Mất việc dễ khiến người ta thấy mình vô dụng, vì công việc không chỉ đem lại thu nhập mà còn cho ta một vai trò, một nhịp ngày và cảm giác được cần đến. Những gì giúp đi qua những tháng chờ là giữ một nhịp ngày đều đặn, tách giá trị bản thân khỏi chức danh, nói chuyện thật với người nhà, và tìm việc theo kế hoạch thay vì theo nỗi hoảng.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Có những người đàn ông bốn mươi tuổi, sau đợt cắt giảm nhân sự, vẫn mặc áo sơ mi ra khỏi nhà mỗi sáng rồi ngồi quán cà phê tới chiều, vì chưa biết nói với vợ con thế nào. Nếu bạn hoặc người thân đang ở trong cảnh ấy, tập này dành cho bạn.
Vì sao mất việc đau hơn mình tưởng?
Khi gặp người lạ, câu hỏi đầu tiên thường là anh làm gì, chị làm ở đâu. Công việc dần trở thành một phần của câu trả lời mình là ai. Mất việc, câu trả lời ấy bỗng trống trơn.
Công việc cũng cho ta nhịp sống: giờ dậy, giờ đi, đồng nghiệp để trò chuyện, việc để hoàn thành. Khi tất cả biến mất cùng lúc, một ngày dài ra vô tận và đầu óc dễ trôi vào những ý nghĩ tiêu cực.
Với người là trụ cột thu nhập, nỗi lo tiền bạc cộng thêm cảm giác có lỗi với gia đình. Nhiều người không ngủ được, không phải vì thiếu việc làm mà vì cứ nhẩm đi nhẩm lại các khoản phải trả.
Biết những điều này để thấy cảm giác chao đảo là phản ứng dễ hiểu. Nó không chứng minh rằng bạn kém cỏi.
Giữ một nhịp ngày, dù không phải đi làm
Việc đầu tiên nên làm là dựng lại một nhịp ngày. Dậy vào giờ gần như cũ, tắm rửa, ăn sáng, rồi bắt đầu một khung giờ dành cho việc tìm việc, như làm từ tám giờ tới mười một giờ sáng.
Buổi chiều có thể dành cho những việc khác có ích: học thêm một kỹ năng, sửa lại cái kệ trong nhà, đưa đón con, tập thể dục. Việc tay chân như trồng rau, sơn lại cửa giúp đầu óc bớt quay cuồng và cho cảm giác làm được việc.
Tránh ngồi lì trước màn hình xem tin tuyển dụng cả ngày. Làm vậy vừa mệt vừa dễ nản. Có giờ bắt đầu thì cũng cần có giờ dừng.
Ngủ đủ, ăn đủ, ra ngoài nắng mỗi ngày nghe có vẻ không liên quan, nhưng là nền để tinh thần đứng vững trong thời gian dài chờ đợi.
Nói thật với người trong nhà
Giấu chuyện mất việc giúp ta tránh được một cuộc nói chuyện khó, nhưng đổi lại là một gánh nặng mang một mình mỗi ngày. Người nhà thường nhận ra có gì đó khác, và sự im lặng làm họ lo hơn.
Khi nói, hãy nói rõ chuyện gì đã xảy ra, gia đình có thể cầm cự được bao lâu với khoản tiết kiệm hiện có, và bạn đang có kế hoạch gì. Rồi hỏi người kia đang lo điều gì nhất.
Có thể cả nhà cần cắt giảm một số khoản chi một thời gian. Nói chuyện ấy cùng nhau sẽ dễ hơn là âm thầm cắt rồi để người khác ngạc nhiên.
Với con cái, giải thích phù hợp tuổi: bố đang tìm chỗ làm mới, nhà mình sẽ tiết kiệm hơn một chút. Trẻ thường lo nhiều hơn khi người lớn giấu.
Giá trị của bạn không nằm ở chức danh
Có một câu hỏi đáng ngồi với mình một lúc: ngoài công việc, mình còn là ai. Là người cha biết dỗ con ngủ, là người con hay về thăm mẹ, là người bạn được tin cậy, là người biết sửa đồ trong nhà. Những điều ấy không bị cắt giảm cùng với vị trí làm việc.
Hãy nhớ lại những việc bạn từng làm tốt ở chỗ cũ, ghi ra cụ thể. Danh sách ấy vừa giúp bạn viết hồ sơ xin việc, vừa nhắc bạn rằng năng lực của mình vẫn còn nguyên.
Gặp lại bạn bè, đồng nghiệp cũ cũng có ích. Nhiều người ngại vì xấu hổ, nhưng một lời hỏi thăm có thể mở ra một cơ hội, và ít nhất cho bạn cảm giác mình vẫn thuộc về một cộng đồng.
Nếu có thể, làm một việc tình nguyện nhỏ hoặc giúp người quen một việc trong chuyên môn của mình. Được cần đến, dù không lương, cũng hồi phục lòng tự trọng.
Khi nỗi nản kéo dài
Tìm việc có khi mất nhiều tháng, và mỗi lần bị từ chối là một lần chùng xuống. Hãy coi lời từ chối là chuyện của thị trường, của vị trí ấy, chứ không phải bản án cho con người bạn.
Nếu bạn thấy buồn gần như cả ngày, mất hứng thú với mọi việc, ngủ không được hoặc ngủ li bì, bắt đầu uống rượu nhiều hơn để quên, hãy nói với người thân và gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Mất việc là một trong những biến cố làm nhiều người rơi vào trầm cảm, và đó là chuyện có thể được giúp đỡ. Đừng đợi tới khi có việc mới rồi mới chăm lại tinh thần.
Nếu có lúc bạn nghĩ tới chuyện làm hại bản thân, hãy nói ngay với người tin cậy và tới cơ sở y tế gần nhất. Bạn quan trọng với nhiều người hơn bạn nghĩ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên giấu gia đình chuyện mất việc?
Không nên giấu lâu. Giấu làm bạn mang gánh nặng một mình và người nhà dễ hiểu lầm. Nói sớm, kèm kế hoạch cụ thể, giúp cả nhà cùng tính toán.
Thất nghiệp bao lâu thì đáng lo?
Không có mốc chung cho mọi người. Điều đáng để ý hơn là tinh thần của bạn: nếu buồn chán kéo dài, mất ngủ, bỏ bê bản thân thì nên tìm giúp đỡ dù mới thất nghiệp không lâu.
Làm gì cho đỡ buồn khi ở nhà cả ngày?
Giữ giờ giấc như đi làm, chia ngày thành khung tìm việc và khung làm việc khác, ra ngoài và vận động mỗi ngày, gặp gỡ bạn bè đều đặn.
Có nên nhận tạm một việc trái ngành?
Tuỳ hoàn cảnh tài chính và sức khoẻ. Một việc tạm có thể giữ thu nhập và nhịp sống, miễn là bạn vẫn dành thời gian cho hướng đi lâu dài của mình.
Vợ hoặc chồng mất việc thì người kia nên làm gì?
Lắng nghe trước, tránh trách móc hay so sánh. Cùng nhau xem lại chi tiêu và kế hoạch, và để ý những dấu hiệu buồn kéo dài để khuyên người kia tìm giúp đỡ khi cần.
