Muốn đọc lại sau nhiều năm bỏ sách, bạn không cần một kế hoạch đọc năm mươi cuốn, mà cần một cuốn đầu tiên thật dễ chịu và một chỗ đọc ngắn mỗi ngày. Đọc lại giống tập đi bộ lại sau một trận ốm: bước đầu phải nhỏ, phải êm, và phải vui.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này dành cho người hồi đi học từng đọc say mê, rồi đi làm, lấy chồng lấy vợ, nuôi con, và một ngày nhận ra đã gần mười năm mình không đọc hết một cuốn sách nào. Muốn đọc lại, nhưng cứ cầm lên là mắt díp lại. Mình kể bạn nghe vì sao, và làm gì cho dễ.
Vì sao cầm sách lên là buồn ngủ?
Một chị bán tạp hoá đầu hẻm kể với mình rằng hồi cấp hai chị đọc truyện tới mức bị mẹ tịch thu đèn pin. Vậy mà giờ, cứ trưa vắng khách chị mở sách ra, đọc được hai trang là gục xuống quầy. Chị nghĩ mình đã mất khả năng đọc.
Thật ra chị không mất gì cả. Đọc là một việc cần sự chú ý liền một mạch, và sự chú ý ấy giống như cơ bắp. Mười năm qua nó được dùng vào việc khác: nghe điện thoại, tính tiền, trông con, lướt những đoạn tin ngắn. Nó không chết, nó chỉ chưa quen lại với việc ngồi yên theo một mạch chữ dài.
Thêm một lý do nữa ít ai để ý. Người lớn thường cầm sách lên vào lúc đã kiệt sức nhất trong ngày, sau bữa tối, sau khi dọn dẹp, khi nằm lên giường. Đọc vào giờ đó thì buồn ngủ là chuyện đương nhiên, không phải do sách dở hay do mình kém.
Hiểu được hai điều này, bạn sẽ bớt tự trách. Việc cần làm không phải là cố gắng hơn, mà là đổi cuốn sách, đổi giờ đọc, và đổi cách mình đánh giá một buổi đọc thế nào là thành công.
Cuốn đầu tiên nên là cuốn nào?
Sai lầm phổ biến nhất là bắt đầu lại bằng một cuốn sách khó, loại sách mình nghĩ người lớn nên đọc. Đọc ba chục trang mà vẫn không vào, mình kết luận là mình không còn đọc được nữa, rồi bỏ thêm năm năm.
Cuốn đầu tiên nên là cuốn bạn chắc chắn sẽ thích. Có thể là một cuốn truyện bạn từng đọc hồi nhỏ và còn nhớ cảm giác háo hức. Có thể là một cuốn mỏng, chữ to, chương ngắn. Có thể là truyện trinh thám, truyện tình cảm, sách nấu ăn có nhiều chuyện kể. Không có thể loại nào thấp kém khi mục đích là tập lại thói quen.
Chị bán tạp hoá kia cuối cùng bắt đầu bằng cách mượn lại của đứa cháu một bộ truyện phiêu lưu chị từng đọc năm mười ba tuổi. Chị bảo đọc lại thấy vừa buồn cười vừa thương mình ngày xưa, và lần đầu tiên sau nhiều năm, chị đọc quên cả giờ đóng cửa.
Khi đã đọc trôi được hai ba cuốn dễ, bạn sẽ tự thấy thèm một cuốn sâu hơn. Lúc đó hãy đổi. Đừng đổi trước khi cơn thèm đến.
Đọc bao nhiêu mỗi ngày là đủ?
Mười trang là một con số rất đẹp cho người mới đọc lại. Nó đủ ngắn để không thấy nặng, đủ dài để nhớ được câu chuyện đang đi tới đâu. Nếu mười trang vẫn thấy nhiều, năm trang cũng được.
Quan trọng hơn con số là sự đều đặn. Đọc mười trang mỗi ngày trong một tháng là ba trăm trang, tức là trọn một cuốn sách vừa phải. Đọc một trăm trang vào một ngày chủ nhật rồi bỏ cả tháng thì cái được ít hơn nhiều, vì mỗi lần cầm lên lại phải nhớ lại từ đầu.
Hãy gắn giờ đọc vào một việc bạn đã làm đều mỗi ngày. Chị bán tạp hoá chọn lúc ba giờ chiều, khi hẻm vắng nhất. Có người chọn lúc ngồi chờ con tan học, có người chọn mười phút sau bữa sáng. Gắn vào việc có sẵn thì không phải nhớ.
Và nếu một ngày đọc hăng quá, cứ đọc tiếp. Mười trang là mức sàn, không phải mức trần.
Chỗ ngồi và chiếc điện thoại
Một cuốn sách khó cạnh tranh với chiếc điện thoại nằm ngay cạnh tay. Chưa đọc hết một trang, máy rung một cái, mình cầm lên xem, và mười lăm phút trôi qua lúc nào không biết. Không phải mình yếu đuối, mà là điện thoại được làm ra để giữ mình lại.
Cách đơn giản nhất là để điện thoại ở chỗ khác trong lúc đọc, dù chỉ cách vài bước chân. Phải đứng dậy mới lấy được thì mình sẽ lười lấy, và sự lười ấy hôm nay có ích.
Chỗ ngồi cũng quan trọng. Một góc có ánh sáng đủ, một chiếc ghế không quá êm để khỏi ngủ gật, một chỗ để cốc nước. Nếu nhà bạn ồn, thử đọc ở quán nước đầu ngõ hoặc ghế đá công viên vào sáng sớm.
Có người thích nghe sách nói lúc đi đường để làm quen lại với nhịp kể chuyện. Đó cũng là một cách hay để mở cửa, rồi dần dần bạn sẽ muốn tự cầm cuốn sách lên.
Đọc vì vui, không đọc để khoe
Nhiều người bỏ đọc vì từng có lúc đọc thành nghĩa vụ: đọc để làm bài, đọc để có cái nói với người khác, đọc để đăng ảnh. Khi mục đích là thành tích, đọc nhanh chóng thành mệt.
Lần này, hãy cho phép mình đọc chỉ vì thấy hay. Không cần ghi chép, không cần đếm số cuốn, không cần viết cảm nhận. Đọc tới đoạn thích thì đọc chậm lại, gặp đoạn chán thì lướt qua. Đó là quyền của người đọc.
Bạn cũng không cần kể cho ai biết mình đang đọc lại. Giữ nó như một niềm vui nhỏ riêng. Chị bán tạp hoá bảo chị giấu cuốn truyện dưới ngăn kéo quầy, mỗi lần mở ra cứ như mở một món quà.
Thói quen đọc quay lại không phải vào ngày bạn đọc xong cuốn đầu tiên, mà vào ngày bạn tự nhiên thấy nhớ cuốn sách đang đọc dở. Cứ đi từng bước nhỏ, ngày đó sẽ tới sớm hơn bạn nghĩ.
Câu hỏi thường gặp
Đọc truyện tranh hay truyện nhẹ có tính là đọc sách không?
Có. Với người đang tập đọc lại, điều quan trọng là quen lại với việc ngồi theo một mạch chữ. Truyện nhẹ giúp bạn có cảm giác đọc trôi, và cảm giác đó kéo bạn tới những cuốn khác.
Nên đọc buổi sáng hay buổi tối?
Giờ nào bạn còn tỉnh táo nhất thì đọc giờ đó. Nhiều người lớn đọc tối dễ ngủ gật vì đã mệt, nên một khoảng ngắn buổi sáng hay buổi trưa thường hiệu quả hơn cho giai đoạn đầu.
Đọc được vài ngày rồi lại bỏ thì sao?
Bình thường thôi, cứ quay lại ngay hôm sau với đúng mười trang. Đừng đọc bù cho những ngày đã bỏ, vì đọc bù dễ biến việc đọc thành món nợ phải trả.
Có nên mua nhiều sách một lúc để lấy hứng?
Thường là không cần. Một chồng sách chưa đọc dễ thành áp lực. Mua hoặc mượn một hai cuốn, đọc xong rồi hãy tìm cuốn tiếp theo theo đúng cái mình đang thèm.
Không có tiền mua sách thì đọc ở đâu?
Bạn có thể mượn của người quen, đến thư viện ở địa phương, tìm tủ sách chung ở phường xã hay quán cà phê sách, hoặc mua sách cũ. Đọc lại thì không cần sách mới.
