Khi có quá nhiều lựa chọn, cách dễ thở nhất là đặt trước vài tiêu chí mình thật sự cần, thu hẹp danh sách còn hai ba phương án, tự đặt hạn chót, rồi chấp nhận một lựa chọn đủ tốt thay vì đi tìm cái tốt nhất. Nhiều lựa chọn tưởng là tự do, nhưng nếu không có cách lọc, nó biến thành gánh nặng.
Chào bạn, đây là Kho Sách Nói. Từ việc chọn một cái nồi cơm điện, chọn quán ăn tối, tới chọn trường cho con hay chọn chỗ làm, ta đang sống giữa một biển phương án. Có người đọc đánh giá cả tuần vẫn chưa mua được cái máy sấy tóc. Tập này dành cho những ai từng mệt vì phải chọn.
Vì sao càng nhiều lựa chọn càng khó chọn?
Khi chỉ có hai món, mình so sánh nhanh và quyết. Khi có hai mươi món, mỗi món lại hơn món kia một điểm nhỏ, đầu óc phải giữ quá nhiều thông tin cùng lúc. Mệt dần, mình hoặc chọn bừa, hoặc dời quyết định lại, hoặc không chọn gì cả.
Lý do thứ hai là nỗi sợ chọn sai. Càng nhiều phương án, khả năng có một cái tốt hơn cái mình chọn càng cao. Thế là trước khi chọn đã thấy lo, chọn xong rồi vẫn còn tiếc, cứ nghĩ giá mà mình lấy cái kia.
Lý do thứ ba là không biết mình cần gì. Nhiều người lên mạng tìm điện thoại mà chưa trả lời được câu hỏi mình dùng điện thoại chủ yếu để làm gì. Không có câu trả lời đó, mọi tính năng trông đều quan trọng, và không món nào đủ hoàn hảo.
Vì vậy cách làm không phải là tìm thêm thông tin, mà là giảm bớt. Ra quyết định tốt bắt đầu từ việc biết bỏ qua cái gì.
Đặt tiêu chí trước khi nhìn vào lựa chọn
Trước khi xem bất cứ phương án nào, hãy viết ra ba đến năm điều mình thật sự cần. Chọn nhà trọ thì có thể là gần chỗ làm, có cửa sổ, chủ nhà dễ nói chuyện, trong khả năng chi trả. Viết ra giấy chứ đừng chỉ nghĩ trong đầu.
Sau đó chia tiêu chí thành hai nhóm: bắt buộc phải có và có thì tốt. Phương án nào thiếu một tiêu chí bắt buộc thì loại ngay, không cần cân nhắc thêm, dù nó đẹp tới đâu.
Đặt tiêu chí trước rất quan trọng, vì nếu xem phương án trước, mình dễ bị cuốn theo những điểm hào nhoáng mà ban đầu không hề cần. Căn phòng có ban công rộng làm mình quên mất nó cách chỗ làm cả tiếng đi xe.
Với quyết định lớn liên quan tới người khác như chọn trường cho con, hãy cùng người trong nhà đặt tiêu chí. Thống nhất được tiêu chí trước thì sau này đỡ cãi nhau về từng phương án.
Thu hẹp còn hai ba phương án
Dùng tiêu chí bắt buộc để lọc thô, cố gắng chỉ giữ lại hai hoặc ba phương án. Đây là bước quan trọng nhất, vì não mình so sánh hai ba thứ rất tốt, còn so sánh mười thứ thì rất tệ.
Nếu còn nhiều quá, hãy dùng tiêu chí có thì tốt để lọc tiếp, hoặc hỏi một người đã từng chọn giống mình. Một người bạn đã đi làm ở công ty đó, một người hàng xóm đã cho con học trường đó, có thể giúp loại nhanh vài phương án.
Cẩn thận với việc đọc quá nhiều đánh giá trên mạng. Đánh giá giúp loại những lựa chọn có vấn đề rõ ràng, nhưng đọc tới đánh giá thứ năm mươi thì thường chỉ thêm rối. Đọc vài cái gần nhất và vài cái chê nặng nhất là đủ để có hình dung.
Khi đã còn hai ba phương án, đừng mở thêm phương án mới, trừ khi có lý do thật sự lớn. Mỗi lần mở thêm là quay về vạch xuất phát.
Đặt hạn chót và chấp nhận đủ tốt
Quyết định không có hạn thì sẽ kéo dài mãi. Hãy tự đặt: tối thứ sáu mình chọn xong cái nồi, cuối tháng mình trả lời công ty. Với chuyện nhỏ, hạn chót có thể chỉ là mười phút. Đứng trước thực đơn quán ăn, chọn trong một phút, không hơn.
Có hai kiểu người khi chọn. Một kiểu đi tìm cái tốt nhất, xem hết mọi phương án mới yên tâm. Kiểu kia tìm cái đủ tốt, gặp phương án đáp ứng đủ tiêu chí là chọn luôn. Kiểu thứ hai thường hài lòng với lựa chọn của mình hơn, dù kiểu thứ nhất có khi chọn được món tốt hơn một chút.
Đủ tốt không có nghĩa là dễ dãi. Nó có nghĩa là mình đã đặt chuẩn rõ ràng từ đầu, và khi một phương án đạt chuẩn, mình cho phép bản thân dừng tìm kiếm. Thời gian và sức lực tiết kiệm được dành cho những việc quan trọng hơn.
Với những chuyện nhỏ lặp lại hằng ngày như ăn gì, mặc gì, có thể đặt sẵn vài mặc định. Thứ hai ăn cơm văn phòng gần công ty, buổi sáng mặc một trong ba bộ quen. Bớt quyết định vặt là còn sức cho quyết định lớn.
Chọn xong rồi thì sống với lựa chọn
Sau khi chọn, nhiều người vẫn tiếp tục xem các phương án khác, vẫn đọc đánh giá của món mình không mua. Thói quen này chỉ nuôi cảm giác hối tiếc. Hãy cho phép mình dừng xem, dồn sức làm cho lựa chọn đã chọn trở nên tốt.
Phần lớn quyết định trong đời có thể sửa được. Mua nhầm nồi thì đổi, thuê nhầm phòng thì hết hợp đồng chuyển, chọn nhầm việc thì vẫn còn cơ hội đổi nghề. Nhận ra điều này giúp mình bớt áp lực phải chọn đúng hoàn toàn ngay từ đầu.
Với quyết định khó đảo ngược như mua nhà, chọn ngành học, kết hôn, hãy cho mình nhiều thời gian hơn, hỏi thêm người có kinh nghiệm và người có chuyên môn. Nhưng ngay cả với những quyết định đó, vẫn cần có lúc nói đủ rồi, mình chọn.
Mỗi lần chọn xong và sống ổn với lựa chọn của mình, bạn tích thêm niềm tin vào khả năng quyết định của chính mình. Và lần sau, việc chọn sẽ nhẹ nhàng hơn một chút.
Câu hỏi thường gặp
Tại sao chọn xong rồi vẫn hay hối hận?
Vì mình vẫn tiếp tục so sánh với những phương án đã bỏ, và luôn tìm ra điểm mà phương án đó hơn. Thôi xem các lựa chọn khác sau khi đã quyết giúp giảm cảm giác hối hận đáng kể.
Có nên tung đồng xu khi phân vân giữa hai lựa chọn?
Với hai lựa chọn gần như ngang nhau, tung đồng xu là cách nhanh để dừng phân vân. Hay hơn nữa, để ý cảm giác của mình khi đồng xu rơi: nếu thấy tiếc, có thể bạn đã thật lòng muốn mặt kia.
Làm sao quyết định khi cả nhà mỗi người một ý?
Hãy thống nhất tiêu chí trước, rồi mới bàn tới từng phương án. Khi mọi người đã đồng ý điều gì quan trọng nhất, việc chọn sẽ ít tranh cãi hơn nhiều so với bàn thẳng vào món cụ thể.
Mệt mỏi vì phải quyết định quá nhiều trong ngày thì sao?
Đặt sẵn các mặc định cho việc nhỏ như bữa sáng hay quần áo đi làm, và dồn các quyết định quan trọng vào lúc đầu óc tỉnh táo nhất trong ngày. Tránh quyết chuyện lớn vào lúc tối muộn khi đã mệt.
Nên hỏi ý kiến bao nhiêu người trước khi quyết?
Hai ba người hiểu chuyện là đủ, tốt nhất là người đã từng ở trong hoàn cảnh tương tự. Hỏi quá nhiều người dễ nhận về quá nhiều ý trái ngược, làm mình rối hơn trước.
