Một lá thư hẹn con mở năm mười tám tuổi là cách gửi đi những điều hôm nay bố mẹ chưa thể nói với con: con bây giờ ra sao, bố mẹ đã nghĩ gì, đã mong gì. Hãy viết đơn giản, cụ thể, đừng biến nó thành bài giảng, rồi cất ở một chỗ chắc chắn.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này mình viết như một lá thư mẫu của một người mẹ có con trai ba tuổi. Một tối con ngủ sớm, chị ngồi cạnh con và bỗng muốn viết cho đứa trẻ mười lăm năm nữa. Chị nhờ mình xem giúp, và cho phép kể lại vài đoạn. Sau lá thư, mình nói về cách viết.
Lá thư của người mẹ
Con yêu, khi con đọc lá thư này con đã mười tám tuổi, có lẽ đã cao hơn mẹ một cái đầu. Còn bây giờ, lúc mẹ viết, con ba tuổi, đang ngủ cạnh mẹ, tay ôm con gấu cũ đã rách một bên tai mà con nhất định không cho mẹ vá.
Hôm nay con hỏi mẹ vì sao mặt trăng đi theo xe máy. Mẹ không trả lời được, mẹ bảo vì nó thương con. Con gật đầu rất nghiêm túc. Mẹ ghi lại để con biết hồi ba tuổi con đã tin mặt trăng thương con.
Mẹ muốn nói với con rằng năm nay mẹ mệt lắm, công việc nhiều, có những hôm mẹ cáu với con vì những chuyện không đáng. Mẹ xin lỗi con những hôm ấy. Mẹ đang học làm mẹ, cũng như con đang học làm người.
Mẹ không mong con thành ai cả. Mẹ chỉ mong con biết thương người, biết nói xin lỗi, và biết rằng dù con ở đâu, làm gì, nhà vẫn có chỗ cho con.
Viết những điều cụ thể về con hôm nay
Phần quý nhất của lá thư ấy là những chi tiết: con gấu rách tai, câu hỏi về mặt trăng. Một đứa trẻ mười tám tuổi không nhớ gì về năm mình ba tuổi. Những chi tiết ấy là món quà, vì chỉ bố mẹ mới giữ được chúng.
Hãy ghi lại con thích ăn gì, sợ gì, hay nói câu gì, có tật gì buồn cười, chơi với ai. Những điều tưởng nhỏ nhặt hôm nay sẽ là những điều con thích đọc nhất.
Cũng có thể kể về thế giới quanh con lúc ấy: nhà mình ở đâu, ông bà ra sao, bố mẹ đang làm gì, ngoài kia người ta đang lo gì. Mười lăm năm sau, mọi thứ sẽ khác, và con sẽ tò mò.
Viết như đang kể chuyện, đừng như viết báo cáo. Giọng của bố mẹ trong thư là thứ con sẽ nghe lại khi đọc.
Nói điều mình chưa nói được
Lá thư là chỗ để nói những điều khó nói trực tiếp với con, vì con còn quá nhỏ để hiểu, hoặc vì mình ngại. Lời xin lỗi về những lúc mình cáu. Lời kể về những khó khăn mình đang trải qua. Những điều mình sợ cho con.
Nhưng hãy cân nhắc. Đây là thư cho một người trẻ mười tám tuổi, sắp bước vào đời. Những chuyện quá nặng nề, chuyện người lớn chưa giải quyết, chuyện về người khác trong gia đình, có lẽ không nên đặt lên vai con trong một lá thư.
Mục đích của lá thư là để con thấy mình được thương, được nhìn thấy, chứ không phải để con gánh thêm gì.
Một mẹo hay là đọc lại thư như thể mình là con năm mười tám tuổi. Đọc xong mình thấy ấm lòng hay thấy nặng nề. Câu nào làm nặng nề, cân nhắc bỏ.
Tránh biến lá thư thành bài giảng
Bố mẹ dễ có xu hướng viết thư như một bản hướng dẫn sống: con phải học giỏi, phải chăm chỉ, phải hiếu thảo. Những lời ấy xuất phát từ thương, nhưng con mười tám tuổi đọc sẽ thấy giống lời mắng hơn lời thương.
Thay vì dặn con phải làm gì, hãy kể bố mẹ đã học được gì. Thay vì con phải biết thương người, hãy kể một lần bố mẹ được người lạ giúp đỡ và điều đó đã làm mình thay đổi ra sao.
Chuyện kể ở lại lâu hơn lời dặn. Con có thể quên lời dặn, nhưng sẽ nhớ câu chuyện.
Và đừng kỳ vọng con sẽ thành người như mình mong. Mười tám tuổi, con là một con người riêng. Lá thư tốt nhất để lại cho con sự tự do được là chính mình.
Cất ở đâu và viết thêm mỗi năm
Lá thư cần được cất ở một chỗ chắc chắn, khô ráo, mà mười lăm năm nữa mình vẫn nhớ. Một chiếc hộp riêng, một cuốn album, một ngăn tủ ít khi động tới. Ghi ngoài phong bì: mở khi con tròn mười tám tuổi.
Nhớ báo cho bạn đời hoặc một người thân tin cậy biết lá thư nằm ở đâu. Mười lăm năm là một khoảng dài, nhà có thể chuyển, đồ đạc có thể xáo trộn, và một người nữa cùng nhớ thì lá thư ít có nguy cơ thất lạc.
Có thể làm thêm một bản chụp, lưu ở chỗ khác, phòng khi bản giấy bị hỏng. Nhưng đừng thay bản giấy bằng bản điện tử hoàn toàn, vì nét chữ của mẹ, của bố là một phần của món quà.
Nhiều gia đình biến việc này thành thói quen, mỗi năm vào sinh nhật con viết một lá. Đến năm mười tám, con nhận được cả một xấp thư, như một cuốn sách về tuổi thơ của chính mình.
Người mẹ kia bảo sau khi viết, chị thấy thương con hơn, kiên nhẫn hơn. Có lẽ khi viết cho con của mười lăm năm sau, mình nhớ ra rằng những năm tháng này trôi đi rất nhanh, và đáng được sống trọn hơn.
Câu hỏi thường gặp
Nên bắt đầu viết thư cho con từ khi nào?
Bất cứ lúc nào, kể cả khi con còn trong bụng mẹ. Viết sớm thì giữ được những chi tiết mà sau này không ai nhớ.
Thư cho con nên viết những gì?
Những chi tiết cụ thể về con lúc ấy, bố mẹ đang sống ra sao, điều bố mẹ học được và lời thương. Tránh biến thư thành bài giảng.
Có nên kể chuyện khó khăn của gia đình trong thư?
Có thể kể nhẹ nhàng để con hiểu hoàn cảnh, nhưng tránh những chuyện quá nặng nề hoặc liên quan tới người khác mà con không cần gánh.
Bố và mẹ nên viết chung hay riêng?
Cả hai đều được. Viết riêng thường có giọng riêng của mỗi người, con đọc sẽ thấy hai góc thương khác nhau.
Lỡ làm mất thư thì sao?
Nên chụp lại hoặc lưu một bản sao ở chỗ khác. Nếu mất, bạn vẫn có thể viết lá khác; điều quan trọng là tình cảm, không phải tờ giấy.
