vào ngày kế tiếp như chưa có gì xảy ra.
Có thể đánh dấu những ngày đã viết lên một tờ lịch nhỏ. Nhìn một dãy dấu liền nhau tạo ra một chút động lực không muốn làm đứt. Nhưng nếu đứt, cũng không sao, bắt đầu một dãy mới.
Nếu thấy nhiều tuần liền không viết, hãy hỏi mình vì sao. Có khi giờ đã chọn không hợp nữa, đổi giờ. Có khi mình đang viết một thứ mình không còn thích, đổi đề tài. Có khi đời đang quá nặng, cho mình nghỉ một thời gian.
Viết đều không phải là không bao giờ nghỉ. Viết đều là luôn biết đường quay lại.
Câu hỏi thường gặp
Mỗi ngày nên viết bao nhiêu?
Bắt đầu với mục tiêu nhỏ như hai mươi phút hoặc vài trăm chữ, nhỏ tới mức ngày bận nhất cũng làm được. Đều đặn quan trọng hơn số lượng.
Viết buổi sáng hay buổi tối tốt hơn?
Tuỳ người. Buổi sáng đầu óc còn tươi và ít bị gọi đi, buổi tối thì có nhiều chuyện để viết hơn. Chọn giờ bạn giữ được đều nhất.
Không có ý tưởng thì viết gì?
Viết về một việc nhỏ đã xảy ra hôm qua, một người bạn thấy trên đường, hoặc tiếp tục đoạn viết hôm trước. Có giờ ngồi đều thì ý tưởng thường tự đến.
Có nên chia sẻ những gì mình viết?
Không bắt buộc. Viết cho mình trước đã. Khi thấy muốn, có thể đưa cho một người bạn tin tưởng đọc, nhận góp ý nhẹ nhàng.
Viết trên máy hay viết tay?
Cả hai đều được. Viết tay chậm hơn và ít bị xao nhãng, viết trên máy nhanh và dễ sửa. Chọn cách giúp bạn ngồi xuống viết đều nhất.
