Khi kệ sách đã quá tải, hãy giữ ba loại: những cuốn mình đã đọc lại hoặc chắc chắn sẽ đọc lại, những cuốn tra cứu mình đang thật sự dùng, và vài cuốn gắn với một kỷ niệm sâu. Những cuốn còn lại, dù hay tới đâu, sẽ có ích hơn khi tới tay một người đang muốn đọc chúng.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Với người yêu sách, bỏ một cuốn sách nghe gần như có lỗi. Sách là tri thức, là thứ được dạy phải nâng niu. Nhưng có những kệ sách đã chất tới hai lớp, sách nằm ngang trên sách đứng, bụi bám dày. Tập này mình nói về cách thương sách mà không để sách đè lên nhà.
Vì sao sách là thứ khó bớt nhất?
Sách khác các đồ vật khác ở chỗ nó gắn với con người mình. Kệ sách cho người khác biết mình đã đọc gì, quan tâm gì, mơ ước gì. Bớt sách đôi khi có cảm giác như bớt một phần của bản thân.
Thêm nữa, văn hoá Việt từ xưa coi trọng chữ nghĩa. Ông bà mình giữ từng trang giấy có chữ, không dám lót đồ hay vứt bừa. Thái độ trân trọng đó rất đáng quý, nhưng nếu áp dụng cho mọi cuốn sách thì nhà sẽ ngập.
Một thầy giáo về hưu kể rằng nhà thầy có cả một phòng sách, sưu tầm suốt bốn mươi năm đi dạy. Khi tuổi đã cao, thầy nhận ra nhiều cuốn thầy không mở lại từ lâu, và con cháu thầy cũng không đọc. Thầy lo khi mình không còn, chúng sẽ bị bán theo cân.
Câu hỏi không phải là có nên giữ sách hay không, mà là cuốn sách nào nên ở với mình, cuốn nào nên đi tiếp.
Ba loại sách nên giữ
Loại thứ nhất là những cuốn bạn đã đọc lại, hoặc chắc chắn sẽ đọc lại. Đó là những cuốn đã thay đổi cách bạn nghĩ, cuốn bạn mở ra mỗi khi buồn, cuốn bạn muốn con mình đọc khi lớn. Những cuốn này thường không nhiều, nhưng chúng là xương sống của tủ sách.
Loại thứ hai là sách tra cứu bạn đang dùng thật sự: từ điển, sách chuyên ngành cho công việc, sách nấu ăn hay mở. Nếu đã lâu không mở và thông tin có thể tìm cách khác, có lẽ nó đã hết vai trò.
Loại thứ ba là vài cuốn gắn với kỷ niệm: cuốn sách đầu tiên bố mua cho, cuốn có chữ ký của một người quan trọng, cuốn bạn đọc trong một giai đoạn đặc biệt của đời. Giữ chúng, nhưng có giới hạn, như một tầng kệ.
Những cuốn không thuộc ba loại trên là ứng viên để trao đi. Không phải vì chúng không hay, mà vì chúng đã làm xong việc với bạn.
Sách đã đọc một lần và sách chưa đọc
Phần lớn sách trên kệ là sách đã đọc một lần và không đọc lại. Bạn nhớ ý chính, hoặc đã quên gần hết. Giữ chúng có cảm giác như giữ bằng chứng mình đã đọc. Nhưng cái bạn thu được từ cuốn sách nằm trong đầu bạn, không nằm trên kệ.
Nếu sợ quên, trước khi trao đi, có thể viết vài dòng những điều mình nhớ nhất từ cuốn sách vào một cuốn sổ. Một trang ghi chép thay cho một cuốn sách dày, và lại là thứ bạn dễ mở lại hơn.
Sách chưa đọc thì khó hơn. Mỗi cuốn là một lời hứa với chính mình. Hãy thành thật: nếu cuốn sách đã nằm đó hai ba năm mà chưa mở, có thể mình đã không còn quan tâm tới đề tài đó nữa. Chọn vài cuốn bạn thật sự muốn đọc trong năm nay, phần còn lại trao đi.
Đừng để kệ sách chưa đọc thành một lời trách mình mỗi ngày. Sách nên mời gọi, không nên đè nặng.
Trao sách cho người sẽ đọc
Sách được trao đi không mất, nó chỉ đổi người đọc. Hãy nghĩ xem ai quanh mình đang cần: học trò, cháu chắt, đồng nghiệp trẻ, những phòng đọc ở khu phố, thư viện trường của con, những nhóm đọc sách. Nhiều nơi rất vui khi nhận sách còn tốt.
Thầy giáo kể trên đã mời các học trò cũ về nhà, mỗi người chọn vài cuốn mang về. Thầy kể chuyện về từng cuốn, vì sao mua, đọc vào lúc nào. Thầy bảo đó là buổi chiều vui nhất của thầy trong nhiều năm, và giờ thầy biết sách của mình đang ở trong những ngôi nhà có người đọc.
Với sách giáo khoa và sách tham khảo cũ, các em học sinh khoá sau hay những vùng còn thiếu sách thường cần. Hỏi trường học hoặc nhóm thiện nguyện ở địa phương xem họ nhận loại nào.
Sách quá cũ, rách nát, ẩm mốc thì không nên trao, đưa vào tái chế giấy là hợp lý nhất.
Giữ kệ sách vừa với nhà
Sau khi lọc, hãy để kệ sách thở. Đừng xếp sách hai lớp, đừng nhét sách nằm ngang trên đầu sách đứng. Một kệ còn chỗ trống sẽ dễ lấy sách, dễ lau bụi, và những cuốn còn lại sẽ nổi bật hơn.
Áp dụng nguyên tắc chỗ chứa có giới hạn: kệ đầy thì một cuốn mới vào, một cuốn cũ đi. Nếu bạn đọc nhiều, có thể dùng thư viện hoặc mượn sách bạn bè cho những cuốn chỉ cần đọc một lần.
Cũng có thể để một tầng riêng cho sách đang đọc và sắp đọc, ngay tầm mắt. Như vậy cuốn sách tiếp theo luôn sẵn sàng, không bị lẫn giữa cả trăm cuốn.
Một tủ sách nhỏ mà toàn những cuốn bạn yêu quý, đọc lại được, có lẽ còn giàu hơn một phòng sách mà phần lớn đã quên.
Câu hỏi thường gặp
Có nên bỏ sách đã đọc rồi không?
Không cần bỏ, mà nên trao cho người sẽ đọc. Giữ lại những cuốn bạn đã đọc lại hoặc chắc sẽ đọc lại, cùng vài cuốn kỷ niệm.
Sách mua về chưa đọc thì xử lý thế nào?
Chọn vài cuốn bạn thật sự muốn đọc trong năm nay, đặt ở chỗ dễ thấy. Cuốn đã nằm hai ba năm không mở thì có thể trao đi.
Sách cũ nên cho ở đâu?
Học trò, người thân, phòng đọc khu phố, thư viện trường hay các nhóm thiện nguyện. Nên hỏi trước nơi nhận cần loại sách nào.
Làm sao nhớ nội dung sách khi đã cho đi?
Trước khi trao, viết vài dòng những ý mình nhớ nhất vào một cuốn sổ. Một trang ghi chép thường dễ mở lại hơn cả cuốn sách.
Kệ sách bao nhiêu là đủ?
Tuỳ không gian và thói quen đọc. Nguyên tắc là sách vừa với kệ mà không xếp hai lớp, kệ đầy thì một cuốn vào một cuốn ra.
