Khi con đi học về và kể chuyện, chỉ cần dừng tay vài phút, nhìn con và nghe trọn câu chuyện, con đã có cảm giác được quan tâm nhiều hơn cả giờ đồng hồ mình ngồi cạnh mà lơ đễnh. Nghe trọn không cần lâu, nó cần thật.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Tập này mình viết như một lá thư gửi một người mẹ. Có thể là bạn, có thể là người bạn đang nghĩ tới. Người mẹ ấy chiều nào cũng vừa nấu cơm vừa nghe con kể chuyện ở lớp, miệng ừ ừ mà đầu đang tính nồi canh đã đủ muối chưa.
Thư gửi người mẹ đang đứng bên bếp
Chị thân mến, mình biết chiều nào của chị cũng như một cuộc chạy. Đón con, đi chợ, nấu cơm, giặt đồ, kiểm tra bài. Con lẽo đẽo theo sau kể chuyện bạn Minh làm đổ hộp bút, cô giáo khen bức tranh. Chị gật đầu, chị ừ, chị nói giỏi quá, nhưng mắt vẫn nhìn chảo.
Mình không viết thư này để trách chị. Không ai trách được một người mẹ đang lo cho cả nhà ăn tối. Mình chỉ muốn kể một điều mà nhiều người lớn quên mất: trẻ con nhận ra rất rõ khi mình không thật sự nghe.
Con không nói ra đâu. Con chỉ kể ngắn dần, rồi một ngày con thôi kể. Tới lúc con lớn, mình muốn nghe con kể chuyện ở trường thì con đã quen giữ cho riêng mình.
Mình cũng biết có những ngày chị nghe được, có những ngày không. Lá thư này không đòi chị làm người mẹ hoàn hảo, chỉ mong chị giữ lại một khoảnh khắc mỗi chiều cho riêng hai mẹ con.
Nên mình mời chị thử một việc rất nhỏ, chỉ vài phút thôi, mà có thể giữ được cánh cửa ấy mở lâu hơn.
Vài phút dừng tay
Khi con bắt đầu kể, nếu nồi đang sôi, chị hạ lửa nhỏ. Nếu đang thái rau, chị đặt dao xuống. Quay người lại, nhìn con. Nếu con còn nhỏ, chị cúi xuống hoặc ngồi xuống cho ngang tầm mắt con.
Rồi chị nghe. Không cần nói gì nhiều. Chỉ cần để ý gương mặt con khi kể, giọng con lên xuống ở chỗ nào, đôi tay con khoa lên lúc nào. Đó là lúc chị đọc được con đang vui, đang ấm ức hay đang tự hào.
Khi con kể xong, chị có thể nhắc lại một chi tiết con vừa nói. Bạn Minh làm đổ hộp bút à, rồi con có giúp bạn nhặt không. Câu hỏi nối tiếp cho con biết mẹ đã nghe thật, không phải ừ cho có.
Toàn bộ chuyện này chỉ mất chừng hai ba phút. Nồi canh không hỏng đâu. Còn con thì nhận được một thứ mà không món ăn nào thay được.
Nghe mà không vội sửa
Có một cái bẫy mà cha mẹ nào cũng hay rơi vào: con vừa kể xong là mình đã vội dạy. Con kể bị bạn trêu, mình nói ngay con phải mạnh mẽ lên. Con kể làm sai bài, mình nói ngay sao con không cẩn thận.
Lời dạy có thể đúng, nhưng nếu nó tới quá sớm, con sẽ hiểu rằng kể chuyện với mẹ là để bị nhận xét. Lần sau con chọn kể ít đi.
Nghe có mặt nghĩa là cho câu chuyện của con được trọn vẹn trước đã. Hỏi con thấy thế nào. Để con nói hết cảm giác của mình. Lời khuyên, nếu cần, để sau một chút, có khi để tới tối lúc hai mẹ con nằm cạnh nhau.
Nhiều khi chị sẽ ngạc nhiên vì con tự tìm ra cách giải quyết khi được kể cho hết. Trẻ con không phải lúc nào cũng cần câu trả lời, chúng cần một người nghe.
Khi chị quá mệt để nghe
Có những chiều chị mệt rã rời, đầu ong ong, và một câu chuyện dài về trò chơi giờ ra chơi là quá sức. Điều đó hoàn toàn bình thường. Chị không phải lúc nào cũng có đủ sức.
Những lúc đó, nói thật với con thì tốt hơn giả vờ nghe. Chị có thể nói mẹ đang mệt quá, con kể cho mẹ nghe lúc ăn cơm nhé, mẹ muốn nghe cho kỹ. Rồi nhớ hỏi lại lúc ăn cơm.
Trẻ con chịu chờ được, miễn là lời hẹn được giữ. Thứ làm con buồn không phải là chờ, mà là bị quên.
Và chị cũng cần được nghe. Nếu ngày nào chị cũng kiệt sức, có lẽ việc trong nhà cần được chia lại, hoặc chị cần một người để kể chuyện của chính mình.
Điều con sẽ nhớ
Mình nghĩ nhiều năm sau, con sẽ không nhớ hôm đó ăn món gì. Nhưng con sẽ nhớ cảm giác mẹ quay lại nhìn mình, mẹ ngồi xuống, mẹ hỏi rồi sao nữa con.
Những cảm giác đó cộng lại thành niềm tin rằng mình quan trọng, rằng chuyện của mình đáng được nghe. Niềm tin ấy theo con đi rất xa, vào những năm tuổi mới lớn khó nói, vào cả những lúc con gặp chuyện lớn hơn một hộp bút đổ.
Chị không cần làm điều này mỗi phút trong ngày. Một lần mỗi chiều, khi con vừa đi học về, là đủ để bắt đầu.
Thương chị, và thương cả những câu chuyện nhỏ xíu đang chờ được kể trong căn bếp nhà chị chiều nay.
Câu hỏi thường gặp
Con kể chuyện quá dài thì làm sao?
Bạn có thể nghe trọn đoạn đầu rồi hẹn nghe tiếp lúc khác, hoặc hỏi con điều gì là quan trọng nhất trong chuyện đó. Điều cốt lõi là con biết mẹ thật sự đang nghe, không phải nghe đủ hết từng chữ.
Con không chịu kể gì về trường thì nên hỏi thế nào?
Tránh câu hỏi chung chung như hôm nay đi học thế nào. Hãy hỏi cụ thể hơn như hôm nay ai làm con cười, hay giờ ra chơi con chơi trò gì. Và có khi con kể vào lúc không ngờ, như lúc đi xe hay trước khi ngủ.
Bố có cần làm vậy không hay chỉ mẹ?
Cả bố lẫn mẹ, hay ông bà, ai chăm con cũng nên tập nghe trọn. Mỗi người lớn nghe được con theo một cách, và con có thêm một chỗ để kể.
Nghe con kể chuyện bị bắt nạt thì phải làm gì?
Trước hết hãy nghe hết và cảm ơn con đã kể. Sau đó tìm hiểu thêm một cách bình tĩnh và trao đổi với giáo viên. Nếu thấy con có dấu hiệu sợ đi học kéo dài, nên hỏi thêm ý kiến chuyên gia tâm lý trẻ em.
Vừa làm việc nhà vừa nghe có được không?
Có những lúc cùng làm việc với con lại là lúc con kể nhiều nhất, như khi cùng nhặt rau. Điều quan trọng là thỉnh thoảng bạn dừng tay, nhìn con, để con thấy mình được nghe thật.
