Một cuốn sổ tay chuyến đi chung của cả nhà là cách giữ kỷ niệm lâu hơn hàng trăm tấm ảnh trong điện thoại. Mỗi ngày, mỗi người viết hoặc vẽ một trang, dán kèm vé xe, chiếc lá, tờ giấy gói bánh. Về nhà, cả nhà có một cuốn sổ để lật xem nhiều năm sau.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Có một gia đình bốn người, hè nào cũng đi xe khách về quê ngoại ở miền Trung chừng một tuần. Về thành phố, điện thoại ai cũng đầy ảnh, nhưng chẳng ai xem lại, và năm sau đứa nhỏ đã không nhớ năm trước đi đâu làm gì. Hè năm ấy, người mẹ mua một cuốn sổ bìa cứng, và mọi thứ khác đi.
Vì sao ảnh trong điện thoại không đủ
Ảnh chụp thì nhanh và nhiều, nhưng nhiều quá nên thành không có gì. Hàng trăm tấm ảnh giống nhau trộn lẫn với ảnh chụp hoá đơn, ảnh chụp màn hình, rồi chìm trong điện thoại. Hiếm ai mở ra xem lại.
Ảnh cũng chỉ giữ được cái nhìn. Nó không giữ được bé út đã nói câu gì buồn cười trên xe, bà ngoại kể chuyện gì bên mâm cơm, mùi khói bếp chiều hôm ấy. Những thứ đó phải viết ra mới giữ được.
Một cuốn sổ chung thì khác. Nó nằm trên kệ, ai cũng thấy, ai cũng có thể lật ra. Nó có nét chữ, nét vẽ của từng người, có những thứ dán vào mà ảnh không chụp được cảm giác.
Và trong lúc làm sổ, cả nhà ngồi lại với nhau mỗi tối, kể lại ngày hôm đó, điều mà chụp ảnh không bao giờ làm được.
Mỗi người một trang mỗi ngày
Luật của gia đình kia rất đơn giản: mỗi tối, mỗi người một trang. Viết cũng được, vẽ cũng được, dán cũng được. Không ai chấm điểm, không ai sửa.
Đứa lớn mười một tuổi viết về chuyến đi tắm sông với mấy anh họ. Đứa nhỏ tám tuổi vẽ con trâu nhà hàng xóm, ghi bên cạnh mấy chữ con trâu này tên là Mực. Bố viết vài dòng về con đường làng đã được làm mới. Mẹ chép lại câu ca dao bà ngoại hát lúc ru em bé nhà bên.
Mỗi người nhìn chuyến đi qua một cặp mắt khác. Đọc lại, cả nhà thấy cùng một ngày mà bốn người nhớ bốn chuyện khác nhau.
Với trẻ nhỏ chưa viết được nhiều, để con vẽ, hoặc con kể cho bố mẹ ghi lại đúng lời con. Những câu trẻ con nói thường là phần đọc lại vui nhất.
Đừng ép con viết dài hay viết đẹp. Mục đích là vui, không phải bài tập hè.
Dán những thứ nhỏ nhặt
Phần làm cuốn sổ sống động là những thứ dán vào. Vé xe khách, chiếc lá bàng rụng ở sân nhà ngoại, tờ giấy gói bánh tráng, cánh hoa ép, một chiếc lông gà các con nhặt được.
Mỗi món nhỏ ấy gợi lại cả một khoảnh khắc. Nhiều năm sau sờ vào tờ vé xe đã ngả màu, cả nhà sẽ nhớ chuyến xe đêm ấy bị lạc đường, bác tài phải hỏi đường ở quán nước ven quốc lộ.
Mang theo một cuộn băng dính giấy và một cái bút. Thế là đủ dụng cụ. Không cần sổ đắt tiền, một cuốn sổ bìa cứng bình thường để không bị nhàu khi bỏ trong ba lô.
Bọn trẻ rất mê việc đi nhặt đồ để dán. Cả ngày chúng để mắt tìm một chiếc lá lạ, một tấm vé, một mẩu giấy gói kẹo. Nhờ vậy chúng nhìn kỹ hơn những thứ quanh mình, thay vì chỉ ngồi chờ tới nơi.
Nếu có ảnh in, cũng có thể dán vài tấm. Nhưng hãy để ảnh là phần phụ, chữ và nét vẽ của mọi người là phần chính.
Giờ làm sổ là giờ cả nhà ngồi lại
Gia đình kia chọn làm sổ sau bữa tối, trước khi đi ngủ, ngồi quanh tấm phản nhà ngoại. Mỗi người làm trang của mình, rồi đọc to hoặc khoe cho cả nhà xem.
Chính những buổi tối ấy trở thành một phần đáng nhớ nhất của chuyến đi. Không điện thoại, không ti vi, chỉ có cuốn sổ, cây bút, và tiếng cười khi đứa nhỏ khoe con trâu tên Mực.
Ông bà ngoại cũng bị lôi vào. Năm đó bà ngoại viết một trang, nét chữ run run, chép lại cách bà làm món mắm. Người mẹ bảo đó là trang cô quý nhất cả cuốn.
Bố mẹ nhớ đừng sửa chính tả hay chê nét vẽ của con trong cuốn sổ. Chữ sai của đứa tám tuổi, đọc lại năm nó hai mươi, là một trong những thứ làm cả nhà cười nhiều nhất.
Nếu đi xa nhiều ngày, mỗi tối chỉ cần mười lăm phút. Có tối mệt quá, cứ bỏ, hôm sau làm bù hai trang cũng không sao.
Một kệ sổ theo năm tháng
Từ năm ấy, mỗi chuyến đi của gia đình có một cuốn sổ. Về nhà, cuốn sổ được ghi năm ngoài gáy và đặt lên một kệ riêng. Sau vài năm, kệ ấy thành một bộ sử nhỏ của gia đình.
Những ngày mưa, bọn trẻ hay lôi sổ cũ ra đọc, cười với những nét vẽ của chính mình năm nào. Đứa lớn giờ đã ở tuổi mới lớn, ít nói chuyện với bố mẹ hơn, nhưng vẫn ngồi lật sổ cùng em.
Không cần chuyến đi xa mới làm sổ. Một chuyến về quê, một kỳ nghỉ ngắn ở thành phố bên cạnh, một ngày cắm trại ngoài bãi sông cũng đáng một cuốn.
Lần tới cả nhà đi đâu đó, thử mang theo một cuốn sổ và cuộn băng dính. Biết đâu mười năm sau, đó sẽ là món đồ mà các con muốn mang theo khi ra ở riêng.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì tham gia làm sổ tay chuyến đi được?
Trẻ ba bốn tuổi đã có thể vẽ hoặc dán đồ, bố mẹ ghi lại lời con kể. Trẻ lớn hơn tự viết và vẽ. Mỗi tuổi tham gia một cách.
Cần chuẩn bị gì để làm sổ tay chuyến đi?
Một cuốn sổ bìa cứng, vài cây bút, bút màu và một cuộn băng dính giấy. Thêm túi nhỏ để đựng vé, lá cây nhặt được trong ngày.
Con không thích viết thì sao?
Để con vẽ, dán đồ hoặc kể cho bố mẹ ghi. Mục đích là vui và cùng nhau, không phải bài tập. Đừng ép con viết dài.
Có nên dán ảnh in vào sổ?
Có thể dán vài tấm, nhưng để chữ và nét vẽ là phần chính. Ảnh thì điện thoại đã có, còn sổ giữ những thứ ảnh không giữ được.
Đi chơi ngắn ngày có đáng làm sổ không?
Có. Một chuyến về quê hay một ngày cắm trại cũng đủ cho vài trang. Sổ không cần dày, chỉ cần có mặt của mọi người.
