Khi đang ôm quá nhiều vai việc chung như ban đại diện phụ huynh, thủ quỹ lớp, trưởng nhóm đồng hương, người lo cỗ cho họ, hãy liệt kê hết ra, chọn giữ vài vai mình thật sự muốn làm, rồi trả những vai còn lại theo một lộ trình rõ ràng: có người nhận, có thời gian bàn giao, có hướng dẫn. Trả vai cẩn thận thì không ai trách.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Có những người cứ đâu cần là có mặt: họp phụ huynh thì làm thư ký, khu phố thì lo quỹ, họ hàng thì đứng ra tổ chức giỗ chạp, cơ quan thì làm công đoàn. Mọi người quý, nhưng chính họ thì mệt. Nếu bạn là một trong số đó, tập này dành cho bạn.
Vì sao có người cứ nhận thêm vai?
Người hay nhận vai thường là người có trách nhiệm, làm được việc, và ngại để việc chung bị bỏ trống. Khi trong nhóm không ai giơ tay, họ là người giơ tay. Và khi đã làm tốt một lần, lần sau mọi người lại nghĩ ngay tới họ.
Một số người còn thấy được cần đến là một niềm vui, một phần của giá trị bản thân. Nhận vai cho họ cảm giác có ích. Không có gì sai trong đó, cho tới khi số vai vượt quá sức.
Một chị phụ huynh kể rằng chị vừa trong ban đại diện lớp con lớn, vừa giữ quỹ lớp con nhỏ, vừa làm thủ quỹ hội đồng hương, vừa lo nhóm tập thể dục buổi sáng. Tháng nào chị cũng có mấy buổi tối ngồi đối chiếu sổ sách cho người khác, trong khi con mình hỏi bài thì chị bảo đợi mẹ chút.
Mỗi vai riêng lẻ không nặng. Nhưng cộng lại, chúng lấy đi phần lớn thời gian rảnh, và cả sự chú ý dành cho gia đình.
Sống tối giản không chỉ là bớt đồ. Nó cũng là bớt những cam kết mà mình nhận vì quán tính chứ không vì thật sự muốn.
Liệt kê các vai và chọn giữ vài vai
Lấy một tờ giấy, viết ra mọi vai việc chung bạn đang gánh: trong gia đình lớn, khu phố, trường của con, cơ quan, các nhóm bạn. Bên cạnh, ghi mỗi tháng nó lấy của bạn bao nhiêu thời gian và bao nhiêu công sức nghĩ ngợi.
Rồi hỏi với từng vai: mình có thật sự muốn làm không, nếu được chọn lại từ đầu. Vai nào làm bạn thấy vui, thấy có ý nghĩa, thì đánh dấu giữ. Vai nào chỉ làm vì không ai làm, vì ngại từ chối, thì đánh dấu trả.
Hãy giữ một số vai vừa với sức của mình ở giai đoạn này. Khi con còn nhỏ, công việc đang bận, có khi chỉ nên giữ một hai vai. Khi thong thả hơn, có thể nhận thêm.
Chị phụ huynh kể trên chọn giữ vai ban đại diện lớp con lớn vì chị thích, và trả ba vai còn lại.
Trả vai theo lộ trình, có người nhận
Trả vai đột ngột, nhất là những vai liên quan tới tiền chung hay sổ sách, dễ để lại hiểu lầm và làm nhóm lúng túng. Cách đúng là báo trước, cho nhóm thời gian tìm người thay.
Có thể nói: em làm thủ quỹ được ba năm rồi, năm nay em bận hơn, em xin thôi từ cuối quý này. Trong lúc đó, ai nhận thì em hướng dẫn và bàn giao sổ sách đầy đủ. Một mốc thời gian rõ ràng làm nhóm yên tâm.
Nếu có thể, giới thiệu một người thay, hoặc đề nghị chia vai thành nhiều phần nhỏ cho nhiều người cùng làm. Nhiều khi một vai nặng với một người lại rất nhẹ khi chia cho ba người.
Với những vai giữ tiền chung, bàn giao phải minh bạch: đối chiếu số dư, chứng từ, sổ ghi chép, có người làm chứng. Minh bạch là cách bảo vệ cả mình lẫn người nhận.
Nói sao cho nhẹ và không thấy có lỗi
Nhiều người ngại trả vai vì sợ bị nghĩ là bỏ cuộc, thiếu nhiệt tình. Nhưng việc chung không phải của riêng ai. Bạn đã góp một thời gian, giờ là lúc người khác góp.
Khi nói, tập trung vào hoàn cảnh của mình và mong muốn để việc chung được tiếp tục tốt, không cần kể khổ hay biện minh dài dòng. Một lời cảm ơn mọi người đã tin tưởng mình trong thời gian qua cũng làm câu chuyện nhẹ hơn.
Có thể sẽ có người thuyết phục bạn ở lại: chị làm tốt quá, không ai thay được. Hãy cảm ơn lời khen, và nhắc lại nhẹ nhàng rằng mình vẫn sẽ hỗ trợ người mới trong thời gian đầu.
Sau khi trả vai, bạn có thể thấy hụt hẫng vài tuần, vì quen được cần đến. Hãy dùng khoảng trống đó cho gia đình, cho bản thân, và cảm giác hụt hẫng sẽ qua.
Nhận vai mới cẩn thận hơn
Sau khi trả bớt, điều quan trọng là không nhận lại quá nhiều. Khi có ai đề nghị một vai mới, đừng trả lời ngay. Nói để em xem lịch rồi báo lại.
Trước khi nhận, hỏi rõ vai đó cần làm gì, bao lâu, mỗi tháng mất bao nhiêu thời gian. Nhiều vai nghe đơn giản nhưng khi bắt tay vào mới thấy nặng.
Áp dụng nguyên tắc một vào một ra như với đồ đạc: nhận một vai mới thì trả một vai cũ, nếu không thì thời gian của bạn sẽ đầy trở lại.
Người biết nhận vai có chừng mực thường làm mỗi vai tốt hơn, và giữ được niềm vui với việc chung lâu hơn. Đóng góp bền mới là đóng góp có ích nhất.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao xin thôi vai thủ quỹ mà không mất lòng?
Báo trước một mốc thời gian, giới thiệu hoặc giúp tìm người thay, bàn giao sổ sách và số dư minh bạch có người làm chứng.
Có nên từ chối khi được đề nghị vào ban đại diện phụ huynh?
Nếu không đủ thời gian thì nên từ chối nhẹ nhàng hoặc nhận một phần việc nhỏ hơn. Nhận rồi làm không tới nơi còn khó xử hơn.
Vì sao trả bớt việc chung lại thấy hụt hẫng?
Vì đã quen được cần đến. Cảm giác này thường qua sau vài tuần, nhất là khi bạn dùng khoảng trống đó cho gia đình và bản thân.
Làm sao chia một vai nặng cho nhiều người?
Tách vai thành các phần việc rõ ràng như giữ sổ, liên lạc, chuẩn bị sự kiện, mỗi người nhận một phần và có lịch họp ngắn để phối hợp.
Trước khi nhận vai việc chung nên hỏi gì?
Hỏi rõ công việc gồm những gì, kéo dài bao lâu, mỗi tháng mất bao nhiêu thời gian, và cân nhắc trả một vai cũ nếu nhận vai mới.
