Nấu ăn bằng năm giác quan là để ý màu của rau, tiếng dầu reo, mùi tỏi phi, cảm giác dao đi trên thớt và vị của nồi canh khi nêm. Làm như vậy, bữa tối sau giờ làm không còn là việc phải vội cho xong, mà thành một lúc nghỉ ngơi có mặt, dù tay vẫn bận.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Có một ông bố nuôi con gái một mình, ngày nào cũng tan làm lúc năm rưỡi, ghé chợ, về nhà nấu cơm. Anh bảo bếp là chỗ anh mệt nhất trong ngày. Mình kể lại chuyện anh đã đổi cái bếp ấy thành chỗ dễ chịu nhất như thế nào, qua từng giác quan một.
Nhìn: màu sắc trên thớt
Anh kể trước đây anh nấu như chạy đua. Rau thì nhặt vội, thịt thì thái vội, đầu tính xem còn bao nhiêu phút trước khi con đói. Anh chưa bao giờ nhìn kỹ những gì mình đang nấu.
Lần đầu anh thử chậm lại là một tối anh rửa bó rau muống. Anh để ý màu xanh của thân rau, cái xanh đậm của lá, những giọt nước đọng lại trên mặt lá dưới ánh đèn bếp. Anh bảo tự nhiên thấy đẹp, rồi thấy buồn cười vì ba mươi mấy năm ăn rau muống mà giờ mới nhìn.
Nhìn là giác quan dễ bắt đầu nhất. Màu đỏ của cà chua, màu trắng ngà của tỏi bóc vỏ, màu vàng của trứng đập vào bát. Chỉ cần dừng mắt một hai giây trên mỗi thứ, bếp đã bớt là nơi chiến đấu.
Anh nói thêm rằng nhìn kỹ còn giúp anh nấu khéo hơn, vì thấy rõ miếng thịt nào còn gân, cọng rau nào đã dập.
Nghe và ngửi: dầu reo, tỏi thơm
Giác quan thứ hai anh để ý là tai. Tiếng dao gõ đều trên thớt. Tiếng nước sôi lục bục. Tiếng dầu xèo lên khi thả tỏi vào. Mỗi âm thanh là một tín hiệu: dầu đủ nóng chưa, nước đã sôi chưa.
Rồi tới mũi, giác quan mà anh bảo làm anh mê nhất. Mùi tỏi phi chuyển từ hăng sang thơm ngậy, mùi hành lá thả vào canh, mùi gừng nướng. Có những mùi kéo anh về bếp của mẹ anh ngày xưa ở quê.
Mùi hương có sức kéo mình về hiện tại rất mạnh. Khi đang nghĩ chuyện công ty, một mùi tỏi phi có thể lôi mình về ngay căn bếp. Anh bảo giờ anh cố tình hít một hơi khi tỏi vừa vàng, như một cái nút bấm để quay về.
Nghe và ngửi kỹ còn có cái lợi rất thực tế: ít bị cháy đồ ăn hơn hẳn, vì mình nhận ra mùi khét từ sớm.
Chạm và nếm: bàn tay và cái lưỡi
Bàn tay khi nấu làm rất nhiều việc mà mình không để ý. Cảm giác dao trong tay, độ nặng của chiếc chảo, hạt gạo lạnh khi vo, thịt mềm khi ướp. Anh tập để ý những cảm giác ấy, nhất là lúc vo gạo, việc anh vẫn thấy chán nhất.
Vo gạo có mặt, anh bảo, giống như vuốt ve từng hạt. Nước đục rồi trong dần. Tay lạnh dần. Ba phút vo gạo thành ba phút anh không nghĩ tới gì khác.
Rồi tới nếm. Trước đây anh nêm theo thói quen, một thìa nước mắm, một chút đường, rồi thôi. Giờ anh nếm thật, để ý vị mặn đầu lưỡi, vị ngọt của xương, vị chua của me. Món canh của anh ngon lên, con gái anh nhận ra trước cả anh.
Năm giác quan, nghe thì nhiều, nhưng mỗi tối chỉ cần chọn một hai cái để chú ý. Hôm nay để ý mùi, mai để ý tiếng. Không cần làm hết cùng lúc.
Nấu cùng con
Một tối, con gái anh hỏi bố đang làm gì mà đứng ngửi chảo. Anh bảo bố đang chơi trò đoán mùi, con muốn chơi không. Từ đó, bếp nhà anh có thêm một người phụ.
Con bé nhặt rau, ngửi lá húng, đoán món bố đang nấu bằng mùi. Có hôm hai bố con thi nghe tiếng nước sôi, ai nghe thấy trước thì được chọn món tráng miệng.
Anh bảo bữa tối giờ lâu hơn trước chừng mười phút, nhưng mười phút đó là lúc hai bố con nói chuyện nhiều nhất. Con kể chuyện ở lớp trong lúc nhặt rau, anh kể chuyện hồi nhỏ trong lúc đảo chảo.
Nếu nhà bạn có trẻ con, hãy thử mời con vào bếp, với những việc an toàn hợp tuổi. Nấu ăn bằng năm giác quan là một trò chơi trẻ con rất mê.
Những tối quá mệt
Anh không giấu rằng có những tối anh mệt đến mức chỉ muốn úp gói mì. Những tối đó, anh cho phép mình nấu thật đơn giản, một món trứng, một bát canh rau. Chánh niệm không bắt bữa ăn phải cầu kỳ.
Thậm chí với gói mì, anh vẫn có thể để ý hơi nóng bốc lên, mùi gói gia vị. Có mặt không cần món ăn sang, chỉ cần mình ở đó.
Còn những tối thật sự kiệt sức, mua cơm hộp về ăn cùng con cũng là một lựa chọn tốt. Ăn cùng nhau, có mặt với nhau, quan trọng hơn ai là người nấu.
Tối nay, khi bước vào bếp, thử chọn một giác quan thôi. Có thể là mùi. Đợi tới lúc tỏi vừa vàng, hít một hơi thật chậm, và để mùi thơm ấy kéo bạn về đúng căn bếp nhà mình.
Câu hỏi thường gặp
Nấu ăn chậm lại có làm mất nhiều thời gian không?
Thường chỉ thêm vài phút, vì bạn không cần làm chậm mọi thao tác, chỉ cần chú ý hơn. Nhiều người còn thấy nấu gọn hơn vì ít làm cháy, ít quên nêm.
Cho trẻ vào bếp có nguy hiểm không?
Chọn việc hợp tuổi như nhặt rau, rửa quả, khuấy bột nguội, và luôn có người lớn bên cạnh. Tránh để trẻ gần bếp lửa, dầu nóng và dao sắc.
Người không biết nấu ăn có tập được không?
Được, thậm chí người mới nấu càng có lợi vì chú ý kỹ giúp học nhanh hơn. Bắt đầu từ món đơn giản và để ý từng bước.
Mệt quá không muốn nấu thì có sao không?
Không sao cả. Bữa ăn đơn giản hay mua sẵn vẫn ổn, miễn là bạn ăn cùng nhau và có mặt trong bữa ăn đó. Đừng tự trách mình vì không nấu.
Vừa nấu vừa nghe podcast có được không?
Được, nhiều người thấy vui hơn. Nhưng thỉnh thoảng tắt đi để nghe tiếng bếp, ngửi mùi đồ ăn, bạn sẽ thấy căn bếp có một vẻ khác.
